AI Summary & Key Takeaways
AI InsightBy foregrounding these forms of scholarly engagement, the article offers a reassessment of the relationship between sectarian politics, religious authority, and intellectual production in the Great Seljuk period.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The policies implemented during the vizierate of Abū Naṣr Amīd al-Mulk al-Qundurī in the Great Seljuk Empire provide a revealing case for examining the interaction between sectarian affiliation and political authority. Although the portrayal of Ashʿarism as a heterodox doctrine predated Qundurī, this discourse acquired official sanction under his administration and was reinforced through a range of administrative measures. These policies should be understood not merely as the expression of a personal sectarian preference but as part of a broader effort to strengthen the legitimacy and authority of the Seljuk state. As tensions between religious and political authority intensified, the scholarly and social influence of Ashʿarī scholars became the target of systematic restrictions. The propagation of anti-Ashʿarī rhetoric through Friday sermons, dismissals from official positions, and forced displacement constituted the principal manifestations of this policy. The intellectual dimensions of these pressures are reflected in al-Qushayrī’s defensive treatises, al-Bayhaqī’s advisory letters, and al-Juwaynī’s experiences of exile and polemical engagements with opponents such as al-Sandalī. While previous scholarship has largely examined the issue through the lens of administrative and sectarian policies, this study approaches the subject through scholarly correspondence, experiences of forced migration, and theological debates. It argues that the responses of Ashʿarī scholars were not merely reactive but represented deliberate intellectual and discursive strategies developed in response to political intervention. By foregrounding these forms of scholarly engagement, the article offers a reassessment of the relationship between sectarian politics, religious authority, and intellectual production in the Great Seljuk period.
Özet
Büyük Selçuklu veziri Ebû Nasr Amîdülmülk el-Kündürî döneminde Eş‘arî ulemâya yönelik uygulamalar, mezhep-siyaset ilişkisinin belirgin örneklerinden birini teşkil etmektedir. Eş‘arîliğin “bid‘at” olarak nitelendirilmesi Kündürî’den önce başlamışsa da onun vezirliği sürecinde bu söylem resmî bir hüviyet kazanarak idarî tasarruflarla desteklenmiştir. Bu çerçevede söz konusu uygulamalar, bireysel bir mezhep tercihinden ziyade Selçuklu siyasî otoritesinin meşruiyetini tahkim etmeye yönelik daha geniş bir stratejinin parçası olarak değerlendirilmiştir. Dinî otorite ile siyasî iktidar arasındaki gerilim derinleşmiş; Eş‘arî ulemânın ilmî ve toplumsal nüfuzunun sınırlandırılmasına yönelik bir yönelim ortaya çıkmıştır. Hutbelerde Eş‘arîliğe yönelik olumsuz söylemlerin yaygınlaştırılması, görevden almalar ve sürgünler bu sürecin başlıca tezahürleridir. Bu bağlamda Kuşeyrî’nin savunma metinleri, Beyhakî’nin nasihat içerikli mektupları ve Cüveynî’nin sürgün tecrübesi ile münazaraları, baskının ilmî alandaki yansımalarını göstermektedir. Beyhakî’nin doğrudan hedef alınmamakla birlikte ilmî faaliyetlerini sürdürmekte zorlanması ve siyasî otoriteyi dolaylı biçimde uyarması dikkat çekicidir. Kuşeyrî’nin risalesi sistemli bir savunma sunarken, Cüveynî ile Sandalî arasında gerçekleşen münazaralar, mezhep mücadelesinin yalnızca kelâmî değil, ilmî otorite ve toplumsal prestij boyutunu da ortaya koymaktadır. Bu çerçevede Eş‘arî ulemânın tepkileri, pasif sonuçlar değil, siyasî müdahalelere karşı geliştirilen bilinçli ilmî ve söylemsel stratejiler olarak değerlendirilmiştir.