AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe influence of Abdullah-ı İlâhî’s views in his Turkish works “Meslekü't-Tâlibîn ve'l-Vâsılîn”, “Zâdü'l-Müştâkîn”, and “Usûl-i Vusûl-i İlâhiyye” on Vardar Yeniceli Hayâlî Bey, Usûlî, and Hayretî will be demonstrated and The influence of Abdullah-ı İlâhî on the divans of the three aforementioned poets from Yenice will be examined through a comparative study of their verses.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
In the history of Turkish literature, some regions are known by certain iconic names. One of these names is Abdullah-ı İlâhî, who rendered significant services and had a great influence on Vardar Yenicesi, which is now known as Giannitsa within the borders of Greece. According to sources, Abdullah-ı İlâhî, who died in 1491, was a Turkish-Islamic mystic who influenced the Ottoman territories of Anatolia and Rumelia, particularly Vardar Yenicesi and its surroundings, with her ideas during the fifteenth century. Having come to Vardar Yenicesi upon invitation, Abdullah-ı İlâhî, with his sufi views and conversations, made a significant contribution to Yenice becoming a cultural center that would be talked about continuously during his time and in the centuries that followed, and became the name of a shared feeling and thought in the Rumelia lands. In addition to his works written in Arabic and Persian, Abdullah-ı İlâhî Vardar also wrote in Turkish to make his ideas more easily understood, and became a teacher of the Sufi spirit centered in Khorasan in Vardar Yenicesi. The importance given to emotion and passion in the Khorasan school is also extensively reflected in his works. Hayâlî, Usûlî, and Hayretî, three prominent figures from Vardar Yenicesi during the Ottoman period in the 16th century, are other notable names from this region. The connections of all three poets to sufism and the sufi schools they belonged to during their lifetimes are evident. This study will seek to answer the questions: Which ideas of Abdullah-ı İlâhî influenced the poets of Yenice, and how did the poets reflect these influences in their poems? The influence of Abdullah-ı İlâhî’s views in his Turkish works “Meslekü't-Tâlibîn ve'l-Vâsılîn”, “Zâdü'l-Müştâkîn”, and “Usûl-i Vusûl-i İlâhiyye” on Vardar Yeniceli Hayâlî Bey, Usûlî, and Hayretî will be demonstrated and The influence of Abdullah-ı İlâhî on the divans of the three aforementioned poets from Yenice will be examined through a comparative study of their verses.
Özet
Edebiyat tarihimizde bazı bölgeler bazı kutup isimlerle anılır. Bu isimlerden birisi de bugün Yunanistan sınırları içerisinde Giannitsa adıyla bilinen Vardar Yenicesi’ne hizmetleri ve tesiri çok olan Abdullah-ı İlâhî’dir. Kaynaklara göre 1491’de vefat eden Abdullah-ı İlâhî, on beşinci yüzyılda Osmanlının Anadolu ve Rumeli topraklarında özellikle Vardar Yenicesi ve etrafında fikirleriyle etkili olmuş bir Türk-İslam mutasavvıfıdır. Davet üzerine geldiği Vardar Yenicesi’nde tasavvufî görüşleri ve sohbetleriyle yaşadığı dönemde ve daha sonraki yüzyıllarda Yenice’nin sürekli kendinden bahsettirecek bir kültür merkezi hâline gelmesinde önemli katkısı olan Abdullah-ı İlâhî, Rumeli topraklarında ortak bir duyuş ve düşünüşün adı hâline gelmiştir. Arapça ve Farsça olarak kaleme aldığı eserlerinin yanında fikirlerinin daha rahat anlaşılması için Türk dilinde de eserler veren, Abdullah-ı İlâhî Vardar Yenicesi’nde Horosan merkezli tasavvufî neşenin öğreticisi olmuştur. Horosan ekolünde his ve coşkuya verilen önem onun eserlerinde de geniş yer kaplamaktadır. 16. yüzyılda Osmanlı döneminde Vardar Yenicesi’nin yetiştirdiği üç isim olan Hayâlî, Usûlî ve Hayretî bu coğrafyanın dikkati çeken diğer isimleridir. Üç şairin de tasavvufa olan bağları ve yaşadıkları dönemde intisap ettikleri tasavvuf ekolleri aşikârdır. Bu çalışmada; Abdullah-ı İlâhî’nin hangi fikirleriyle Yeniceli şairleri etkilediği, şairlerin bu etkileri şiirlerine nasıl yansıttığı, sorularına cevap aranacaktır, Abdullah-ı İlâhî’nin “Meslekü't-Tâlibîn ve'l-Vâsılîn”, “Zâdü'l-Müştâkîn” ve “Usûl-i Vusûl-i İlâhiyye adlı Türkçe eserlerindeki görüşlerinin Vardar Yeniceli Hayâlî Bey, Usûlî ve Hayretî üzerindeki etkisi gösterilecek ve zikredilen üç Yeniceli şairin divanlarında Abdullah-ı İlâhî’nin tesiri beyitler üzerinden karşılaştırılmalı bir çalışma yapılarak incelenecektir.