Journals / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

The Muhacirs Settled in the Vicinity of the Atina [Pazar] District and the Lands Allocated to Them

Atina [Pazar] Kazası Dolaylarına Yerleştirilen Muhacirler ve Bunlara Tahsis Edilen Araziler

Hüseyin Saraç(NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7007-1571
Pages
405–430
Publication Date
2026-06-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study provides information on the muhacirs who sought refuge in the Ottoman Empire after the Russo-Turkish War of 1877-1878 (commonly known as the “93 War”), arriving via Batumi and subsequently settling in the regions known in the Ottoman period as Atina, corresponding to the modern-day district of Pazar in Rize.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Migration, in its broadest sense, refers to the movement of human communities from one place to another for various reasons.
📊
Key Findings & Data:The word was originally used in 622 to describe the migration (Hijra) of the Prophet Muhammad and the Muslims of Mecca to Medina, thereby acquiring a religious connotation.
💡
Conclusion & Impact:This study provides information on the muhacirs who sought refuge in the Ottoman Empire after the Russo-Turkish War of 1877-1878 (commonly known as the “93 War”), arriving via Batumi and subsequently settling in the regions known in the Ottoman period as Atina, corresponding to the modern-day district of Pazar in Rize.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Devleti · Göç · Muhacir

Abstract

Migration, in its broadest sense, refers to the movement of human communities from one place to another for various reasons. The term muhacir, of Arabic origin, refers to individuals or groups compelled to leave their homeland due to political, social, economic, or religious pressures and settle in another region or country. The word was originally used in 622 to describe the migration (Hijra) of the Prophet Muhammad and the Muslims of Mecca to Medina, thereby acquiring a religious connotation. In the modern context, however, the term muhacir has predominantly been associated with forced migration. It has been widely used to refer to the large-scale population movements that occurred during the final period of the Ottoman Empire and the early years of the Republic of Turkey. During this period, a significant portion of the people arriving in Anatolia from former Ottoman territories, such as the Balkans, the Caucasus, and the Middle East, were identified as muhacirs. These groups not only experienced a physical change in location but also underwent processes of identity reconstruction, belonging, and cultural adaptation in their new settlements. An example of such groups is the muhacirs who were settled in the district now known as Pazar in Rize, formerly called Atina during the Ottoman era. This study provides information on the muhacirs who sought refuge in the Ottoman Empire after the Russo-Turkish War of 1877-1878 (commonly known as the “93 War”), arriving via Batumi and subsequently settling in the regions known in the Ottoman period as Atina, corresponding to the modern-day district of Pazar in Rize.

Özet

Göç, en genel anlamıyla insan topluluklarının çeşitli nedenlerden dolayı bir yerden başka bir yere gitme eylemidir. Muhacir ise Arapça kökenli bir kelime olup, özellikle siyasal, sosyal, ekonomik ya da dini baskılar nedeniyle ayrılmak zorunda kalan ve başka bir bölgeye ya da ülkeye yerleşen kişi ya da kişileri ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Bu kelime, 622 yılında İslam tarihinde Hz. Muhammed’in ve Mekke’deki Müslümanların Medine’ye göçünü tanımlamak amacıyla kullanılmış ve bu bağlamda dini bir anlam da kazanmıştır. Modern bağlamda ise muhacir terimi, çoğunlukla zorunlu göç olgusunu işaret eder. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında yaşanan büyük nüfus hareketleri bağlamında kullanılmıştır. Bu dönemde Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu gibi Osmanlı coğrafyasından Anadolu’ya yönelen kitlelerin önemli bir bölümü “muhacir” olarak tanımlanmıştır. Bu gruplar, geldikleri yeni topraklarda yalnızca fiziksel bir yer değişikliği değil, aynı zamanda kimlik, aidiyet ve kültürel uyum süreçlerini de yaşamışlardır. Bunlara örnek olarak Atina (Pazar) kazasına yerleştirilen muhacirler gösterilebilir. Bu çalışmada, 93 Harbi (1877-1878) sonrasında Batum üzerinden gelip Osmanlı Devleti’ne sığınan ve günümüzde Rize’nin Pazar ilçesi olan, Osmanlılar döneminde ise “Atina” olarak bilinen muhitlere yerleştirilen muhacirler hakkında bilgi verilmiştir. Bu muhacirlerin kimler olduğu, sülale lakapları, nereden geldikleri, hangi tarihte yerleştirildikleri, kaç dönüm arazi tahsis edildiği, hane ve nüfus bilgileri Osmanlı Arşiv belgeleri ışığında açıklığa kavuşturulmaya çalışılacaktır.

🔖

Cite This Article

Saraç, H. (2026). The Muhacirs Settled in the Vicinity of the Atina [Pazar] District and the Lands Allocated to Them. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 405–430. https://doi.org/10.21021/osmed.1833040

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (35)

  1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. BOA. A. MKT. UM. 794/77; 52598.
  3. BOA. A. MKT. MHM. 322/91; 334/30; 335/87; 338/86; 343/17; 367/61; 368/90; 418/39; 430/16.
  4. BOA. DH. MKT. 30/110; 1041/29. BOA. İ. DH. 596/41519.
  5. BOA. İ. MVL. 542/24322; 554/24886; 558/25059.
  6. BOA. ML. EEM. 76/51; 77/1.
  7. BOA. ML. MSF. 17459.
  8. BOA. MVL. 678/99; 680/64; 689/43; 701/62; 706/120; 711/1, 44, 76; 715/88; 717/39; 718/40; 719/106; 732/64; BOA. ŞD. 280/23; 1825/30.
  9. BOA. Y. PRK. DH. 2/6.
  10. BOA. Y. PRK. KOM. 7/24.
  11. Tetkik Eserler (Kitap ve Makaleler)
  12. Aslan, Murat. “Elif İle Bâ Hikâyesi.” Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi 5/10 (2020): 140–150.
  13. Berber, Ferhat. “19. Yüzyılda Kafkasya’dan Anadolu’ya Yapılan Göçler.” Karadeniz Araştırmaları 31 (2011): 17–49.
  14. Demirel, Muammer. “Artvin ve Batum Göçmenleri (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan Sonra).” A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 40 (2009): 317–340.
  15. Demirel, Muammer. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Artvin Bölgesinde İdari Yapı.” Turcology Research 82 (2025): 56–70.
  16. Demirtaş, Mehmet. “Kırım Savaşı ve 93 Harbi Sürecinde Osmanlı Memleketine Gelen Göçmenlerin Sevk ve İskanları.” A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 41/16 (2009): 215–238.
  17. Demirtaş, Mehmet. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın Göç Olaylarına Etkileri ve Göçmenlerin Durumu, Ed. Osman Köse. Geçmişten Günümüze Göç (154–167), Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.
  18. Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi, 2010.
  19. Dokuyan, Sabit. “Bulgaristan Türklerinin İkinci Dünya Savaşı Sonrası Anadolu’ya Göçleri.” Yeni Türkiye 69 (2015): 4154–4161.
  20. Durmuş, İsmail. “El Emsile”, TDV İslam Ansiklopedisi, 11 (İstanbul 1995) ss. 166-167.
  21. Erdem, Ufuk. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Muhacir Komisyonları ve Faaliyetleri (1860-1923). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
  22. Hazer, Dursun. “Osmanlı Medreselerinde Arapça Öğretimi ve Okutulan Ders Kitapları.” Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2002): 287–288.
  23. Kara, İsmail. Medrese Geleneği ve İslâmî İlimler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2003.
  24. Kasap, Murat. 93 Harbi Batum Muhacirleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018.
  25. Kelpetin Arpaguş, Hatice. “İlmihal”, TDV İslam Ansiklopedisi, 22 (İstanbul 2000), ss. 371–372.
  26. Köprülü, Fuat. Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  27. Kuzucu, Serhat. “II. Katerina Dönemi Osmanlı-Rus İlişkilerinde Kırım.” Türk Dünyası Araştırmaları 185 (2010): 114–116.
  28. Oğuz, Ahmet. “Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Anadolu’ya Gelen Muhacirler ve Muhacirlerin Göç Ettiği Bazı Şehirlerdeki İskan Politikaları.” Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 13/19 (2019): 2710–2728.
  29. Özek, Ali. Osmanlı Medreselerinde Arapça Öğretimi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1986.
  30. Sami, Şemseddin. Kâmûs-i Türkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2004.
  31. Saraç, Hüseyin. Osmanlı İdaresi’nde Atina (Pazar) Kazası 1875-1920. Ankara: Pazar Kaymakamlığı Kültür Yayınları, 2015.
  32. Saraç, Hüseyin. Savaş ve Ticaret: 20. Yüzyıl Başlarında Rusya’da Ticarî Faaliyetlerde Bulunan Rizeli Esnaf. Konya: Eğitim Yayınevi, 2022.
  33. Saydam, Abdullah. “Muhacir”, TDV İslam Ansiklopedisi, 2 (Ankara 2019), ss. 286–288.
  34. Topaloğlu, Bekir. “Nebe Süresi”, TDV İslam Ansiklopedisi, 32 (İstanbul 2006), ss. 470–471.
  35. Yaşaroğlu, Kâmil. “Mülk Sûresi”, TDV İslam Ansiklopedisi, 31 (Ankara 2020), ss. 540–541.