Journals / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

An Exemplary Practice in Maintaining Public Order in the Ottoman Provinces: The Exile of Georgians in the Canik Sanjak [1887-1895]

Osmanlı Taşrasında Asayişin Sağlanmasında Örnek Bir Uygulama: Canik Sancağında Gürcü Sürgünü [1887-1895]

Esat Aktaş(Bayburt University, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of History, Bayburt, Turkey)0000-0003-4197-8470
Pages
293–319
Publication Date
2026-06-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study, based on documents from the Ottoman Archives, examines the reasons for exile, the ways and places to which those subjected to it were exiled, and whether they escaped from their places of exile.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Ottoman Empire employed various measures to ensure public order and maintain social peace.
📊
Key Findings & Data:Among the groups subjected to exile were the Georgians who, following the 1877–1878 Ottoman-Russian War, migrated from Batum and its surroundings into the borders of the Trabzon province.
💡
Conclusion & Impact:This study, based on documents from the Ottoman Archives, examines the reasons for exile, the ways and places to which those subjected to it were exiled, and whether they escaped from their places of exile.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Gürcülerin Sürgünü · Eşkıyalık · Canik

Abstract

The Ottoman Empire employed various measures to ensure public order and maintain social peace. One such measure was the exile of those who disrupted harmony. Among the groups subjected to exile were the Georgians who, following the 1877–1878 Ottoman-Russian War, migrated from Batum and its surroundings into the borders of the Trabzon province. Within the province, the main districts where Georgians were densely concentrated were Ünye and Fatsa, which were connected to the Sanjak of Canik, and Ordu, which was part of the provincial center. After their resettlement in this region, some Georgians who sought to maintain their previous way of life became actively involved in banditry and caused considerable harm to the local population. The local authorities sought to prevent this damage through administrative intervention. For this purpose, in 1887, with an imperial decree, several individuals and families among the prominent Georgians of Ünye, along with those from Fatsa, Terme, and Ordu, who were found to have ties with bandits, were exiled to various provinces such as Sivas, Kastamonu, Ankara, Konya, and Erzurum. While a few of the exiles changed locations with official permission, a significant number escaped and returned. Those who came back and resumed banditry were subjected to a second exile. This study, based on documents from the Ottoman Archives, examines the reasons for exile, the ways and places to which those subjected to it were exiled, and whether they escaped from their places of exile.

Özet

Osmanlı Devleti, toplumsal huzuru ve asayişi sağlayabilmek için birçok tedbire başvurmuştur. Bu tedbirlerden biri de huzuru bozanların sürgüne gönderilmesidir. Sürgün cezasının uygulandığı kesimlerden biri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın etkisiyle Batum ve çevresinden Trabzon Vilayeti sınırlarına gelen Gürcülerdir. Vilayet genelinde Gürcülerin kalabalık olarak iskân edildiği yerler, Canik sancağına bağlı Ünye ve Fatsa ile merkeze bağlı Ordu kazalarıdır. Bu bölgeye iskân edilmeleriyle birlikte geldikleri yerdeki yaşam biçimlerini sürdürmeyi isteyen Gürcülerden bazıları, eşkıyalık faaliyetlerinde aktif rol almış ve yerli halka da büyük zarar vermiştir. Yerel makamların girişimleriyle bu zararın engellenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla Ünye başta olmak üzere Fatsa, Terme ve Ordu kazasındaki Gürcülerin ileri gelenlerinden eşkıya ile bağlantısı olan bazı kişi ve aileler, 1887 yılında padişah iradesiyle Sivas, Kastamonu, Ankara, Konya ve Erzurum gibi farklı vilayetlere sürgün edilmiştir. Sürgünlerden birkaçı resmî makamların izniyle yer değiştirirken önemli bir kısmı da firar ederek geri dönmüştür. Geri dönüp eşkıyalığa devam edenler ise ikinci defa sürgüne tabi tutulmuştur. Bu çalışmada, Osmanlı Arşivi’nde bulunan belgeler üzerinden sürgüne tabi tutulanların sürgün sebepleri, nasıl ve nerelere sürgün edildikleri, sürgün yerlerinden firar edip etmedikleri tespit edilmeye çalışılacaktır.

🔖

Cite This Article

Aktaş, E. (2026). An Exemplary Practice in Maintaining Public Order in the Ottoman Provinces: The Exile of Georgians in the Canik Sanjak [1887-1895]. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 293–319. https://doi.org/10.21021/osmed.1800346

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (54)

  1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. Bab-ı Âlî Evrak Odası Evrakı (BEO): 13/929, 293/21935, 2979/223388, 361/27042, 381/28546, 97/7232.
  3. Dahiliye Nezareti Hukuk Evrakı (DH.H): 41/66.
  4. Dahiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH.MKT): 1339/45, 1419/2, 1421/71, 1422/101, 1426/11, 1436/116, 1438/75, 1440/8, 1441/16, 1445/17, 1452/72, 1453/37, 1458/110, 146/15, 1464/16, 1471/70, 1473/66, 1475/24, 1477/15, 1484/5, 1499/111, 1500/40, 1501/111, 1507/77, 1508/69, 1511/117, 1513/95, 1522/33, 1523/26, 1533/71, 1536/53, 1546/32, 1548/113, 1551/112, 1556/90, 1559/90, 1560/11, 1579/4, 1585/120, 1590/67, 1647/2, 1653/25, 1683/126, 1686/107, 1728/66, 1792/38, 1848/31, 1854/84, 2067/39, 358/52, 61/24, 79/44.
  5. İrâde Dahiliye (İ.DH): 935/74084; 979/77317; 981/77478; 1031/81206, 1038/81649, 1047/82286; 1074/84240; 1171/91554; 1226/95983, 1270/99861.
  6. Meclis-i Vükela Mazbataları (MV): 8/41; 33/63, 46/12.
  7. Şûrâ-yı Devlet Evrakı (ŞD): 1796/7, 1841/11, 2923/35.
  8. Yıldız Perakende Evrakı Askerî Maruzât (Y.PRK.ASK): 72/103.
  9. Yıldız Perakende Evrakı Arzuhal Jurnal (Y.PRK.AZJ): 42/14.
  10. Yıldız Perakende Evrakı Adliye ve Mezahib Nezareti Maruzâtı (Y.PRK.AZN.), 5/43.
  11. Yıldız Perakende Evrakı Yaverân ve Maiyyet-i Seniyye Erkân-ı Harbiye Dairesi (Y.PRK.MYD): 6/38.
  12. Yıldız Perakende Evrakı Umumî (Y.PRK.UM): 21/90.
  13. Araştırma ve İnceleme Eserler
  14. Aktaş, Esat. “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Fatsa’da Kaza İdaresi ve Kaymakamlar.” Fatsa ve Yöresi Tarihi, 1, Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil. Erzurum: Fenomen Yayınları, 2022.
  15. Aktaş, Esat. Devlet-Eşraf Ekseninde Taşrada İdarecilik Ordu Kazası Kaymakamları 1876-1916. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2021.
  16. Aktaş, Esat ve Hakan Yaşar. “Ordu Kazası’nda Asayiş Sorunları (19. Yüzyılın Sonu-20. Yüzyılın Başı).” Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM) 41 (2017): 1-24.
  17. Akyüz Orat, Jülide. “Bir Göç Hadisesinin Yeniden Bahsi: Gürcistan Muhacirleri,” JOMISS-Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 2/2 (2024): 124–139.
  18. Akyüz Orat, Jülide, Nebahat Oran Arslan ve Mustafa Tanrıverdi. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kafkas Göçleri (1828-1943). Kars: Kafkas Üniversitesi Yayınları, 2011.
  19. Barkan, Ömer Lûtfi. “Osmanlı İmparatorluğu'nda Bir İskan ve Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler.” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 15/1-4 (1953): 209–237.
  20. Başoğlu, Tuncay. “Ta‘zîr”, TDV İslam Ansiklopedisi, 40 (İstanbul 2011), ss. 198–202.
  21. Bozkurt, Nebi. “Sürgün”, TDV İslam Ansiklopedisi, 38 (İstanbul 2010), ss. 166–167.
  22. Daşcıoğlu, Kemal. “Osmanlı’da Eşkıyalık Hareketlerini Cezalandırma Yöntemi Olarak Sürgünler.” Osmanlı’dan Günümüze Eşkıyalık ve Terör, Osman Köse. Samsun: Samsun İlkadım Belediyesi Yayınları, 2009.
  23. Daşcıoğlu, Kemal. “Sürgün”, TDV İslam Ansiklopedisi, 38 (İstanbul 2010), ss. 167–169.
  24. Demirci, Gülseher. “Bolaman Çayı Havzasın’nda Asayiş Sorunları.” Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi, 2022.
  25. Ekinci, İlhan. “XIX. Yüzyılın Sonlarında Ordu Kazasında Müslim-Gayrimüslim Nüfusu ve İlişkileri.” Karadeniz İncelemeleri Dergisi 1 (2006): 55-87.
  26. Eraslan, Cezmi ve Kenan Olgun. Osmanlı Devleti’nde Meşrutiyet ve Parlamento. İstanbul: 3 F Yayınevi, 2006.
  27. Gün, Ömer. “Meşrutiyet’ten Mütareke’ye Konya’ya Sürgün (1876-1918).” Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2021.
  28. Halaçoğlu, Yusuf. XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
  29. İpek, Nedim. “Fatsa Kazasının Nüfusu.” Fatsa ve Yöresi Tarihi, 1, Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil. Erzurum: Fenomen Yayınları, 2022.
  30. İpek, Nedim. “Kaynakların Dilinde Göç Kavramı.” Doğu Karadeniz’de Rus İşgali ve Muhacirlik, Veysel Usta. Trabzon: Serander Yayınları, 2021.
  31. İpek, Nedim. “Osmanlı’da Sürgün: Trabzon Örneği.” Karadeniz İncelemeleri Dergisi 26 (2019): 363–385.
  32. İpek, Nedim. Canik ve Göç 1800-1923. Samsun: Canik Belediyesi Kültür Yayınları, 2018.
  33. İpek, Nedim. Rumeli’den Anadolu’ya Türk Göçleri (1877-1890). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.
  34. Kara, Burcu. “XIX. Yüzyılda Ünye Kazasında Göçler.” Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi, 2021.
  35. Karagöz, Rıza. “II. Meşrutiyet Döneminde Canik Sancağında İdari Yapılanma.” Geçmişten Geleceğe Samsun, 1. Kitap, Cevdet Yılmaz. Samsun: Samsun Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2006.
  36. Karagöz, Rıza. “Trabzon Valisi Ahmet Aziz Bey’in Canik Sancağı’nı Vilâyete Dönüştürme Projesi (1885).” Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi 4/4 (2008): 29-43.
  37. Karpat, Kemal H. Osmanlı Nüfusu 1830-1914. Çev., Bahar Tırnakçı. İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
  38. Kasap, Murat. “Arşiv Belgelerine Göre Fatsa’da Çerkez ve Gürcü Muhacirlerinin İskânı.” Fatsa ve Yöresi Tarihi, 1, Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil. Erzurum: Fenomen Yayınları, 2022.
  39. Kıvrak, Ahmet Hikmet. “II. Abdülhamid Devrinde Sürgün Siyaseti ve Uygulamaları.” Doktora tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, 2022.
  40. Köksal, Ahmet. Giritli Sırrı Paşa (1844-1895). Trabzon: Serander Yayınları, 2018.
  41. Ortaylı, İlber. Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahallî İdareleri (1840-1880). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
  42. Özdiş, Hamdi. “Taşrada İktidar Mücadelesi: II. Abdülhamid Döneminde Trabzon Vilayeti’nde Eşraf, Siyaset ve Devlet (1876-1909).” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2008.
  43. Özel, Oktay. “Çürüksulu Ali Paşa ve Ailesi Üzerine Biyografik Notlar.” Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi 16 (2003): 95–144.
  44. Özel, Oktay. “Migration and Power Politics: The Settlement of Georgian Immigrants in Turkey (1878-1908).” Middle Eastern Studies 46/4 (2010): 477–496.
  45. Özel, Oktay. “Muhacirler, Yerliler ve Gayrimüslimler Osmanlı’nın Son Devrinde Orta Karadeniz’de Toplumsal Uyumun Sınırları Üzerine Bazı Gözlemler.” Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar 5 (2007): 93–112.
  46. Özel, Oktay. “O İnce Çizgi: Osmanlı Son Dönemi Pratiğinde Eşkıyalıkla Kahramanlık Arasında Salınanlar.” Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi 34 (2012): 107–138.
  47. Polat, Erdoğan. “Osmanlı Devleti’nde Sürgün Siyasetinin Eyâlet-i Rûm’daki Yansımaları (XIX. Yüzyıl).” Doktora tezi, Erciyes Üniversitesi, 2019.
  48. Saydam, Abdullah. Kırım ve Kafkas Göçleri (1856-1876). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
  49. Saylan, Kemal. “Ordu Yöresinde Yaşanan Göç Hareketleri (1877-1914).” Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 28 (2013): 57–78.
  50. Serbestoğlu, İbrahim. “Kırım Savaşı Sonrasında Samsun’da Göç ve Göçmen Sorunu.” Geçmişten Geleceğe Samsun, 1. Kitap, Cevdet Yılmaz. Samsun: Samsun Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2006.
  51. Türcan, Talip. “Sürgün”, TDV İslam Ansiklopedisi, 38 (İstanbul 2010), ss. 164–166.
  52. Uluçay, M. Çağatay. “Sürgünler, Yeni ve Yakın Çağlarda Manisa’ya ve Manisa’dan Sürülenler.” Belleten 15/60 (1951): 507–592.
  53. Yılmaz, Banu. “Trabzon Vilayeti’nde Asayiş, Suç, Suçlu ve Hapishaneler (1876-1915). Doktora tezi, Uşak Üniversitesi, 2020.
  54. Yılmaz, Özgür. Tanzimat Döneminde Trabzon. İstanbul: Libra Yayıncılık, 2014.