Journals / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Efforts to Develop Olive Cultivation in North Africa within the Framework of Ottoman Agricultural Policies: A Case Study of Benghazi

Osmanlı Tarım Politikaları Çerçevesinde Kuzey Afrika’da Zeytin Tarımının Geliştirilmesi Çalışmaları: Bingazi Örneği

Metin Menekşe(MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ)0000-0003-1192-3161
Pages
229–265
Publication Date
2026-06-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This article uses primary sources, including Ottoman archival documents, memoirs, and geographical literature of the period, to examine in detail the olive presence in Benghazi and the Ottoman improvement policies in this area, emphasising the historical and economic importance of these processes.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article examines the development of olive cultivation in Benghazi during the Ottoman period and the agricultural policies pursued in this process.
📊
Key Findings & Data:Benghazi, an important part of the Ottoman Empire in Africa, is notable for its agricultural potential due to its strategic location and fertile soils.
💡
Conclusion & Impact:This article uses primary sources, including Ottoman archival documents, memoirs, and geographical literature of the period, to examine in detail the olive presence in Benghazi and the Ottoman improvement policies in this area, emphasising the historical and economic importance of these processes.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Devleti · Bingazi · Zeytin Tarımı

Abstract

This article examines the development of olive cultivation in Benghazi during the Ottoman period and the agricultural policies pursued in this process. Benghazi, an important part of the Ottoman Empire in Africa, is notable for its agricultural potential due to its strategic location and fertile soils. The Jebel Akhdar region, in particular, offers great opportunities for olive cultivation due to its highly fertile soils and dense stands of wild olive trees. Ottoman period reports, geographical works, and archival documents reveal the suitability of this region for olive cultivation and its economic potential. The Ottoman administration implemented various administrative and financial reforms to utilise this potential most efficiently, aiming to increase the region's agricultural capacity by encouraging the local population and utilising migrant labour. The improvement of olive trees was an important strategic step for both economic development and the strengthening of agricultural infrastructure. This article uses primary sources, including Ottoman archival documents, memoirs, and geographical literature of the period, to examine in detail the olive presence in Benghazi and the Ottoman improvement policies in this area, emphasising the historical and economic importance of these processes.

Özet

Bu makale, Osmanlı döneminde Bingazi’deki zeytin tarımının geliştirilmesi sürecini ve bu süreçte izlenen tarım politikalarını incelemektedir. Afrika-yı Osmanî’nin önemli bir parçası olan Bingazi, stratejik konumu ve verimli topraklarıyla tarımsal potansiyel açısından dikkat çekmektedir. Özellikle Cebel-i Ahdar bölgesi, sahip olduğu yüksek verimli topraklar ve yoğun yabani zeytin ağaçları ile zeytin tarımının gelişimi için büyük bir fırsat sunmaktadır. Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin tarih ve coğrafya eserleri bu bölgenin zeytin tarımına uygunluğunu ve ekonomik potansiyelini ortaya koymaktadır. Osmanlı yönetimi, bu potansiyeli en verimli şekilde kullanabilmek amacıyla çeşitli idarî ve malî reformlar uygulamış, yerli halkı teşvik ederek ve göçmen iş gücünden yararlanarak bölgenin tarımsal kapasitesini artırmayı hedeflemiştir. Zeytin ağaçlarının ıslahı hem ekonomik kalkınma hem de tarımsal altyapının güçlendirilmesi için önemli bir stratejik adım olmuştur. Bu makalede, Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin tarih ve coğrafya eserleri, hatıratlar gibi birincil kaynaklar kullanılarak Bingazi’deki zeytin varlığı ve Osmanlı'nın bu alandaki ıslah politikaları detaylı bir şekilde ele alınmakta, bu süreçlerin tarihsel ve ekonomik önemi vurgulanmaktadır.

🔖

Cite This Article

Menekşe, M. (2026). Efforts to Develop Olive Cultivation in North Africa within the Framework of Ottoman Agricultural Policies: A Case Study of Benghazi. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 229–265. https://doi.org/10.21021/osmed.1791967

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (77)

  1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. BOA, Bab-ı Asafî Tasnifi, (A. DVNSMHM.d) 119/597.
  3. BOA, Cevdet Tasnifi, Askeriye (C. AS.), 438/18223.
  4. BOA, Cevdet Tasnifi, Bahriye (C. BH), 46/2176.
  5. BOA, Dahiliye Tasnifi, Mektubi Kalemi (DH. MKT), 916/63; 1874/73.
  6. BOA, Dahiliye Tasnifi, Muhacirin Komisyonu (DH. MHC), 16/22; 22/24; 42/6; 48/71.
  7. BOA, Hariciye Nezareti Tasnifi, İdare (HR. İD), 16/12.
  8. BOA, Haritalar (HRT.h) No: 114, 12; 654.
  9. BOA, İrade Tasnifi, Dahiliye (İ. DH), 881/70253.
  10. BOA, İrade Tasnifi, Girid (İ.MTZ. GR) 33/1363.
  11. BOA, İrade Tasnifi, Meclis-i Vala, (İ. MVL) 162/4732; 396/17238; 472/21383; 750/30; 762/37.
  12. BOA, Sadaret Tasnifi, Amedi Kalemi Evrakı (A. AMD) 86/36.
  13. BOA, Sadaret Tasnifi, Meclis-i Vala Evrakı (A. MKT. MVL), 92/27; 98/61.
  14. BOA, Sadaret Tasnifi, Mektubi Kalemi, (A. MKT), 27/76; 41/44.
  15. BOA, Sadaret Tasnifi, Mühimme Kalemi Evrakı (A. MKT. MHM), 506/11.
  16. BOA, Sadaret Tasnifi, Nezaret ve Devair Evrakı (A. MKT. NZD), 5/6.
  17. BOA, Sadaret Tasnifi, Umum Vilayat Evrakı (A. MKT. UM), 28/78; 55/51; 373/31.
  18. BOA, Satın Alınan Evrak Tasnifi, Hacı Adil Bey Evrakı (HSD. HADB), 5/25.
  19. BOA, Şura-yı Devlet, Dahiliye (ŞD. DH) 2325/32.
  20. BOA, Yıldız Tasnifi, Arzuhal Jurnal (Y.PRK.AZJ) 2/42; 219/22.
  21. BOA, Yıldız Tasnifi, Komisyonlar Maruzatı (Y. PRK. KOM), 8/4.
  22. BOA, Yıldız Tasnifi, Mütenevvi Maruzat (Y.MTV), 53/71; 100/31; 191/35; 261/140.
  23. BOA, Yıldız Tasnifi, Sadaret (Y.PRK.A) 6/78.
  24. Resmi Yayınlar, Yayımlanmış Vesikalar ve Kaynak Eserler
  25. Ali Tevfik, Memâlik-i Osmaniyye Coğrafyası, Coğrafya-yı Umumiyye, Cilt: III, (İstanbul 1318).
  26. Ali ve Ahmed Nuri, Afrika-i Osmanîden Trablusgarb ve Bingazi ve Fizan Kıt’alarına Dair Coğrafî ve İstatistikî ve Tarihî ve Siyasî ve Askerî Malumâtı Havî Bir Risale, (İstanbul: İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY. No: 5002, 1301).
  27. Arşiv Belgelerine Göre Balkanlar’da ve Anadolu’da Yunan Mezâlimi-I: Balkanlar’da Yunan Mezalimi, (Ankara: T.C. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 22, 1995).
  28. Aybar, Celal, Osmanlı İmparatorluğu’nun Ticaret Muvazenesi (1878-1913), (Ankara: T.C Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü Yayını, 1939).
  29. Düstur, I. Tertip, C. II, (Dersaadet 1289).
  30. Gregory, J. W., “Cyrenaica”, The Geographical Journal, 47, No: 5, (1916).
  31. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, 18 Nisan 1327 (1 Mayıs 1911, Pazartesi) Oturumu.
  32. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, 24 Mayıs 1326 (6 Haziran 1910, Pazartesi) Oturumu.
  33. Muhammed Hilâl, Trablusgarb’a Dair Ma’lûmât, (İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY. No: 6621).
  34. Osmanlı Belgelerinde Kafkas Göçleri, Cilt: I, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın Nu: 121, İstanbul 2012.
  35. Ömer Subhi, Trablusgarb ve Bingazi ile Sahra-yı Kebir ve Sudan Merkezi, (İstanbul: İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY. No: 4261, 1307).
  36. Slousch, N. “Les Cretois en Cyrenaique”, Revue Du Monde Musulman, VI, No: 10, (1908).
  37. Tüccarzâde İbrahim Hilmi, Memâlik-i Osmaniye Ceb Atlası: Devlet-i Aliyye-i Osmaniye’nin Ahval-i Coǧrafiye ve İstatistikiyesi, (Kütüphane-i İslam ve Askerî, Mahmut Bey Matbaası, 1323).
  38. 1912 Osmanlı-İtalya Harbi ve Kolağası Mustafa Kemal, Hazırlayan: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, (Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları: 597, 1985).
  39. Araştırma ve İnceleme Eserler
  40. Adıyeke, Ayşe Nükhet ve Adıyeke, Nuri, “Olive Production in Crete in 19th Century”, Bulgarian Historical Review-Revue Bulgare d’Histoire, (3-4), (2006), 155-167.
  41. Akkuş Yiğit, Fatma ve Nilgün Nurhan Kara, “Tarihte Zeytin”, Bir Medeniyet Ürünü Olarak Zeytin, ed. Derman Küçükaltan ve Özgür Sarıbaş, (Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2022), 1-18.
  42. Anderson, Lisa, “Nineteenth-Century Reform in Ottoman Libya,” International Journal of Middle East Studies 16/3 (1984), 329-30.
  43. Arıkan, Zeki “İstanbul’a Zeytinyağı Gönderilmesi”, Zeytinin Akdeniz’deki Yolculuğu Konferans Bildirileri, ed. A. Y. Kaya-E. Akpınar, (İzmir: İzmir Akdeniz Akademisi, Dinç Ofset Matbaa, 2018), 40-47.
  44. Binbaşı Abdülvahid, II. Abdülhamid Zamanında Bir Osmanlı Binbaşısının Gözünden Libya, yayına haz. Süleyman Kızıltoprak ve Şefaattin Deniz, (İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2020).
  45. Bostan, İdris, “Sâdık el-Müeyyed Paşa (1858-1911)”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. XXXV, (İstanbul, 2008), 399-400.
  46. Çelik, Gülfettin, “Osmanlı Türkiye’sine XIX. Yüzyıl Sonlarında Yapılan Göçlerin Sosyo-Ekonomik Bakımdan Tahlili”, Tarih Boyunca Balkanlardan Kafkaslara Türk Dünyası Semineri Bildiriler, (İstanbul, 1996), 121-122.
  47. Çınar, Ali Osman, “Bingazi’de Tarımsal Kalkınma Amaçlı Göçmen İskânı (1851-1904)”, İstanbul Üniversitesi Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, S. 4, (2012), 19-52.
  48. Çolak, Filiz, “Osmanlı Devleti'nin Son Yıllarında Anadolu'da Zeytin ve Zeytinyağı Üretim ve İhracatı (1908-1922)”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C. 8, S. 2, (2021), 627-650.
  49. Doğan, Faruk, Osmanlı’da Zeytinyağı (1800-1920), (Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi 2007).
  50. Doğan, Faruk, “Osmanlı Devleti’nde Zeytinyağı Üretimi ve Tüketimi”, Türk Mutfağı, ed. Arif Bilgin-Özge Samancı, (Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2008), 248-261.
  51. Erinç, Sırrı, “Bingazi”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. VI, (İstanbul 1992), 181-183.
  52. Evans-Pritchard, E. E., “Italy and the Sanusiya Order in Cyrenaica”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 11/4 (1946), 846.
  53. Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Gümülcine, Kavala, Selanik, Tırhala, Atina, Mora, Navarin, Girit Adası, Hanya. Kandiye, Elbasan, Ohri, Tekirdağı, (Haz. Seyit Ali Kahraman), VIII. Kitap, II. Cilt, (İstanbul: YKY Yayınları 2011).
  54. Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: İstanbul, (Haz. Seyit Ali Kahraman- Yücel Dağlı), I. Kitap, II. Cilt, (İstanbul: YKY Yayınları, 2008).
  55. Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Kütahya, Manisa, Îzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine, (Haz. Seyit Ali Kahraman), IX. Kitap, I. Cilt, (İstanbul: YKY Yayınları, 2011).
  56. Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Kütahya, Manisa, Îzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine, (Haz. Seyit Ali Kahraman), IX. Kitap, II. Cilt, (İstanbul: YKY Yayınları, 2011).
  57. Fabrer, Henriette Camps, “Kuzey Afrika’da Yağlık Zeytin Yetiştiriciliği”, Dünya Zeytinyağı Ansiklopedisi, (Barselona 1997), 30-33.
  58. Faroqhi, Süreyya, “Erken Modern Osmanlı İmparatorluğu’nda Zeytin ve Zeytinyağı Tüketimi”, Zeytinin Akdeniz’deki Yolculuğu Konferans Bildirileri, ed. A. Y. Kaya-E. Akpınar, (İzmir: İzmir Akdeniz Akademisi, Dinç Ofset Matbaa, 2018), 106-121.
  59. Gehedr, Ammar, Osmanlı Resmî Kaynaklarına Göre Trablusgarb Vilayeti (1282-1312/1865-1894), (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1996).
  60. Göyünç, Nejat, “Trablusgarp’a Dair Bir Layiha”, Osmanlı Araştırmaları-I, 235-256.
  61. Güran, Tevfik, “Tanzimat Döneminde Tarım Politikası”, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, ed. Halil İnalcık, Mehmet Seyitdanlıoğlu, (Ankara: Phoenix Yayınevi, 2006).
  62. Güran, Tevfik, Resmî İstatistiklere Göre Osmanlı Toplum ve Ekonomisi, (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017).
  63. Hadziiossif, Christos, “Zeytin ve Zeytinyağının Tarihselliği”, Zeytinin Akdeniz’deki Yolculuğu Konferans Bildirileri, ed. A. Y. Kaya-E. Akpınar, (İzmir: İzmir Akdeniz Akademisi, Dinç Ofset Matbaa, 2018), 96-105.
  64. Jackson, R. Roma İmparatorluğu’nda Doktorlar ve Hastalıklar, çev. Şenol Mumcu, (İstanbul: Homer Kitapevi Yayınları, 1999).
  65. Karasapan, Celal Tevfik, Libya (Trablusgarp, Bingazi ve Fizan), Resimli Posta Matbaası, Ankara 1960. Koloğlu, O. Arap Kaymakam, (İstanbul: Aykırı Yayıncılık, 2001).
  66. Lorenz, Fredrick Walter, The “Second Egypt”: Cretan Refugees, Agricultural Development, and Frontier Expansion in Ottoman Cyrenaica, 1897-1904”, International Journal of Middle East Studies, 53 (2021), 89-105.
  67. Menekşe, Metin, “Girit Müslümanlarının Zorunlu Göçü: Sevk ve İskân (1897-1913)”, (Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, 2018).
  68. Menekşe, Metin, “Bingazi Mutasarrıflığı Dâhilindeki Cebel-i Ahdar’ın Coğrafi, Sosyo-Ekonomik Yapısı ve Bölgedeki Bazı Islah Girişimleri”, Tarih İncelemeleri Dergisi 34/2 (Aralık 2019), 629-665.
  69. Özata, Metin, Atatürk ve Hekimler, (İstanbul: Demkar Yayınları, 2015).
  70. Özgün, Cihan, “Dünyanın İştahını Kabartan İki Renk, Bir Kent: Zeytin Yeşili, Zeytinyağı Sarısı ve İzmir”, Zeytinin Akdeniz'deki Yolculuğu Konferans Bildirileri, ed. A. Y. Kaya-E. Akpınar, (İzmir: İzmir Akdeniz Akademisi, Dinç Ofset Matbaa, 2018), 48-76.
  71. Rossi, Ettore, “Trablus”, İslâm Ansiklopedisi, Cilt: XII/1, (İstanbul 1979), 445-455.
  72. Sâdık el-Müeyyed, Afrika Sahra-yı Kebiri’nde Seyahat, (İstanbul: Çamlıca Basım Yayın, 2018).
  73. Sunay, Serap, “Son Dönem Osmanlı Devleti’nde Zeytin Tarımı ve Zeytinyağı İmalatının Geliştirilmesine Dair Görüş ve Öneriler”, Tarih Dergisi, 77/2, (2022), 297-326.
  74. Şakar, H. Y., Mâzimdeki Bodrum ve Bodrumlular, (Yayına Hazırlayanlar: Mehmet Kocair, Cezmi Çoban), (Bodrum 2019).
  75. Taş, Abdullah Erdem, “Osmanlı Garp Ocaklarından Trablusgarp Eyaleti: Karamanlılar Dönemi (1711-1835)”, (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2016).
  76. Toprak, Seydi Vakkas, “Osmanlı Yönetiminde Kuzey Afrika: Garp Ocakları”, Journal of Turkology 22/1 (Temmuz 2012), 223-237.
  77. Ünsal, Artun, Ölmez Ağacın Peşinde, (İstanbul: YKY, 2003).