SavedAdd your journal

Journals / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 47

Regarding the Single Hamza: Differences in Methods Affecting Understanding in Qirā'at

Tek Hemze Özelinde: Kıraatlerde Anlama Etki Eden Usûl Farklılıkları

Mustafa Aksoy(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-2081-172X
Abdurrahim Kızılşeker(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-9702-3660
Pages
225–245
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The article employs an academic methodology grounded in the relationship between recitation and exegesis through the lens of ‘linguistic transformation’, utilising qualitative research methods such as document analysis and comparative text analysis.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The science of Qira’at (Quranic recitations) is a fundamental branch of knowledge within the tradition of Islamic sciences that preserves the integrity of the Quran’s wording and meaning, examining the diverse modes of its revelation through a systematic discipline.
📊
Key Findings & Data:This article aims to demonstrate that methodological differences in Qur’anic recitations—such as teshîl, ibdâl, and isbât—are not merely phonetic variations independent of meaning, but rather, in certain instances, possess a semantic structure that either limits or expands the meaning.
💡
Conclusion & Impact:The article employs an academic methodology grounded in the relationship between recitation and exegesis through the lens of ‘linguistic transformation’, utilising qualitative research methods such as document analysis and comparative text analysis.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kur’ân · Kıraat · Ferş

Abstract

The science of Qira’at (Quranic recitations) is a fundamental branch of knowledge within the tradition of Islamic sciences that preserves the integrity of the Quran’s wording and meaning, examining the diverse modes of its revelation through a systematic discipline. The primary objective of this science is to identify the variations in the pronunciation of Quranic words, categorize these differences based on authoritative documentation (sanad), and safeguard the chains of transmission. Within Qira’at literature, this technical diversity is methodologically analyzed through two primary axes: Usul (general principles) and Farsh (lexical variations). Usul topics generally consist of phonetic rules that apply consistently throughout the Mushaf based on specific principles, executed without causing structural changes in the words. This set of rules includes elements such as tafkhim (velarization), tarqiq (attenuation), imalah (vowel inclination), tashil (facilitation), and idgham (assimilation), which are largely rooted in dialectal and accentual differences. In contrast, Farsh variations are specific narrations concerning unique changes in letters and vowels for individual words, which can directly affect the lexical meaning or grammatical structure. The prevailing trend in contemporary Qira’at studies is to characterize usul topics as purely phonetic elements focused solely on pronunciation, devoid of any impact on meaning. According to this classification, while Usul represents the aesthetic and decorative dimension of recitation, Farsh is viewed as the technical domain where semantic shifts occur. However, many subjects examined under the heading of Usul perform a semantic/anallogical function beyond being a mere sound phenomenon. For instance, the application of tashil or madd (prolongation) in certain words can directly influence whether a sentence is perceived as an interrogative (istifham) or a declarative statement. Similarly, issues such as ibdal (replacement), isbat (retention), and hazf (omission)—though often viewed as morphological transformations subject to i‘lal rules—are not merely concerns of morphology (sarf); they are also factors that shape the tense of the verb or the subject-object relationship. This situation necessitates freeing the concept of “usûl” from the narrow confines of “mere phonetic differences” and linking it to the deep structure of the language and to meaning. This article aims to demonstrate that methodological differences in Qur’anic recitations—such as teshîl, ibdâl, and isbât—are not merely phonetic variations independent of meaning, but rather, in certain instances, possess a semantic structure that either limits or expands the meaning. It should not be overlooked that the diversity of recitation methods creates a rich semantic field that is not limited to the rules of i‘lâl and phonetic pronunciation. This perspective indicates that the wording of the Qur’an possesses a miraculous structure which, in terms of methodology, points not only to phonetic pronunciation rules but also to distinct layers of meaning in every nuance. The article employs an academic methodology grounded in the relationship between recitation and exegesis through the lens of ‘linguistic transformation’, utilising qualitative research methods such as document analysis and comparative text analysis.

Özet

Kıraat ilmi İslami ilimler içerisinde Kur’ân-ı Kerîm’in lafız ve mana bütünlüğünü muhafaza eden, vahyedilen kelimelerin farklı eda ediliş biçimlerini sistematik bir disiplin altında inceleyen temel bir bilim dalıdır. Bu ilmin temel gayesi, Kur’ân kelimelerinin okunuşundaki çeşitliliği tespit etmek, bu farklılıkları senede dayalı olarak kategorize etmek ve rivayet zincirlerini muhafaza etmektir. Kıraat literatüründe bu teknik çeşitlilik metodolojik bir yaklaşımla usûl ve ferş olmak üzere iki ana eksende mütalaa edilmektedir. Usûl konuları genelde bir kaideye bağlı olarak Mushaf’ın tamamında cereyan eden, kelimelerin bünyesinde yapısal bir değişim meydana getirmeksizin icra edilen fonetik kurallardır. Bu kurallar bütünü; tefhim/kalın okuma, terkîk/ince okuma, imâle/harekenin bir yöne meylettirilmesi, teshîl/kolaylaştırma ve idğâm gibi daha çok lehçe, şive ve ağız unsurları ihtiva eder. Ferşî farklılıklar ise her bir kelimeye mahsus olan harf ve hareke değişiklikleri üzerinden gerçekleşen ve doğrudan kelimenin sözlük anlamını veya gramer yapısını etkileyebilen rivayetlerdir. Günümüzde kıraat çalışmalarındaki genel eğilim, usûl konularını “anlama etki etmeyen, sırf telaffuz odaklı fonetik unsurlar” olarak niteleme yönündedir. Bu tasnife göre usûl, tilavetin süsü ve estetik boyutu iken; ferş, mananın değişkenlik gösterdiği teknik sahadır. Ancak usûl başlığı altında incelenen pek çok konu, yalnızca bir ses hadisesi olmanın ötesinde, semantik/anlamsal bir fonksiyon da icra etmektedir. Kur’an’da bazı kelimelerdeki teshîl veya med uygulamaları, cümlenin soru (istifham) veya haber formunda algılanmasına doğrudan etki edebilmektedir. Yine kıraatlerdeki birtakım usûl ibdâl, isbât ve hazf gibi meseleler, kelimenin i‘lâl kaidelerine bağlı olarak geçirdiği morfolojik dönüşümler olarak görülse de bu değişimler oluşan farklılıklar sadece sarf ilminin bir konusu değil, aynı zamanda kelimenin delalet ettiği zaman veya fail-mef’ul ilişkisini de şekillendiren birer amildir. Bu durum, usûl kavramını “sırf fonetik farklılıklar” şeklindeki dar kalıptan kurtarıp, onu dilin derin yapısıyla ve anlamla ilişkilendirmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu makale teshîl, ibdâl, isbât gibi Kur’ân kıraatlerindeki usûl farklılıklarının her zaman anlamdan bağımsız salt fonetik birer çeşitlilik olmadığını, aksine bazı durumlarda manayı sınırlayan veya genişleten semantik bir yapıya sahip olduğunu amaçlamaktadır. Kıraatlerdeki usûl çeşitliliği, kelimelerin i‘lâl kuralları ve fonetik seslendirmeyle sınırlı kalmayan zengin bir anlam sahası oluşturduğu göz ardı edilmemelidir. Bu perspektif, Kur’an lafızlarının usul bakımından sadece fonetik seslendirme kuralları değil her bir nüansıyla farklı anlam katmanlarına işaret eden mucizevi bir yapı olduğuna işaret etmektedir. Makale nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve karşılaştırmalı metin analizini kullanarak, kıraat-tefsir ilişkisini "dilsel dönüşüm" ekseninde temellendiren akademik bir metodolojiye sahiptir.

🔖

Cite This Article

Aksoy, M., Kızılşeker, A. (2026). Regarding the Single Hamza: Differences in Methods Affecting Understanding in Qirā'at. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 47, 225–245. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1855456

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (50)

  1. Akaslan, Yaşar. “Kırâat İlmi Sistematiğinde Usûl Kavramları”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43 (Aralık 2017), 217-251.
  2. Akkuş, Murat. “Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed İbnü’l-Cezerî’nin “Urcûze fî vakfı Hamza” Adlı Risâlesi ve Tahlili”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 5/1 (Nisan 2021), 322-354.
  3. Âlûsî, Ebû’l-Fazl Şihâbuddin Mahmud. Rûhu’l-meânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-‘Azîm ve’s-seb‘u’l-mesânî. 30 Cilt. Beyrût: Dâr İhyâü’t-Turâsi’l-‘Arabî, 1934.
  4. Bennâ, Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Abdilgânî ed-Dimyâtî. İthâf fudalâi’l-beşer fî’l-kırââti’l-erbeate aşer. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1998.
  5. Beydâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl, haz. Muhammed Abdurrahmân el-Mer‘aşlî. 5 Cilt. Beyrût: Dâr İhyâü’t-Turâsi’l-‘Arabî – Müessesetü’t-Târihi’l-‘Arabî, ts.
  6. Binti Muhammed Âşûr, Ümmü Velîd Emânî. el-Usûlü’n-neyyirât fî’l-kırâât. Riyad: Medârü’l-Vatan li’n-Neşr, 2011.
  7. Câbirî, İbtisâm binti Bedr b. ‘İvad. en-Nehcü’s-Sevî fî rivâyeti’l-imâmi’s-Sûsî. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 2004), 21.
  8. Çetin, Abdurrahman. Kur’ân-ı Kerîm’in İndirildiği Yedi Harf ve Kıraatlar. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2013.
  9. Dabbâ‘, Ali Muhammed. el-İdâe fî beyâni usûli’l-kırâat. nşr. Abdulhamîd Ahmed Hanefî. Kahire: y.y., 1938.
  10. Damra, Tevfîk İbrahim. Neylü’l-vatar fî usûli’l-kırââti’l-erbe‘ate ‘aşer. Ammân: el-Mektebetü’l-Vataniyye, 2011.
  11. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Saîd b. Osmân Ömer. Câmiü’l-beyân fî’l-kırââti’s-seb‘i’l-meşhûra, thk. Muhammed Kemal Atik. 2 Cilt. Kayseri: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık, 1999.
  12. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Saîd b. Osmân Ömer. Kitâbü’t-teysîr fî’l-kırââti’s-seb‘. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.
  13. Devserî, İbrahim b. Saîd. Mu‘cemü’l-mustalahât fî ilmeyi’t-tecvîd ve’l-kırâât. Riyâd: Matba‘atü Câmiati’l-İmâm Muhammed b. Suûd el-İslâmiyye, 2004.
  14. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî el-Endülüsî. el-Bahru’l-muhît, thk. Adil Ahmed Abdulmevcud vd. 8 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1993.
  15. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed. Meânî’l-kırâât, thk. Ahmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1999.
  16. Feyizli, Hasan Tahsin. Kırâat-i Aşere. Ankara: DİB Yayınları, 2018.
  17. Fırat, Yavuz. Tecvîd ve Kıraat İlmi Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Hacıveysizade İlim ve Kültür Vakfı, 2018.
  18. Hafyân, el Ahmed Mahmud Abdussemî‘. Eşheru’l-mustalahât fî fenni’l-edâi ve ‘ilmi’l-kırâât. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2001.
  19. Hârûf, Muhammed Fehd. el-Müyesser fi'l-kırââti'l-erbea ‘aşere. Dımeşk-Beyrût: Dârü’l-Kelimi’t-Tayyib, 2002.
  20. İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdulhak el-Endelüsî. el-Muharraru’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-‘azîz, thk. er-Rihâlî el-Fârûk vd. 8 Cilt. Beyrût: Metâbi‘ Dârü’l-Hayr, 2. Basım, 2007.
  21. İbn Ebî Meryem, Nasr b. Alî b. Muhammed Ebû Abdillâh eş-Şîrâzî el-Fesevî. el-Mûdah fî vücûhi’l-kırââti ve ‘ilelihâ, thk. Ömer Hamdân el-Kubeysî. 3 Cilt. Cidde: y.y., 1993.
  22. İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem el-Ensârî. Lisânü’l-‘Arab, thk. Abdullah Ali el-Kebîr vd. 8 Cilt. Kâhire: Dârü’l-Me‘ârif, ts.
  23. İbn Zencele, Ebû Zür‘a Abdurrahman b. Muhammed. Huccetü’l-kırâât, thk. Saîd el-Efğânî. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 5. Basım, 1997.
  24. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Muhammed b. Muhammed b. Muhammed. en-Neşr fi’l-kırââti’l-‘aşr, nşr. Muhammed Ali Beydûn. 2 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1998.
  25. İbnü’t-Tahhân, Ebü’l-Asbağ Abdülazîz b. Alî b. Muhammed el-İşbîlî es-Sümâtî. Mürşidi’l-kârî’ ilâ meâlimi’l-mekârî’, thk. Hâtim Sâlih ed-Dâmin. Kâhire: Mektebetü’t-Tâbiîn, 2007.
  26. Kâdî, Abdülfettâh b. Abdulganî b. Muhammed. el-Budûru’z-zâhîra fî’l-kırââti’l-aşri’l-mütevâtira min tarîkayi’ş-şâtıbiyye ve’d-dürra. 2 Cilt. Kâhire: Dârü’s-Selâm 2011.
  27. Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed Ebû Bekr. Letâifü’l-işârât li-fünûni’l-kırâât, thk. Merkezü’d-Dirâsâti’l-Kur’âniyye. 10 Cilt. Medîne-i Münevvera: Mücemma‘u’l-Melik Fehd li-Tıbâati’l-Mushafi’ş-Şerîf, 2012.
  28. Kaysî, Ebû Muhammed Mekkî b. Ebî Tâlib. el-Keşf ‘an vücûhi’l-kırââti’s-seb‘i ve ‘ilelihâ ve hicecihâ, thk. Muhyiddîn Ramazân. 2 Cilt. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 3. Basım, 1984.
  29. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân ve’l-mübeyyin limâ tezammenehû mine’s-sünneti ve âyi’l-furḳân, thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. 24 Cilt. Kâhire: Müessesetü’r-Risâle, 2006.
  30. Ma‘sarâvî, Ahmed ‘Îsâ. el-Kâmilü’l-mufassal fî’l-kırââti’l-erba‘ate ‘aşer. Kâhire: Dârü’l-İmâmi’ş-Şâtıbî, 2009.
  31. Mâlikî, Abdulvâhid b. Muhammed b. Ebî’s-Sedâd. ed-Dürrü’n-nesîr ve’l-‘azbü’l-münîr fî şerhi müşkilât ve halli mükfilât iştemele aleyhâ kitâbü’t-teysîr, thk. Ahmed Abdullah Ahmed el-Mukrî. 4 Cilt. b.y.: y.y., 1990.
  32. Mehdevî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Ammâr. Şerhu’l-Hidâye, thk. Hâzim Saîd Haydar. 2 Cilt. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1995.
  33. Mes‘ûd, Cubrân. er-Râid. Beyrût: Dârü’l-‘ilmi li’l-Melâyîn, 7. Basım, 1992.
  34. Mustafa, Abdulğafûr Mahmûd. “el-Kırâât ve’l-Kurrâ”. el-Mevsû‘atü’l-Kur’âniyyeü’l-mütehassıse. ed. Abdussabûr Merzûk - Ali Cuma Muhammed. 2/306-359. Kalyûb: Matâbi‘u’t-Ticâriyye, 2003.
  35. Mücemme‘u’l-lüğati’l-‘Arabiyye, Cumhûriyyet Mısri’l-‘Arabiyye. Mu‘cemü’l-vasît, haz. Şa‘bân Abdülâtî ‘Atiyye. Kahire: Mektebetü’ş-Şürûki’d-Devliyye, 4. Basım, 2004.
  36. Müntehab fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kâhire: Matbaatü’l-Ehrâm, 18. Basım, 1994.
  37. Nasr, Atıyye Kâbil. el-Kabesü’l-câmi‘ li-kırâati Nâfi‘ min tarîkı’ş-Şâtıbiyye. Kâhire: Dârü’l-Harameyn, 1994.
  38. Nehhâs, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl el-Mısrî. Me‘ânî’l-Kur’âni’l-Kerîm, thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî. 6 Cilt. Mekke: Merkez İhyâi’t-Türâsi’l-‘Âlemî, 1989.
  39. Ömer, Ahmed Muhtar. Mu‘cemü’l-lüğati’l-‘Arabiyyeti’l-muâsıra, 4 Cilt. Kahire: Âlemü’l-Kütüb, 2008.
  40. Râzî, Ebû’l-Fazl Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. et-Tefsîrü’l-Kebîr. 32 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Fikr, 1981.
  41. Sâmurâî, Fâdıl Sâlih. Meânî’n-nahv. 4 Cilt. Ürdün: Dâr İbn Kesîr, 2. Basım, 2020.
  42. Sarı, Mevlût. el-Mevârid Arapça-Türkçe Lügat. İstanbul: Bahadır Yayınları, 1982.
  43. Tavîl, es-Seyyid Rızk. Fî ulûmi’l-kırâât medhal ve dirâse ve tahkîk. Mekke: el-Mektebetü’l-Faysaliyye, 1958.
  44. Tefsîru’l-müyesser. Medine-i Münevvera: Mücemme‘u’l-Melik Fehd, 2. Basım, 2010.
  45. Temel, Nihat. Kırâat ve Tecvîd Istılahları. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2018.
  46. Türkçe Kur’an Mealleri. “Kuran Meali”. Erişim 22 Eylül 2025. https://www.kuranmeali.com/AyetKarsilastirma.php?sure=9&ayet=61
  47. Ünal Mehmet. Kur’ân’ın Anlaşılmasında Kıraat Farklılıklarının Rolü. İstanbul: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı Yayınları, 2019.
  48. Yesûî, Luvîs Ma‘lûf. el-Müncid fî’l-luğa ve’l-edeb ve’l-‘ulûm. Beyrût: el-Matbaatü’l-Katalûkiyye, 16. Basım, 1956.
  49. Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ el-Hüseynî. Tâcü’l-‘Arûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Abdussabûr Şâhîn. 40 Cilt. Kuveyt: Matba‘at Hukûmetü’l-Kuveyt, 2001.
  50. Zeccâc, Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî el-Bağdâdî. Meânî’l-Kur’ân ve i‘râbüh, thk. Abdulcelîl Abduh Şelebî. 5 Cilt. Beyrût: Dâr Âlemi’l-Kütüb, 1988.