Journals / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 2

Erzurum in the Reports of British Consul James Brant: Trade, Reforms, and Local Dynamics (1840–1849)

İngiliz Konsolos James Brant’ın Raporlarında Erzurum: Ticaret, Reformlar ve Yerel Dinamikler (1840–1849)

Fatih Özçelik(AMASYA ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-2627-3376
Pages
479–499
Publication Date
2026-06-01
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study is based on Brant’s consular reports prepared between 1840 and 1849.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The literature on the use of consular reports in historical studies is increasing day by day.
📊
Key Findings & Data:In this framework, James Brant’s reports written during his consular mission in Erzurum enable the reform efforts and commercial developments of the Ottoman Empire in the first half of the 19th century to be traced through the example of Erzurum.
💡
Conclusion & Impact:This study is based on Brant’s consular reports prepared between 1840 and 1849.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tanzimat Fermanı · Balta Limanı Antlaşması · James Brant

Abstract

The literature on the use of consular reports in historical studies is increasing day by day. The political, military, commercial, cultural, geographical information etc. contained in these reports are important sources for researchers. In particular, the testimonies of a foreign observer, especially if this person is a diplomat, contribute to the diversification of historical knowledge with both the evaluations made in line with the interests of his own country and the multifaceted data he provides on local, central and international policies. In this framework, James Brant’s reports written during his consular mission in Erzurum enable the reform efforts and commercial developments of the Ottoman Empire in the first half of the 19th century to be traced through the example of Erzurum. This study is based on Brant’s consular reports prepared between 1840 and 1849.

Özet

Konsolosluk raporlarının tarihsel çalışmalarda kullanımına yönelik literatür her geçen gün artış göstermektedir. Bu raporların içerdiği siyasî, askerî, ticarî, kültürel ve coğrafî bilgiler, araştırmacılar açısından önemli birer kaynak niteliği taşımaktadır. Özellikle yabancı bir gözlemcinin -ki bu kişi eğer bir diplomatsa- döneme dair tanıklıkları, hem kendi ülkesinin çıkarları doğrultusunda yaptığı değerlendirmelerle hem de yerel, merkezi ve uluslararası politikalar hakkında sunduğu çok yönlü verilerle tarihsel bilginin çeşitlenmesine katkı sunmaktadır. Bu çerçevede James Brant’ın Erzurum’daki görevi sırasında kaleme aldığı yıllık konsolosluk raporları, Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılın ilk yarısındaki reform girişimlerini ve ticarî gelişmeleri Erzurum örneğinde izlemeye imkân sağlamaktadır. Bu çalışma, Brant’ın 1840–1849 yılları arasında hazırladığı yıllık raporlara dayanmaktadır. Dolayısıyla çalışma, Erzurum’a dair daha geniş konsolosluk yazışma evreninin tamamına değil, belirli bir belge grubuna dayanmaktadır. Bu kapsamda makale, Erzurum’un Tanzimat sürecindeki yerini ve Balta Limanı Antlaşması sonrasında ortaya çıkan ticarî gelişmeleri incelemektedir.Erzurum örneğinde izlenebilmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmanın temelini, Brant’ın 1840–1849 yılları arasında hazırlamış olduğu konsolosluk raporları oluşturmaktadır.

🔖

Cite This Article

Özçelik, F. (2026). Erzurum in the Reports of British Consul James Brant: Trade, Reforms, and Local Dynamics (1840–1849). History Studies, Cilt: 18 Sayı: 2, 479–499. https://doi.org/10.9737/historystudies.1765980

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (37)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) BOA, MFB. (Müzehheb Ferman ve Beratlar)
  2. British The National Archives (TNA) TNA, FO (Foreign Office); 195/112; 195/284.
  3. Açıkgöz, Ömer. “Osmanlı Para Politikasında Reform Çabaları: 1800-1844 Dönemi Üzerine Bir Değerlendirme.”, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi 6, no. 12 (2010): 371-392. https://izlik.org/JA43RE36JG
  4. Aladağ, Öner. “Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa ve Trabzon-Erzurum-Bayezid Yolu.”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 13 (2023): 1437-1449. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1392268
  5. Bailey, Frank Edgar. “Palmerston ve Osmanlı Reformu (1834-1839).”, Tanzimat, Editör Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu, 304-351. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  6. Brant, James. “Notes of a Journey Through a Part of Kurdistan, in the Summer of 1838.”, Journal of the Royal Geographical Society of London 10, (1840): 341-434.
  7. Brant, James. “Journey Through a Part of Armenia and Asia Minor, in the Year 1835.”, Journal of the Royal Geographical Society of London 6, (1836): 187-223.
  8. Brant, James. 1838 Yazında Kürdistan – İngiltere’nin Erzurum Konsolosu James Brant’ın Kürdistan Seyahati Notları. Çeviren A. Celil Kaya, İstanbul: Rupel Basım Yayın, 2014.
  9. Çadırcı, Musa. Tanzimat Sürecinde Türkiye – Ülke Yönetimi. Ankara: İmge Kitabevi, 2007.
  10. Çadırcı, Musa. “Anadolu’da Redif Askeri Teşkilâtının Kuruluşu.”, Tarih Araştırmaları Dergisi 8, no. 14 (1963): 63-75. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000017
  11. Dönmez, Ahmet. “The Role of James Brant in the Process of Structural Changes in British Consulates.”, ADALYA, no. 22 (2019): 363-379. https://izlik.org/JA98MZ62WW
  12. Duysak, Cabir. “19. Yüzyılda Osmanlı Devleti Karayolları.”, Osmanlı’da Ulaşım, Editör Vahdettin Engin vd. 37-48. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2013.
  13. Gencer, Fatih. İngiliz Konsolos James Brant’ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852). Ankara: Gece Kitaplığı, 2018.
  14. Gencer, Fatih. “British Consul James Brant and His Reports on the Problems in Erzurum and Muş.”, İçtimaiyat 8, no.1 (2024): 281-291. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1378593
  15. Görür, Emel Demir. “İngiliz Konsolosluk Raporlarına Göre 93 Harbi Sonrası Erzurum Vilayetinde Sosyo-İktisadi Hayat (1878-1885).”, Belleten 84, no. 299 (2020): 399-449. https://doi.org/10.37879/belleten.2020.399
  16. İnalcık, Halil, ve Seyitdanlıoğlu, Mehmet. (Editör.), Tanzimat – Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  17. Karal, Enver Ziya. Osmanlı Tarihi I., Ankara: TTK Yayınları, 2014.
  18. Kılıç, Orhan. İnsanlığın Ölümle İmtihanı – Mikrop, Salgın ve Toplum. İstanbul: İdeal Kültür Yayınları, 2021.
  19. Kocabaşoğlu, Uygur. Majestelerinin Konsolosları – İngiliz Belgeleriyle Osmanlı İmparatorluğu’ndaki İngiliz Konsoloslukları (1580-1900). İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.
  20. Küçük, Cevdet. “Erzurum”, TDV. İslam Ansiklopedisi Cilt 11. İstanbul: 1995, 321-329.
  21. Küçük, Cevdet. “Tanzimat Devrinde Erzurum’un Nüfusu.”, İ. Ü. Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, no. 7-8 (1976-1977): 187-224.
  22. Kütükoğlu, Mübahat S. Balta Limanı’na Giden Yol: Osmanlı – İngiliz İktisâdî Münâsebetleri (1580-1850). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
  23. Kütükoğlu, Mübahat S. “Osmanlı İktisad Tarihi Bakımından Konsolos Raporlarının Ehemmiyet ve Kıymeti.”, Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, no. 10-11 (1982): 151-166. https://izlik.org/JA82MH72MT
  24. Özçelik, Fatih. “Kur’a-i Şer’iyye Usulünün Urfa ve Çevresinde Uygulanması.”, The Journal of Academic Social Science, no. 113 (2021) 232-248. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.49017
  25. Özkan, Ela. 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nin İdari Taksimatı (1839-1914)., İstanbul: Hiper Yayın, 2020.
  26. Pamuk, Şevket. “Kapitalist Dünya Ekonomisi ve Osmanlı Dış Ticaretinde Uzun Dönemli Dalgalanmalar, 1830-1913.”, OTDÜ Geliştirme Dergisi, (1981): 161-204.
  27. Pamuk, Şevket. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Para 1326-1914.”, Osmanlı İmparatorluğu’nun Sosyal ve Ekonomik Tarihi 1600-1914 II, Editör Halil İnalcık ve Donald Quataert, 1053-1093. İstanbul: Eren Yayıncılık, 2006.
  28. Quataert, Donald. “19. Yüzyıla Genel Bakış: Islahatlar Devri 1812-1914.”, Osmanlı İmparatorluğu’nun Sosyal ve Ekonomik Tarihi 1600-1914 II, Editör Halil İnalcık ve Donald Quataert, 885-1052. İstanbul: Eren Yayıncılık, 2006.
  29. Sarıkçıoğlu, Melike. Osmanlı-İran Hudut Sorunları (1847-1913)., Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
  30. Spagnolo, John P. “Portents of Empire in Britain’s Ottoman Extraterritorial Jurisdiction.”, Middle Eastern Studies 27, no. 2 (1991): 256–82. https://doi.org/10.1080/00263209108700859
  31. Şahin, İlhan; “XIX. Yüzyıl Ortasında Erzurum’un Nüfus ve İskan Durumu.”, Tarih Dergisi, no. 37 (2002): 321-327.
  32. Taşdemir, Mehmet. “Klasik Devirde Osmanlı’da Kara Ulaşımı ve Yollar”, Osmanlı’da Ulaşım, ed. Vahdettin Engin vd., 13-31. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2013.
  33. Toksöz, Meltem. “Reform ve Yönetim: Devletten Topluma, Merkezden Bölgeye Osmanlı Modernizasyonu”, Tanzimat, Editör Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu, 209-226. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  34. Tozlu, Selahattin. “Trabzon-Erzurum-Bayezid Yolu (1850-1900).” Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, 1997.
  35. Yerasimos, Stefan. “Tanzimat’ın Kent Reformları Üzerine.”, Tanzimat, Editör Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu, 505-524. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
  36. Yılmaz, Özgür. Tanzimat Döneminde Erzurum Fransız Konsolosluğu – Fransız Arşiv Belgelerine Göre Konsoloslar ve Faaliyetleri (1843-1856). İstanbul: Libra Yayınları, 2024.
  37. İnternet Kaynakları ttps://erzurum.mfa.gov.ir/tr (Erişim Tarihi: 04.04.2025).