SavedAdd your journal

Journals / Geomatik / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

Analitik hiyerarşi süreci ve coğrafi bilgi sistemleri kullanarak Eşen Çayı Havzası’nda taşkın riski değerlendirmesi ve haritalandırılması

Ebubekir Karakoca(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6454-2082
Ali Ünver(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0009-0002-5765-9132
Journal
Geomatik
Pages
127–143
Publication Date
2025-03-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Son olarak, elde edilen taşkın modelinin doğruluğu, son yıllarda havza içerisinde yaşanan önemli taşkın olaylarının gözlemleriyle de ortaya konulmuştur.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışmada, coğrafi bilgi sistemi tabanlı analitik hiyerarşi sürecine dayalı çok kriterli karar verme tekniği kullanılarak Eşen Çayı Havzası’ndaki olası sel ve taşkın olaylarının değerlendirmesi ve taşkın duyarlılık haritasının oluşturulması amaçlanmaktadır.
📊
Key Findings & Data:Bu doğrultuda ilk olarak taşkın olaylarının meydana gelmesinde etkili olan fiziki ve beşerî coğrafi faktörler değerlendirilmiştir.
💡
Conclusion & Impact:Son olarak, elde edilen taşkın modelinin doğruluğu, son yıllarda havza içerisinde yaşanan önemli taşkın olaylarının gözlemleriyle de ortaya konulmuştur.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Eşen Çayı · Analitik Hiyerarşi Süreci · Coğrafi Bilgi Sistemleri

Özet

Bu çalışmada, coğrafi bilgi sistemi tabanlı analitik hiyerarşi sürecine dayalı çok kriterli karar verme tekniği kullanılarak Eşen Çayı Havzası’ndaki olası sel ve taşkın olaylarının değerlendirmesi ve taşkın duyarlılık haritasının oluşturulması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda ilk olarak taşkın olaylarının meydana gelmesinde etkili olan fiziki ve beşerî coğrafi faktörler değerlendirilmiştir. Sonrasında ArcMap 10.5 programında taşkın riskinin kapsamlı bir şekilde sunulabilmesi için AHS’ye dayalı veri setleri oluşturulmuştur. Bu veri seti içerisinde akarsuya yakınlık, yükseklik, eğim, bakı, arazi kullanımı, yağış, toprak ve jeoloji özellikleri olmak üzere 8 kriter değerlendirilmiştir. Bu kriterlerin analizi sonucunda elde edilen taşkın risk modeli verilerine göre Eşen Çayı Havzası’nda Eşen Çayı, Akçay ve Karaçay’ın vadi tabanları ile Eşen Ovası çok yüksek riskli taşkın alanları olarak dikkat çekmektedir. Toplam havza alanı içerisinde yüksek riskli ve çok yüksek riskli alanların payının yaklaşık olarak %37 olduğu düşünüldüğü zaman taşkın riskli yerlerin göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir paya sahip ve dikkatle izlenmesi gereken alanlar olduğunu söylemek mümkündür. Bu alanlarda yaşanabilecek taşkınlar, daha önceki yıllarda olduğu gibi birçok can kaybının yaşanmasına ve havza ekonomisi için önem arz eden tarım ve turizm faaliyetlerinin sekteye uğramasına neden olacaktır. Son olarak, elde edilen taşkın modelinin doğruluğu, son yıllarda havza içerisinde yaşanan önemli taşkın olaylarının gözlemleriyle de ortaya konulmuştur.

🔖

Cite This Article

Karakoca, E., Ünver, A. (2025). Analitik hiyerarşi süreci ve coğrafi bilgi sistemleri kullanarak Eşen Çayı Havzası’nda taşkın riski değerlendirmesi ve haritalandırılması. Geomatik, Cilt: 10 Sayı: 1, 127–143. https://doi.org/10.29128/geomatik.1542251

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (49)

  1. Akbulut, H., & Öner, E. (2016). Antik Patara kentinde paleocoğrafya ve jeoarkeoloji araştırmalarına paleontolojik analizlerin katkısı. PHILIA, Suppl. 1, 33-59.
  2. Apel, H., Thieken, A.H., Merz, B. vd., (2006). A probabilistic modelling system for assessing flood risks. Natural Hazards, 38, 79–100. https://doi.org/10.1007/s11069-005-8603-7
  3. Aryal, D., Wang, L., Adhikari, T. R., Zhou, J., Li, X., Shrestha, M.,., & Chen, D. (2020). A Model-based flood hazard mapping on the southern slope of Himalaya. Water, 12(2), 540.
  4. Avcı, V., & Sunkar, M. (2015). Giresun’da sel ve taşkın oluşumuna neden olan Aksu Çayı ve Batlama Deresi havzalarının morfometrik analizleri. Coğrafya Dergisi, (30), 91-119.
  5. Bahadır, M. (2015). Samsun’da meydana gelen 4 Temmuz ve 6 Ağustos 2012 taşkınlarının klimatik analizi. Coğrafya Dergisi (29), 28-50.
  6. Bhuiyan, M. J. A. N., & Dutta, D. (2012). Analysis of flood vulnerability and assessment of the ımpacts in coastal zones of Bangladesh due to potential sea-level rise. Natural Hazards, 61, 729–743. https://doi.org/10.1007/s11069-011-0059-3
  7. Bozyiğit, R. (1997). Eşen Çayı Havzasının jeomorfolojisi. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış Doktora Tezi), İstanbul.
  8. Bünyan Ünel, F., Kuşak, L., Yakar, M., Doğan, H. (2023). Coğrafi bilgi sistemleri ve analitik hiyerarşi prosesi kullanarak Mersin ilinde otomatik meteoroloji gözlem istasyonu yer seçimi. Geomatik, 8(2), 107-123. https://doi.org/10.29128/geomatik.1136951
  9. Danumah, J.H., Odai, S.N., Saley, B.M., vd., (2016). Flood risk assessment and mapping in Abidjan district using Multi-criteria Analysis (AHP) model and geoinformation techniques, (cote d’ivoire). Geoenvironmental Disasters, 3:10. https://doi.org/10.1186/s40677-016-0044-y
  10. Díez-Herrero, A., & Garrote, J. (2020). Flood risk assessments: applications and uncertainties. Water, 12 (8), 2096.
  11. Dutta, D., Teng, J., Vaze, J., Lerat, J., Hughes, J., & Marvanek, S. (2013). Storage-based approaches to build floodplain ınundation modelling capability in river system models for water resources planning and accounting. Journal of Hydrology, 504 (0), 12e28.
  12. Ekmekcioğlu, Ö., Koc, K., & Özger, M. (2021). District based flood risk assessment in Istanbul using fuzzy Analytical Hierarchy Process. Stochastic Environmental Research and Risk Assessment, 35, 617–637. https://doi.org/10.1007/s00477-020-01924-8
  13. Ertan, A., Özelkan, E., & Karaman, M. (2021). Analitik Hiyerarşi Süreci kullanılarak Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında sel ve taşkın alanlarının belirlenmesi: Çanakkale Karamenderes Havzası örneği. Journal of Research in Atmospheric Science, Vol.3, No.2, pp.1-9, 2021. http://doi.org/10.29228/resatmsci.56883
  14. Erden, T., & Karaman, H. (2012). Analysis of earthquake parameters to generate hazard maps by integrating AHP and GIS for Küçükçekmece Region. Natural Hazards Earth Syst. Sci., 12:475–483, https://doi.org/10.5194/nhess-12-475-2012, 2012.
  15. Freer, J., Beven, K. J., Neal, J., Schumann, G., Hall, J., & Bates, P. (2013). Flood risk and uncertainty. Risk and Uncertainty Assessment for Natural Hazards, 190–233. doi:10.1017/cbo9781139047562.008
  16. Fural, Ş., Cürebal, İ., & İnan, F. (2019). Elmalı’da (Antalya) yağışın tetiklediği sel, taşkın ve çamur akıntısı afetlerinin jeomorfolojik analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 2019 (3): 49-61
  17. Kabenge, M., Elaru, J., Wang, H., Li, F., (2017). Characterizing flood hazard risk in data-scarce areas, using a remote sensing and GIS-based flood hazard ındex. Natural Hazards, 89:1369–1387. https://doi.org/10. 1007/s11069-017-3024-y
  18. Kalbani, K. A., & Rahman, A. A. (2022). 3D city model for monitoring flash flood risks in Salalah, Oman. International Journal of Engineering and Geosciences, 7(1); 17-23. https://doi.org/ 10.26833/ijeg.857971
  19. Karabulut, M., Sandal, E. K. & Gürbüz, M., (2020). 20 Kasım-9 Aralık 2001 Mersin sel felaketleri: meteorolojik ve hidrolojik açıdan bir inceleme. KSU Journal of Science and Engineering, 10(1), 13-24.
  20. Koçman, A., Kayan., İ. vd., (1996). İzmir’de 3-4 Kasım 1995 Karşıyaka sel felaketi (Oluşumu, gelişimi, etkileri ve alınması gereken önlemler). Ege Üniversitesi İzmir Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, No: 1, İzmir.
  21. Ocak, F., & Bahadır, M. (2020). Örnek taşkın risk modeli oluşturulması ve Ünye şehrindeki derelere ait taşkın risk analizleri. The Journal of Academic Social Science Studies, S. 80, s. 499-524. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.43017
  22. Oğuz E, Oğuz K & Öztürk K (2022). Düzce bölgesi taşkın duyarlılık alanlarının belirlenmesi. Geomatik, 7(3), 220-234. Doi:10.29128/geomatik.972343
  23. Öner, E. (1997). Eşen Çayı Taslun-Delta ovasının jeomorfolojisi ve antik Patara limanı. Ege Coğrafya Dergisi, 9(1).
  24. Özdemir, H., & Akbaş, A. (2023). Is there a consistency in basin morphometry and hydrodynamic modelling results in terms of the flood generation potential of basins? A Case Study from the Ulus River Basin (Türkiye). Journal of Hidrology, 625, 129926. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2023.129926
  25. Özşahin, E., & Kaymaz, Ç. K. (2013). Taşkın riskinin değerlendirmesine bir örnek: Amik Ovası taşkınları. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Karşılaştırmalı Dil-Edebiyat Eğitim Özel Sayısı, Vol. 8/8 Summer, p. 2021-2039, Ankara-Türkiye
  26. Partigöç, N. S., & Dinçer, C. (2024a). Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanlı afet risk analizi: Denizli ili örneği, 9 (1), 27-44. https://doi.org/10.29128/geomatik.1261051
  27. Partigöç, N. S., & Dinçer, C. (2024b). The Multi–Disaster risk assessment: A-GIS based approach for Izmir City. International Journal of Engineering and Geosciences, 9 (1), 61-76. https://doi.org/10.26833/ijeg.1295657
  28. Ramkar, P., & Yadav, S. M. (2021). Flood Risk Index in Data-scarce River Basins Using the AHP and GIS Approach. Natural Hazards, 109(1), 1119-1140. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04871-x
  29. Saaty, T. L., (1980). The Analytic Hierarchy Process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill International Book.
  30. Saaty, T. L., & Vargas, L. G. (2012). Models, methods, concepts & applications of the Analytic Hierarchy Process (2. Ed.). Springer New York Heidelberg Dordrecht London. http://dx.doi.org/ 10.1007/978-1-4614-3597-6a
  31. Salman, Am. M., & Li, Y. (2018). Flood risk assessment, future trend modeling, and risk communication: a review of ongoing research. Natural Hazards Review, Vol. 19, No. 3. https://doi.org/10.1061/(ASCE)NH.1527-6996.0000294
  32. Sinha, R., Bapalu, G.V., Singh, L.K. vd., (2008). Flood risk analysis in the Kosi River Basin, North Bihar using multi-parametric approach of Analytical Hierarchy Process (AHP). Journal of the Indian Society Remote Sensing, 36, 335–349. https://doi.org/10.1007/s12524-008-0034-y
  33. Soukopova, J., & Furova, L. (2012). Macroeconomic implication of the floods – a case study for the regions of the Czech Republic. Acta Universitatis Agriculture et Silviculturae Mendelianae Brunensis, Vol. LX, No. 7, pp. 289–298.
  34. Sözer, B., Kocaman, S., Nefeslioğlu, H. A. Fırat, O., & Gökçeoğlu, C. (2019). Değiştirilmiş AHP (M-AHP) yöntemi kullanılarak Ankara için taşkın duyarlılık haritası üretimi. Harita Dergisi, 162: 12-24.
  35. Sunkar, M., & Tonbul, S. (2010). İluh Deresi Havzası’na (Batman) yönelik sel ve taşkın riski analizleri. e-Journal of New World Sciences Academy, Nature Sciences, Vol. 5, No. 4, 4A0033.
  36. Svetlana, D., Dobrovič, R., & Dobrovič, J. (2015). The economic ımpact of floods and their ımportance in different regions of the world with emphasis on Europe. Procedia Economics and Finance, 34, 649-655. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)01681-0
  37. Şengün, T. (2011). Saklıkent Canyon (Muğla-Turkey). Procedia – Social and Behavioral Sciences, 19, 571-579, https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.05.171
  38. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2019). Batı Akdeniz Havzası taşkın yönetim planı. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Ankara.
  39. Teng, J., Jakeman, A. J., Vaze, J., vd. (2017). Flood inundation modelling: a review of methods, recent advances and uncertainty analysis. Environmental Modelling & Software, 90:201–216. https://doi.org/10.1016/j.envsoft.2017.01. 006
  40. Tonbul, S., & Sunkar, M. (2011). Batman’da yaşanan sel ve taşkın olaylarının (31 Ekim-1 Kasım 2006) sebep ve sonuçları. Fiziki Coğrafya Araştırmaları; Sistematik ve Bölgesel, Türk Coğrafya Kurumu Yayınları No:5, s. 237-258, İstanbul.
  41. Turoğlu, H., & Aykut, T. (2019). Ergene Nehri için hidromorfometrik analizlerle taşkın duyarlılık değerlendirmesi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 2:1-15.
  42. Turoğlu, H., & Özdemir, H. (2005). Bartın’da sel ve taşkınlar. Sebepler, etkiler, önleme ve zarar azaltma önerileri. ISBN 975-9060-04-3, Çantay Kitapevi, İstanbul.
  43. Unel, F. B., Kusak, L., & Yakar, M. (2023). GeoValueIndex map of public property assets generating via Analytic Hierarchy Process and Geographic Information System for Mass Appraisal: GeoValueIndex. Aestimum, 82, 51-69
  44. URL-1: https://www.afad.gov.tr/bartin-kastamonu-ve-sinopta-meydana-gelen-yagislarhakkinda---2100 Erişim tarihi: 25 Ağustos 2024
  45. URL-2:http://www.seydikemer.gov.tr/saklikent-kanyonu Erişim tarihi: 28 Ağustos 2024
  46. Utlu, M., & Özdemir, H. (2018). Havza morfometrik özelliklerinin taşkın üretmedeki rolü Biga Çayı Havzası örneği. Coğrafya Dergisi, 36, 49-62. https://doi.org/10.26650/JGEOG408101
  47. Yilmaz, H. M., Yakar, M., Mutluoglu, O., Kavurmaci, M. M., & Yurt, K. (2012). Monitoring of soil erosion in Cappadocia region (Selime-Aksaray-Turkey). Environmental Earth Sciences, 66, 75-81
  48. Zeybek, H. (2011). 2-3 Mart 2005 Turhal Sel Afeti ve Sonuçları. Doğu Coğrafya Dergisi, 14 (21), 233-248.
  49. Aryal, D., Wang, L., Adhikari, T. R., Zhou, J., Li, X., Shrestha, M.,., & Chen, D. (2020). A Model-based flood hazard mapping on the southern slope of Himalaya. Water, 12(2), 540.