Journals / Geomatik / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 1

Oltu Çayı Havzası’nda (Erzurum – Artvin) Toprak Erozyon Riskinin ICONA Modeli, CBS ve Uzaktan Algılama Teknikleriyle Analizi ve Değerlendirilmesi

Emrah Atar(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1052-0926
İbrahim Kopar(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2840-9786
Journal
Geomatik
Pages
70–87
Publication Date
2025-12-16
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu dağılım, havzada risk temelli farklı planlama ve müdahale stratejilerine ihtiyaç duyulduğunu açıkça ortaya koymaktadır

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışma, Türkiye’nin yüksek toprak kaybı yaşanan havzalarından biri olan Çoruh Havzası’nın alt havzalarından Oltu Çayı Havzası’nda, ICONA modeli ile erozyon duyarlılık düzeylerinin tespitini ve incelenmesini hedeflemektedir.
📊
Key Findings & Data:Oltu Çayı Havzası’nda erozyon riski mekânsal olarak büyük farklılıklar göstermektedir.
💡
Conclusion & Impact:Bu dağılım, havzada risk temelli farklı planlama ve müdahale stratejilerine ihtiyaç duyulduğunu açıkça ortaya koymaktadır
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:ICONA Modeli · Toprak Erozyonu · Erozyon Risk Analizi

Özet

Bu çalışma, Türkiye’nin yüksek toprak kaybı yaşanan havzalarından biri olan Çoruh Havzası’nın alt havzalarından Oltu Çayı Havzası’nda, ICONA modeli ile erozyon duyarlılık düzeylerinin tespitini ve incelenmesini hedeflemektedir. Bu amaçla, ICONA modelinin dört temel parametresi olan litoloji, eğim, arazi kullanım durumu ve bitki örtüsü yoğunluğu verileri, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) teknikleri kullanılarak üretilmiştir. Üretilen bu veriler, modelin çakıştırma kriterlerine göre birleştirilmiş ve toprak aşınabilirlik ve toprak koruma verileri elde edilmiştir. Bu iki veri bir matris ile birleştirilerek Oltu Çayı Havzası’nın erozyon risk durumu tespit edilmiştir. Oltu Çayı Havzası’nda erozyon riski mekânsal olarak büyük farklılıklar göstermektedir. Havzanın yaklaşık yarısı (%46,05), düşük ve çok düşük risk sınıflarında yer almakta; bu alanlar, düşük eğim, dirençli kayaç yapısı ve yoğun bitki örtüsüyle karakterizedir. Buna karşılık, yüksek (%24,42) ve çok yüksek (%18,96) riskli bölgeler, özellikle eğimin fazla ve vejetasyonun seyrek olduğu yamaçlarda yoğunlaşmaktadır. Orta riskli alanlar (%10,57) sınırlı bir yer kaplasa da dikkatle izlenmelidir. Bu dağılım, havzada risk temelli farklı planlama ve müdahale stratejilerine ihtiyaç duyulduğunu açıkça ortaya koymaktadır

🔖

Cite This Article

Atar, E., Kopar, İ. (2025). Oltu Çayı Havzası’nda (Erzurum – Artvin) Toprak Erozyon Riskinin ICONA Modeli, CBS ve Uzaktan Algılama Teknikleriyle Analizi ve Değerlendirilmesi. Geomatik, Cilt: 11 Sayı: 1, 70–87. https://doi.org/10.29128/geomatik.1746355

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (73)

  1. FAO & ITPS. (2015). Status of the world’s soil resources (SWSR) – Main report. Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations and Intergovernmental Technical Panel on Soils. Erişim adresi: https://www.fao.org
  2. FAO. (2025). Global symposium on soil erosion. Roma, İtalya: Food and Agriculture Organization of the United Nations. Erişim adresi: https://www.fao.org
  3. Balcı, N. (1976). Toprak erozyonu ve kirlenme sorunları. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(2), 68-77. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/jffiu/issue/18862/199126
  4. Ypsilantis, B. (2011). upland soil erosion monitoring and assessment: an overview. Washington, DC: Bureau of Land Management. Erişim adresi: https://www.biodiversitylibrary.org/item/259284#page/3/mode/1up
  5. Çepel, N., Bahtiyar, M., Işık, K., Altın, M., Geray, U., Neyişçi, T., & Sarı, M. (2003). Erozyonla mücadele (TEMA eğitim semineri notları). İstanbul: Tema Vakfı Yayınları No:26. Erişim adresi: https://www.tema.org.tr/
  6. Mutlu, Y. E., Soykan, A., & Fıçıcı, M. (2021). Kille Çayı Havzası'nda (Balıkesir) erozyon risk analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 6, 98-111. Doi: https://doi.org/10.46453/jader.866903
  7. Kopar, İ., & Sevindi, C. (2013). Tortum Gölü’nün (Uzundere-Erzurum) güneybatısında aktüel sedimantasyon ve siltasyona bağlı alan-kıyı çizgisi değişimleri. Türk Coğrafya Dergisi, 60, 49-66. Doi: https://doi.org/10.17211/tcd.90790
  8. Tağıl, Ş. (2009). Çakırdere ve Yahu Dere Havzalarında (Balıkesir) toprak kaybının mekânsal dağılışı ve etkileyen faktörler. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(22), 23-39. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/baunsobed/issue/50240/648074
  9. GSP. (2025). Global soil partnership endorses guidelines on sustainable soil management. Food and Agriculture Organization of the United Nation. Erişim adresi: https://www.fao.org
  10. DEMİS. (2025). Dinamik Erozyon Modeli ve İzleme Sistemi (DEMİS). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Erişim adresi: https://cem.csb.gov.tr/
  11. OSİB. (2017). Erozyonla Mücadele Eylem Planı 2013-2017. Ankara: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı. Erişim adresi: https://www.tarimorman.gov.tr/
  12. Berber, S. (2025). Tortum-Narman (Erzurum) bölgesinin kanıt ağırlığı yaklaşımı kullanılarak heyelan duyarlılığının değerlendirilmesi. Geomatik, 10 (2), 144-156. Doi: https://doi.org/10.29128/geomatik.1589807
  13. Coşkun, M., & Toprak, F. (2023) Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı orman yangını risk analizi: Bartın İli örneği. Geomatik, 8(3), 250-263. Doi: https://doi.org/10.29128/geomatik.1192219
  14. Özşahin, E. (2013). Arnavutluk’ta taşkın risk analizi, Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi 4 (12), 91-109. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijoess/issue/8530/105929
  15. Özşahin, E. (2015). Coğrafi Bilgi Sistemleri yardımıyla heyelan duyarlılık analizi: Ganos Dağı örneği (Tekirdağ). Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi 7(1), 47-63. Doi: https://doi.org/10.15659/hartek.15.04.68
  16. Ergül, T., & Aydın, O. (2025). Küçük Melen İğneler Havzası’ndaki taşkınların hidrolojik modelleme yöntemiyle (HEC-HMS) belirlenmesi. Geomatik, 10 (1), 1–14. Doi:https://doi.org/10.29128/geomatik.1492923
  17. Eminoğlu, Y. & Tarhan, Ç. (2025). Decadal evolution of GIS in disaster management and risk assessment. International Journal of Engineering and Geosciences, 10(2), 173-196. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1544048
  18. Güngör, S., & Köylü, Ü. (2025). Akarsu taşkın riskinin mikro ölçekte incelenmesi. Geomatik, 10(2), 241-250. Doi: https://doi.org/10.29128/geomatik.1585482
  19. Shit, P.K., Bhunia, G.S., & Maiti, R. (2016), Potential landslide susceptibility mapping using weighted overlay model (WOM). Model. Earth Syst. Environ. 2(21), 1-10. Doi: https://doi.org/10.1007/s40808016-0078-x
  20. Karakoca, E., & Ünver, A. (2025). Analitik Hiyerarşi Süreci ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanarak Eşen Çay Havzası’nda taşkın riski değerlendirmesi ve haritalandırılması. Geomatik, 10 (1), 127-143. Doi:https://doi.org/10.29128/geomatik.1542251
  21. Bahadır, M., Ocak, F., & Şen, H. (2024). Determination of the development of settlements above earthquake susceptibility classes in Atakum district (Samsun/Türkiye). International Journal of Engineering and Geosciences, 9 (3), 390-405. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1465072
  22. Ocak, F., & Bahadır, M. (2020) Örnek taşkın risk modeli oluşturulması ve Ünye şehrindeki derelere ait taşkın risk analizleri. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 80, 21-37. Doi: https://doi.org/10.29228/JASSS.43017
  23. Yakar, M., Yilmaz, H. M., & Yurt, K. (2010). The effect of grid resolution in defining terrain surface. Experimental Techniques, 34(6), 23-29.
  24. Boutallaka, M., Miloud, T., El Mazi, M., Hmamouchi, M., et al. (2025). Assessment of current and future land sensitivity to degradation under climate change in the upstream Ouergha watershed (Morocco) using GIS and AHP method. International Journal of Engineering and Geosciences, 10(1), 46-58. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1521350
  25. Kadı, F., & Yılmaz, O. S. (2024). Determination of alternative forest road routes using produced landslide susceptibility maps: A case study of Tonya (Trabzon), Türkiye. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(2), 147-164. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1355615
  26. Çolak, E., Bediroğlu, G., & Memişoğlu Baykal, T. (2024). GIS-based determination of potential snow avalanche areas: A case study of Rize Province of Türkiye. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(2), 199-210. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1367334
  27. Sundara Pandian, R., U, S., K, P. B., R, L. N. (2023). Identification of groundwater potential for urban development using multi-criteria decision-making method of analytical hierarchy process. International Journal of Engineering and Geosciences, 8(3), 318-328. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1190998
  28. Şenol, H. İ., Kaya, Y., Yiğit, A. Y., & Yakar, M. (2024). Extraction and geospatial analysis of the Hersek Lagoon shoreline with Sentinel-2 satellite data. Survey Review, 56(397), 367-382
  29. Ekinci, D. (2005). CBS tabanlı uyarlanmış RUSLE yöntemi ile kozlu deresi havzası’nda erozyon analizi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi, 13, 109-119. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iucografya/issue/25062/264586
  30. Cürebal, İ., & Ekinci, D. (2006). Kızılkeçili Deresi Havzası'nda CBS tabanlı RUSLE (3d) yöntemiyle erozyon analizi. Türk Coğrafya Dergisi, 47, 115-130. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/383154084
  31. Patıl, M., Saha, A., Pıngale, SM, Rathore, DS & diğerleri (2023). Identification of potential zones on the estimation of direct Runoff and soil erosion for an ungauged watershed based on remote sensing and GIS techniques. International Journal of Engineering and Geosciences, 8(3), 224-238. Doi: https://doi.org/10.26833/ijeg.1115608
  32. Ege, İ. (2019). Kula (Kula/Manisa) Peribacaları’nın jeomorfolojik özellikleri ve oluşumlarında erozyon etkisinin RUSLE Yöntemi ile belirlenmesi. International Journal of Social Science, 74, 455-479. Doi: https://doi.org/10.9761/JASSS7961
  33. Jordán, A., & Zavala, L. M. (2000). Assessment of erosion risk in Humid Mediterranean Areas. Workshop on Technologies for and Management of erosion and desertification control in the Mediterranean Region (s. 1-13). Malta: Mediterraneaan Actıon Plan, Priority Action Programme. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/230683120
  34. Bayramin, İ., Dengiz, O., Başkan, O., & Parlak, M. (2003). Soil erosion risk assessment with ICONA Model; case study: Beypazarı Area. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 27(2), 105-116. Erişim adresi: https://journals.tubitak.gov.tr/agriculture/vol27/iss2/7/
  35. Kanar, E., & Dengiz, O. (2015). Madendere Havzasında potansiyel erozyon risk durumunun iki farklı parametrik model kullanarak belirlenmesi ve risk haritalarının oluşturulması. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 2, 123-134. Doi: https://doi.org/10.19159/tutad.45374
  36. Bayramin, İ., Erpul, G., & Erdoğan, H. E. (2006). Use of CORINE methodology to assess soil erosion risk in the semi-arid area of Beypazari-Ankara, Turkey. Turkish Journal of Agricultural and Foresty, 30, 81-100. Erişim adresi: https://journals.tubitak.gov.tr/agriculture/vol30/iss2/1/
  37. Yakar M, Yılmaz H M & Mutluoǧlu Ö (2010). Comparative evaluation of excavation volume by TLS and total topographic station based methods. Lasers in Eng,19, 331-345
  38. Yakar, M. (2011). Using close range photogrammetry to measure the position of inaccessible geological features. Experimental Techniques, 35(1), 54-59.
  39. Beasley, D. B., & Hugins, L. F. (1982). ANSWERS: Areal Non-point Source Watershed Environmental Response Simulation: User’s manual. Chicago, IL: USEPA Rep. 905/9-82-001. USEPA. Erişim adresi: https://nepis.epa.gov
  40. Ahmadi, S. H., Amin, S., Keshavarzi, A. R., & Mirzamostafa, N. (2006). Simulating watershed outlet sediment concentration using the answers model by applying two sediment transport capacity equations. Biosystems Engineering 94(4), 615-626. https://doi.org/10.1016/j.biosystemseng.2006.04.015
  41. Knisel, W. G. (1980). CREAMS: a field-scale model for chemicals, runoff, and erosion from agricultural management systems. Washington: Conservation Research Report No. 26, USDA–Science and Education Administration. Erişim adresi: https://archive.org/details/creamsfieldscale26unit
  42. Yakar, M. (2011). Using close range photogrammetry to measure the position of inaccessible geological features. Experimental Techniques, 35(1), 54-59
  43. Dengiz, O., İmamoğlu, A., Saygın, F., Göl, C., Ediş, S., & Doğan, A. (2014). İnebolu Havzası’nın ICONA Modeli ile toprak erozyon risk değerlendirmesi. Anadolu Tarım Bilim. Dergisi 29(2), 136-142. Doi: https://doi.org/10.7161/anajas.2014.29.2.136-142
  44. Atalay, İ. (1979). Oltu Çayı Havzası’nda beşerî, morfolojik ve jeolojik faktörlerin doğal dengenin bozulmasına etkileri. TÜBİTAK Çevre Sorunları – Vejetasyon İlişkileri Semp. TOAG, 89, 99-110. İstanbul: Taş Matbaası. Erişim adresi: https://edebiyat.karabuk.edu.tr/icerikGoster.aspx?K=S&id=4881&BA=cografya-en
  45. Atalay, İ. (1980). Oltu Çayı Havzası’nda erozyon olayları ve erozyonu kontrol önlemleri. TÜBİTAK VII. Bilim Kong. Tebliğler, 261-277 Adana. Erişim adresi: https://edebiyat.karabuk.edu.tr/icerikGoster.aspx?K=S&id=4881&BA=cografya-en
  46. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü (ÇEM). (2024). 2024 su erozyonu istatistikleri. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Erişim adresi: https://cem.csb.gov.tr
  47. Atalay, İ., & Koçman, A. (1979). Kuzeydoğu Anadolu’nun jeotektonik ve morfotektonik evriminin ana çizgileri. Jeomorfoloji Derneği Dergisi 9(8), 41-75. Erişim adresi: https://edebiyat.karabuk.edu.tr/icerikGoster.aspx?K=S&id=4881&BA=cografya-en
  48. Atalay, İ. (1982). Oltu Çayı Havzası'nın fiziki coğrafyası ve amenajmanı. İzmir: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Fakültesi Yayınları No: 11.
  49. Atalay, İ., Tetik, M., & Yılmaz, Ö. (1984). Kuzeydoğu Anadolu'nun ekosistemleri. Ankara: Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten Serisi No: 141.
  50. ICONA. (1997). Guidelines for mapping and measurement of rainfall-induced erosion processes in the Mediterranean coastal areas. Split, Croatia: Priority Action Programme Regional Activity Centre, ISBN:953- 6429-08-X. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/2563447_
  51. Uzun, O., Müderrisoğlu, H., Demir, Z., Kaya, L. G., Gültekin, P., & Gündüz, S. (2021). Peyzaj Planlama II. Yeşilırmak Havzası Peyzaj Atlası Projesi. Ankara: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Erişim adresi:https://www.tarimorman.gov.tr
  52. Güven, İ. H. (1998). 1/100.000 ölçekli açınsama nitelikli Türkiye jeoloji haritaları Tortum D32 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  53. Hakyemez, H. Y. (2008a), 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Kars G48 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  54. Hakyemez, H. Y. (2008b), 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Tortum H47 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  55. Hakyemez, H. Y. (2009), 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Tortum G47 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  56. Sümengen, M. (2009a). 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Kars H48 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  57. Sümengen, M. (2009b). 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Kars H49 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  58. Sümengen, M. (2011). 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Tortum H46 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  59. Karabalık, N. N. (2013). 1/100.000 ölçekli Türkiye jeoloji haritaları, Kars G49 Paftası. Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi.
  60. Yıldız, N. E., & Kahveci, B. (2024). ICONA Modeli kullanılarak toprak erozyonu riskinin tahmin edilmesi: Ankara İli örneği. J. Anatolian Env. and Anim. Sciences, 9(4), 822-831. Doi: https://doi.org/10.35229/jaes.1591959
  61. Çetin, M., Baz, İ., Kavzoğlu, T., & Geymen, A. (2003). çok zamanlı uydu görüntüleri ile açık maden ocaklarındaki yeryüzü değişiminin incelenmesi. 9. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, (s. 231-241). Ankara. Erişim adresi: https://www.haritabtk.org/
  62. Özdemir Durak, M. (2022). Artvin merkez ilçe ve yakın çevresinde peyzaj karakter değerlendirmesi ile peyzaj planlama rehberlerinin geliştirilmesi (Yayımlanmamış Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi/Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
  63. Morgan, R. P. (2005). Soil erosion and conservation, 3rd edition. Oxford: Blackwell Publishing, ISBN 1‐4051‐1781‐8. Erişim adresi: https://www.academia.edu/29203389/
  64. Montgomery, D. R. (2007). Soil erosion and agricultural sustainability. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(33), 13268-13272. Doi: https://doi.org/10.1073/pnas.0611508104
  65. Gezici, K., Şengül, S., & Kesgin, E. (2025). Assessment of soil erosion risk in the mountainous region of northeastern Türkiye based on the RUSLE model and CMIP6 climate projections. Environmental Earth Sciences, 84(167), 1-21. Doi: https://doi.org/10.1007/s12665-025-12184-6
  66. Tüfekçioğlu, M., Yavuz, M., Duman, A., Dinç, M., Vatandaşlar, C., Açıkgöz, C., … Ergen, S. (2018), Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi: Erozyon İzleme Taslak Nihai Raporu (1 Ekim 2012 – 31 Aralık 2018) Kanal ve Oyuntu Erozyonu Ölçümü, Islah Tesislerinin Değerlendirilmesi. Ankara: Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü.
  67. Lahn, E. (1944). Tortum Gölü ve Şelalesi. Türk Coğrafya Dergisi, 3-4, 137-142. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tcd/issue/21248/227972
  68. Atalay, İ. (1979-1980). Geomorphology of the Lake Tortum and ıts ımmediate surroundings (NE Turkey). Review of the Geographical Institute of the University of İstanbul, İnternational Edition, 17, 49-65. Erişim adresi: https://edebiyat.karabuk.edu.tr/icerikGoster.aspx?K=S&id=4881&BA=cografya-en
  69. Atalay, İ. (1988). The Geography of Tortum District (North-Eastern Anatolia). Ege Coğrafya Dergisi, 4(1), 19-40. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/issue/4890/67084
  70. Güresinli, Y. Z. (1978). Tortum Gölü Su Toplama Havzasında sedimantasyon ve kontrolü üzerine bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(2-3), 1-14. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunizfd/issue/2983/41320
  71. URL 1: https://search.asf.alaska.edu/#/, Erişim Tarihi: 12. 03. 2024.
  72. URL2: https://land.copernicus.eu/en/products/corine-land-cover, Erişim Tarihi: 03. 06. 2024.
  73. URL 3: https://earthexplorer.usgs.gov/, Erişim Tarihi: 17. 03. 2024.