SavedAdd your journal

Journals / Art-Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 25

Sultan Abdulhamid II’s Palace Polygon: Construction and Liquidation of Yıldız Polygon-ı Hümayunu

Sultan II. Abdülhamid’in Saray Poligonu: Yıldız Poligon-ı Hümayununun İnşası ve Tasfiyesi

Pınar Çevik Azap(T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi)0000-0002-5131-4427
Pages
259–285
Publication Date
2026-01-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Drawing on archival documents and plans from the Ottoman Archives, as well as relevant literature and visual materials, this study offers the first scholarly assessment of this overlooked structure.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Sultan Abdulhamid II’s settlement in Yıldız Palace in 1877 marked the beginning of many buildings’ construction with different architectural features and functions on a large land from Beşiktaş to Ortaköy in the following years.
📊
Key Findings & Data:Among these structures was the Yıldız Poligon-ı Hümâyunu, constructed between 1904 and 1907.
💡
Conclusion & Impact:Drawing on archival documents and plans from the Ottoman Archives, as well as relevant literature and visual materials, this study offers the first scholarly assessment of this overlooked structure.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Yıldız Sarayı · II. Meşrutiyet · Talimhane Köşkü

Abstract

Sultan Abdulhamid II’s settlement in Yıldız Palace in 1877 marked the beginning of many buildings’ construction with different architectural features and functions on a large land from Beşiktaş to Ortaköy in the following years. Among these structures was the Yıldız Poligon-ı Hümâyunu, constructed between 1904 and 1907. Located adjacent to the Yıldız Talimhane Köşkü, the polygon was designed as an enclosed facility for firearms training by the military units assigned to the protection of the palace. In addition to its training function, the building included a hall intended for the exhibition of rifles from Sultan Abdulhamid II’s private collection and selected weapons from the Yıldız Palace armory. Although efforts were made to complete the building during the final year of the sultan’s reign, the polygon was never used due to his deposition. This study aims to reconstruct and analyze the Yıldız Polygon -one of the palace structures that has not survived to the present- by examining its construction process, function, and ssubsequent liquidation. Drawing on archival documents and plans from the Ottoman Archives, as well as relevant literature and visual materials, this study offers the first scholarly assessment of this overlooked structure.

Özet

Sultan II. Abdülhamid’in 1877 yılında Yıldız Sarayı’na yerleşmesi, izleyen yıllarda Beşiktaş’tan Ortaköy’e kadar uzanan geniş arazi üzerine farklı mimari özelliklere ve işlevlere sahip birçok yapının inşasının da başlangıcını oluşturmuştur. Yıldız Saray-ı Hümayunu içindeki yapılardan bir tanesi de II. Abdülhamid’in 1904-1907 yıllarında inşa ettirdiği Yıldız Poligon-ı Hümayunudur. Yıldız Talimhane Köşkü’nün hemen yanında yer alan bu poligon, sarayı muhafaza eden askerî birliklerin atış talimlerinin yapıldığı kapalı bir mekân olarak tasarlanmıştır. Bununla beraber poligonun içerisinde, Sultan II. Abdülhamid’in özel koleksiyonundan tüfekler ile Yıldız Sarayı içerisindeki silahhaneden seçilen tüfek ve silahların sergileneceği bir salon da yer almıştır. Sultan II. Abdülhamid’in saltanatının son yılında eksiklikleri giderilmeye çalışılan poligon, II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden dolayı onun döneminde kullanılmamıştır. Bu çalışmanın amacı, Yıldız Sarayı içerisinde olup günümüze ulaşmayan yapılardan biri olan Yıldız Poligonunu gün yüzüne çıkarıp poligonun inşa sürecini, işlevini ve II. Abdülhamid’in Yıldız Sarayı’ndan çıkarılmasının ardından uygulanan tasfiyesindeki durumunu incelemektir. Bu konunun ilk defa ele alındığı bu çalışmanın hazırlanmasında, Osmanlı Arşivi’nden konuya doğrudan temas eden belge ve krokiler ile Yıldız Sarayı yapılarına ilişkin alan yazını ve görsellerden yararlanılmıştır.

🔖

Cite This Article

Azap, P. Ç. (2026). Sultan Abdulhamid II’s Palace Polygon: Construction and Liquidation of Yıldız Polygon-ı Hümayunu. Art-Sanat Dergisi, Sayı: 25, 259–285. https://doi.org/10.26650/artsanat.2026.25.0010

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (86)

  1. Acar, Damla. “19. Yüzyılın İkinci Yarısında İstanbul’da Ahşap Yapım Sistemlerinin Değişimi: Gelenekselin Rasyonelleştirilmesi.” Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, 2025. google scholar
  2. Acaralp, Yasemin. “Yıldız Sarayı ve Yıldız Kasrı Bahçeleri.” Milli Saraylar Sanat-Tarih-Mimarlık Dergisi 11 (2013): 213-223. google scholar
  3. Akyürek, Göksün. “Kayıp Bir Mirasın İzinde: 19. Yüzyılda İstanbul’da Limonluklar.” Art-Sanat 23 (2025): 241-275. Erişim 21 Ocak 2026. https:www.doi.org/10.26650/artsanat.2025.23.0011.Alman Mavileri:1913-1914 I. Dünya Savaşı öncesi İstanbul Haritaları. Haz. İrfan Dağdelen. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü Yayınları, 2006. google scholar
  4. Arseven, Celal Esad. Osmanlı Dönemi Mimarlık Sözlüğü: Istılâhât-ı Mi’mâriyye. Çev. Şeyda Alpay. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2017. google scholar
  5. Aydın, Mehmet Akif. “Kanun-i Esasi.” TDV İslam Ansiklopedisi. 24. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001, 328-330. google scholar
  6. Başol, Samettin ve Vildan Şahin. “Siyaset ve Ticaretin Gölgesinde Osmanlı Devleti’nde Silah İthalatı Örneği: Alman Mavzer Fabrikasından Osmanlı Merkez Silahhanesine Gönderilen Silah ve Mühimmatlar (1888-1904).” Mavi Atlas 19/1 (2022): 291-309. google scholar
  7. Batur, Afife. “Yıldız Sarayı,” Devr-i Hamid: Sultan II. Abdülhamid. 1. cilt. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 2011, 129-151. google scholar
  8. Batur, Afife. “Yıldız Sarayı.” Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. 7. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Yayınları, 1994, 520-527. google scholar
  9. Bilgin, Bülent. “Yıldız Sarayı.” TDV İslam Ansiklopedisi. 43. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013, 541-544. google scholar
  10. Candemir, Murat. Yıldız’da Kaos ve Tasfiye. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık, 2007. google scholar
  11. Çevik Azap, Pınar. Tophane-i Âmire Müşiriyeti. İstanbul: Timaş Akademi Yayınları, 2023. google scholar
  12. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3386/253927, 4 Şaban 1326 [30 Eylül 1908]. google scholar
  13. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3511/263292, 21 Safer 1327 [14 Mart 1909]. google scholar
  14. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3666/274937, 8 Zilkade 1327 [21 Kasım 1909]. google scholar
  15. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3763/282165, 3 Cemaziyelahir 1328 [12 Haziran 1910]. google scholar
  16. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3766/282388, 10 Cemaziyelahir 1328 [19 Haziran 1910]. google scholar
  17. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 3768/282590, 12 Cemaziyelahir 1328 [21 Haziran 1910]. google scholar
  18. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ), 31_1/10, 23 Şevval 1327 [7 Kasım 1909]. google scholar
  19. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ), 56/22, 8 Muharrem 1328 [20 Ocak 1910]. google scholar
  20. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ), 6/23, 14 Zilkade 1327 [27 Kasım 1909]. google scholar
  21. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 12783, 30 Cemaziyelevvel 1322 [12 Ağustos 1904]. google scholar
  22. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31029, 6 Muharrem 1323 [13 Mart 1905]. google scholar
  23. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31222, 18 Cemaziyelevvel 1323 [21 Temmuz 1905]. google scholar
  24. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31249, 15 Cemaziyelevvel 1323 [18 Temmuz 1905]. google scholar
  25. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31251, 25 Cemaziyelevvel 1323 [28 Temmuz 1905]. google scholar
  26. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31274, 24 Cemaziyelevvel 1323 [27 Temmuz 1905]. google scholar
  27. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31390, 13 Receb 1323 [13 Eylül 1905]. google scholar
  28. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31415, 4 Rebiülahir 1332 [2 Mart 1914]. google scholar
  29. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa defterleri (HH.d), 31445, 5 Şevval 1322 [13 Aralık 1904]. google scholar
  30. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa Ebniye Anbarı Müdürlüğü (HH.EBA), 30/1, 20 Zilhicce 1305 [28 Ağustos 1888]. google scholar
  31. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa İrade (HH.İ), 170/17, 16 Safer 1322 [2 Mayıs 1904]. google scholar
  32. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa İrade (HH.İ), 175/3, 25 Şaban 1322 [4 Kasım 1904]. google scholar
  33. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa İrade (HH.İ), 191/29, 29 Safer 1325 [13 Nisan 1907]. google scholar
  34. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa İrade (HH.İ), 70/13, 15 Safer 1322 [1 Mayıs 1904]. google scholar
  35. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Hazine-i Hassa İrade (HH.İ), 89/22, 12 Muharrem 1325 [25 Şubat 1907]. google scholar
  36. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Hususi (İ.HUS), 169/4, 4 Şaban 1326 [1 Eylül 1908]. google scholar
  37. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Hususi (İ.HUS), 174/22, 16 Safer 1327 [9 Mart 1909]. google scholar
  38. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Mabeyn-i Hümayun (İ.MBH), 2/45, 29 Cemaziyelevvel 1328 [8 Haziran 1910]. google scholar
  39. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Tophane-i Âmire (İ.TPH), 4/5, 5 Safer 1313 [28 Temmuz 1895]. google scholar
  40. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Mabeyn-i Hümayun İrade (MB.İ), 143/61, 5 Safer 1328 [8 Haziran 1910]. google scholar
  41. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Maliye Nezareti Emlak-ı Emiriyye Müdüriyeti (ML.EEM), 478/5, 25 Cemaziyelevvel 1320 [30 Ağustos 1902]. google scholar
  42. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Meclis-i Vükela Mazbataları (MV), 134/9, 3 Zilkade 1327 (16 Kasım 1909]. google scholar
  43. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Plan-Proje-Kroki (PLK. p), 6754, 2944. google scholar
  44. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Askeri Hususi (Y.A.HUS), 526/112, 24 Safer 1326 [28 Mart 1908]. google scholar
  45. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Esas Evrak Defterleri (Y.EE.d), 733, 21 Rebiülevvel 1325 [4 Mayıs 1907]. google scholar
  46. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y.MTV), 221/4, 1 Cemaziyelevvel 1319 [15 Eylül 1901]. google scholar
  47. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y.MTV), 258/102, 12 Muharrem 1322 [29 Mart 1904]. google scholar
  48. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y.MTV), 80/100, 15 Muharrem 1311 [29 Temmuz 1892]. google scholar
  49. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Perakende Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK), 130/64, 13 Rebiülevvel 1315 [12 Ağustos 1897]. google scholar
  50. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Perakende Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK), 146/68, 13 Receb 1316 [27 Kasım 1898]. google scholar
  51. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Perakende Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK), 259/63, 28 Safer 1327 [21 Mart 1909]. google scholar
  52. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Perakende Şehremaneti Maruzatı (Y.PRK.ŞH), 14/67, 9 Cemaziyelevvel 1327 [29 Mayıs 1909]. google scholar
  53. Elemana, Halil. “Yıldız Sarayı Dış Avlusundaki Şale Kasrı, Kütüphane ve Limonluk Binalarının İnşa Süreçleri.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2023. google scholar
  54. Engin, Vahdettin. “Osmanlı İstanbulu’nun Üçüncü Yönetim Merkezi: Yıldız Sarayı,” Antik Çağdan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. 3. cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi ve İBB Kültür A.Ş., 2015, 169-177. google scholar
  55. Engin, Vahdettin. “Yıldız Sarayı’nda Hayat,” II. Abdülhamid: Modernleşme Sürecinde İstanbul. İstanbul: 2010 Avrupa Kültür Başkenti, 2011, 46-71. google scholar
  56. Engin, Vahdettin. Bir Devrin Son Sultanı II. Abdülhamid. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2017. google scholar
  57. Eyice, Semavi ve Ayşenur Erdoğan. Bir Zamanlar Kâğıthane. İstanbul: Kâğıthane Belediyesi, 2018. google scholar
  58. Ezgü, Fuat. Yıldız Sarayı Tarihçesi. İstanbul: Harb Akademileri Komutanlığı Yayınları, 1962. google scholar
  59. Georgeon, François. Sultan Abdülhamid. Çev. Ali Berktay. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012. google scholar
  60. Gezer, Ömer ve Fatih Yeşil. “Osmanlı İmparatorluğu’nda “Sürat” Topçuluğu I (1773-1788): Top Döküm Teknolojisi, Bürokratik Yapı ve Konuşlanma.” Osmanlı Araştırmaları LII (2018): 135-180. Erişim 21 Ocak 2026, https://doi.org/10.18589/oa.592161. google scholar
  61. Gözeller, Ali. “Yıldız Sarayı Tamirhane-i Hümayunu.” Milli Saraylar Sanat-Tarih-Mimarlık Dergisi 15 (2016): 79-95. google scholar
  62. Gümüş, Müjde Dila. “Architectural Interventions Conducted in Yıldız Palace During the Second Constitutional Period (1909-1914).” Art-Sanat 15 (2021): 93-108. Erişim 21 Ocak 2026. 10.26650/artsanat.2021.15.0004. google scholar
  63. Gümüş, Müjde Dila. “Birinci Dünya Savaşında Mimarlık Yapmak: Vedad (Tek) Bey’in Harbiye Nezareti’ne Bağlı Çalışmaları.” Sanat Tarihi Yıllığı 30 (2021): 111-143. google scholar
  64. Hacısalihoğlu, Mehmet. Jön Türkler ve Makedonya Sorunu (1890-1918). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003. google scholar
  65. Kaya, Şennur. “XIX. Yüzyılda İstanbul’da Tuğla Üretimi ve Çobançeşme Tuğla Fabrikası.” Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 50 (2017): 165-188. google scholar
  66. Kocaışık, Dilruba. “II. Abdülhamid’in Yıldız Sarayı: Mimari Mekanlar ve Dönemin Fotoğraflarındaki Temsili.” Yüksek Lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, 2019. google scholar
  67. Kocaışık, Dilruba. “Yıldız Sarayı’ndaki Fotoğrafhaneler ve Sultan II. Abdülhamid’in Hususi Fotoğrafhanesi,” Sultan II. Abdülhamid ve Osmanlı Modernleşmesi. 2. cilt. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Yayınları, 2022, 357-362. google scholar
  68. Koçu, Reşat Ekrem. “Berthier Paşa.” İstanbul Ansiklopedisi. 5. İstanbul: İstanbul Ansiklopedisi ve Neşriyat, 1961, 2554. google scholar
  69. Küçük, Cevdet. “Abdülhamid II.” TDV İslam Ansiklopedisi. 1. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1988, 216-224. google scholar
  70. Küçük, Cevdet. “Murad V.” TDV İslam Ansiklopedisi. 31. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020, 183-185. google scholar
  71. Kutoğlu, M. Hanefi ve Murat Candemir. Bir Cihan Devleti’nin Tasfiyesi, Yıldız Sarayı Müzesi Tasfiye Komisyonu. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2010. google scholar
  72. Miralay Ahmed Muhtar Paşa, Osmanlı Topçuları. Haz. Ahmet Köç. İstanbul: İdeal Kültür Yayınları, 2013. google scholar
  73. Nurdun, Rahman. “19. Yüzyılda Alman Silah Diplomasisi: Osmanlı İmparatorluğu ve Mançu Qing Hanedan Örneği.” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 81 (2024): 278-293. google scholar
  74. Osmanoğlu, Ayşe. Babam Sultan Abdülhamid. İstanbul: Timaş Yayınları, 2019. google scholar
  75. Özyetgin, Melek, Vahdettin Engin ve Ayşe Ersay Yüksel. Yıldız Sarayı. İstanbul: Sultan II. Abdülhamid Uygulama ve Araştırma Merkezi, 2021. google scholar
  76. Polat, Hasan Ali ve Osman Akandere. “Yıldız Sarayı’nın Yağmalandığı İddiası, Mütareke Döneminde Yağma Davası ve Neticesi.” Vakanüvis Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 5/1 (2020): 339-389. google scholar
  77. Salt Araştırma, “Yıldızın İlk Fotoğrafları.” Kupürler ve Belgeler, FTTDOC01241A1. (L’llustration, 8 Mayıs 1909, No: 3454) https:www.archives.saltresearch.org/handle/123456789/26951
  78. Sevgin, Erdoğan. “İstanbul Saraylarında Adım Adım Yıldız Parkı ve Şale Köşkü.” Hayat Tarih Mecmuası I/ 6 (1966): 52-61. google scholar
  79. Sevgin, Erdoğan. “İstanbul Saraylarında Adım Adım: Yıldız Sarayı.” Hayat Tarih Mecmuası 5 (Haziran 1966): 40-42. google scholar
  80. Şenyurt, Oya. “Bilinmeyen Yönleri ile Geç Osmanlı’da Mimarların Rolleri ve Ahvâlleri.” İdealkent 44/16 (2024): 669-709. google scholar
  81. Tetik, Fatih ve Serdal Soyluer. “Silah İthalatı ve Kara Harp Sanayii.” Osmanlı Askeri Tarihi, Ed. Gültekin Yıldız. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013, 99-121. google scholar
  82. Tüfekçioğlu, Kemal. “Yıldız Sarayı Kışlaları.” Belgelerle Yıldız Sarayı Rehberi 3 (1982): 5-8. google scholar
  83. Türkmen, Zekeriya. “31 Mart Olayı’ndan Sonra Yıldız Evrakı Tedkik Komisyonu’nun Kuruluşu, Faaliyetleri ve Yıldız Sarayı’nın Araştırılması.” XIII. Türk Tarih Kongresi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2002, 559-577. google scholar
  84. Türkmen, Zekeriya. “31 Mart Olayından Sonra Yıldız Evrakı Tetkik Komisyonunun Kuruluşu, Faaliyetleri ve Yıldız Sarayının Araştırılması.” Osmanlı Ansiklopedisi. 2. cilt. Ankara: Türkiye Yayınları, 1999, 430-440. google scholar
  85. Türkmen, Zekeriya. “Osmanlı Ordusunun Siyasileşme Sürecinde Önemli Bir Dönemeç: 31 Mart Ayaklanması,” Cumhuriyetin 80. Yılına Armağan. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2004, 369-411. google scholar
  86. Uyanık, Feyzullah. “Serasker Mehmet Rıza Paşa.” Yüksek Lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, 2012. google scholar