Journals / BELLETEN / 2025 / Cilt: 89 Sayı: 316

The Tophâne Imperial Pavilion (Kasr-ı Hümâyun)

Tophâne Kasr-ı Hümâyunu

Pınar Çevik Azap(T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı)0000-0002-5131-4427
Journal
BELLETEN
Pages
903–944
Publication Date
2025-12-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Additionally, the organizations and historical events that Tophâne Pavilion witnessed until the Ottoman Empire’s last years will be discussed within history-space-human memory framework in this study.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:It is known that the pavilions/mansions had been used by the Sultans during their visits to Tophâne-i Amire to watch the cannon casting ceremonies since early times.
📊
Key Findings & Data:Located in the Tophâne Barracks, the Pavilion’s construction, began in 1846 under the supervision and control of the Tophâne Marshal, Fethi Pasha, and completed in 1852.
💡
Conclusion & Impact:Additionally, the organizations and historical events that Tophâne Pavilion witnessed until the Ottoman Empire’s last years will be discussed within history-space-human memory framework in this study.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tophâne Kasrı · Tophâne Kışlası · William James Smith

Abstract

It is known that the pavilions/mansions had been used by the Sultans during their visits to Tophâne-i Amire to watch the cannon casting ceremonies since early times. During Sultan Abdulmejid’s reign, this pavilion, used for the Sultans to rest, was rebuilt by British architect William James Smith as the first example of pavilions/ mansions built in western architecture. Known as the Bijou of Constantinople in British architectural history because it resembles a small jewel box, Tophâne Pavilion is an ornate imperial-style building with Neo-Baroque features. Located in the Tophâne Barracks, the Pavilion’s construction, began in 1846 under the supervision and control of the Tophâne Marshal, Fethi Pasha, and completed in 1852. Military motifs such as weapons and swords on the pavilion’s exterior decorations are an important reflection of the pavilion’s connection with the Tophâne-i Âmire. The pavilion, which was frequently used during the reign of Sultan Abdülmecid, was also preferred as a venue where foreign guests were hosted and international conferences were held during the following sultans’ reign. The study’s aim is to try to analyze the construction-furnishing process of Tophâne Pavilion, which has survived to the present day, and the processes reflected in the construction, repair and renewal records in the construction-exploration books, which have not been identified until now and are used for the first time in this study, in a chronological flow. Additionally, the organizations and historical events that Tophâne Pavilion witnessed until the Ottoman Empire’s last years will be discussed within history-space-human memory framework in this study.

Özet

Top döküm merasimlerini izlemek üzere padişahların Tophâne-i Âmire’ye ziyaretlerinde kullandıkları kasır/köşkün erken tarihlerden itibaren var olduğu bilinmektedir. Padişahların istirahat etmeleri için kullanılan bu kasır, Sultan Abdülmecid zamanına gelindiğinde batılı tarzda mimariyle inşa edilen kasır ve köşklerin ilk örneği olarak İngiliz Mimar William James Smith’e yeniden inşa ettirilmiştir. Küçük bir mücevher kutusunu andırması nedeniyle İngiliz mimarlık tarihinde Bijou of Constantinople yani İstanbul’un mücevheri olarak anılan Tophâne Kasrı, Neo-Barok özellikler taşıyan, emperyal (ampir) tarzda süslü bir yapıdır. Tophâne Kışlası içerisinde yer alan kasrın inşası, dönemin Tophâne Müşiri Fethi Paşa’nın denetim ve kontrolü altında 1846 yılında başlamış ve 1852 yılında tamamlanmıştır. Kasrın dış cephe süslemelerinde yer alan silah ve kılıç gibi askerî motifler kasrın, Tophâne-i Âmire ile olan bağının önemli bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Sultan Abdülmecid zamanında sıklıkla kullanılan kasır, kendisinden sonraki padişahlar döneminde bilhassa yabancı misafirlerin ağırlandığı ve uluslararası konferansların toplandığı bir mekân olarak da tercih edilmiştir. Çalışmanın amacı, günümüze kadar ulaşan Tophâne Kasrı’nın inşa-tefriş süreci ile bugüne kadar tespit edilemeyen ve ilk defa bu çalışmada kullanılan inşa keşif defterlerinde yer alan inşaat, onarım ve yenilenme kayıtlarına yansıyan süreçlerini kronolojik bir akışta tahlil etmeye çalışmaktır. Ayrıca bu çalışmada Tophâne Kasrı’nın, Osmanlı Devleti’nin son zamanlarına kadar birçok tarihî olaya tanıklık ettiği organizasyonlar ve tarihî olaylar, tarih-mekân-insan hafızası çerçevesinde ele alınacaktır.

🔖

Cite This Article

Azap, P. Ç. (2025). The Tophâne Imperial Pavilion (Kasr-ı Hümâyun). BELLETEN, Cilt: 89 Sayı: 316, 903–944. https://doi.org/10.37879/belleten.2025.903

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (70)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  3. Ali Emiri Sultan Mahmud I (AE.SMHD.I), 210/16570.
  4. Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO), 466/34888, 2913/218466, 3380/253467, 3429/257128, 1820/136459, 4235/317594.
  5. Cevdet Askerîye (C.AS), 897/38596, 998/43626, 1132/50291, 1018/44634.
  6. Bab-ı Defteri İradeler (D.DRB.İ), 27/23. Hazine-i Hassa İradeler (HH.İ), 219/22.
  7. Hazine-i Hassa Defterleri (HH.d), 2233, 24253, 17488, 22102. Hazine-i Hassa Emlak-ı Hümayun İdaresi (HH.EBA), 728/77. Hariciye Nezareti Petersburg Sefareti (HR.SFR. (1)), 78/10, 78/17. İrade Dahiliye (İ.DH. 810/65479).
  8. İrade Yunanistan (İ. MTZ. (01)), 20/934. İrade Bulgaristan (İ.MTZ (04)), 28/1792. İrade Tophâne-i Âmire (İ.TPH), 3/9, 14/55.
  9. Mabeyn-i Hümayun İradeleri (MB.İ), 1/9, 42/225. Maliyeden Müdevver Defterleri (MAD. d), 8931, 9210. Muahedeler (MHD), 329.
  10. Sadaret Mektubi Mühimme Kalemi Evrakı (A.}MKT.MHM), 4/22. Sadaret Mektubi Nezaret ve Devair Evrakı (A.}MKT.NZD), 29/9. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri (TS.MA.d), 268, 8240.
  11. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e), 603/85, 613/31. Yıldız Askeri Hususi Maruzat (Y.A.HUS), 184/132.
  12. Yıldız Mütenevvi (Y.MTV), 159/113. Yıldız Resmi Maruzat (Y.A.RES), 88/9.
  13. Yıldız Parekende Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK), 146/7.
  14. Türk Tarih Kurumu Arşivi (TTK Arşivi)
  15. Osman Ferit Sağlam Koleksiyonu (OFS), 96/6.
  16. İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Abdülhamid II Fotoğraf Koleksiyonu (İÜ.NEKYA)
  17. 90754-16, 90509_46, 90509_41, 91076_33; 91076_28.
  18. Eski Eserler Encümen Arşivi
  19. Dosya No: 42392, Karton No: 126, Belge 4.
  20. İBB Atatürk Kitaplığı
  21. Krt_026754.
  22. IRCICA Arşivi
  23. FEÖ000415.
  24. Servet-i Fünun, No: 1190, 13 Mart 1330.
  25. Araştırma ve İnceleme Eserler
  26. Ahmed Lütfi Efendi, Vak’a-Nüvis Ahmed Lütfi Efendi Tarihi, C XI, haz. M. Münir Aktepe, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1989.
  27. Akbulut, Mehmet Yılmaz, Hekimoğlu Ali Paşa, Timaş Yayınları, İstanbul 2022.
  28. Alanyurt, Uğur-Eskici, Bekir, “Tophane Kasrı Yapı Malzemelerinin Arkeometrik Araştırmaları”, Masrop e-Dergi, C 13/S. 2, 2019, s. 1-19.
  29. Aydın, Mahir, “Tophane Konferansı ‘Doğu Rumeli’ye Veda’”, Tarih Dergisi, S. 53, 2011/1, İstanbul 2012, s. 115-174.
  30. Aydüz, Salim, “Tophane-i Âmire ve Müştemilatı”, Osmanlı, C VI, Ankara 1999, s. 646-659.
  31. Aydüz, Salim, XV. ve XVI. Yüzyılda Tophane-i Âmire ve Top Döküm Teknolojisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2006.
  32. Azap, Eralp Yaşar, “Osmanlı Döneminde Açılan İran Okulları ve İranlıların Eğitimi (1883-1912)”, Belleten, C 87/S. 310, Ankara 2023, s. 985-1019.
  33. Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Eski Zamanlarda İstanbul Hayatı, haz. Ali Şükrü Çoruk, Kitabebi Yayınları, İstanbul 2001.
  34. Batur, Afife, “Sultan Abdülmecid İçin Tasarlayan Bir Mimar William James Smith”, Sultan Abdülmecid ve Dönemi, ed. Kemal Kahraman-İlona Baytar, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, İstanbul 2015, s. 438-443.
  35. Batur, Afife, “Tophane Kasr-ı Hümayûnu”, Sultan Abdülmecid’in Bir Mimarı William James Smith, ed. İlana Baytar-Jale Beşkonaklı, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, İstanbul 2016.
  36. Can, Cengiz, “Tophane Kasrı”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C 7, İstanbul 1994, s. 277.
  37. Çelebizâde Âsım İsmail Efendi, Târîh-i İsmail Âsım Efendi, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1282.
  38. Çevik Azap, Pınar, Tophane-i Âmire Müşiriyeti, Timaş Yayınları, İstanbul 2023. Demirel, Fatmagül, Son Ziyaretler Son Ziyafetler, Doğan Kitap, İstanbul 2007.
  39. Ekim, Zeynep Emel, İstanbul’da Sultan Abdülaziz Dönemi Kasırları Arasında Ayazağa Kasırlarının Yeri, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2018.
  40. Evliyâ Çelebi Mehmed Zilli, Evliyâ Çelebi Seyâhatnâmesi, C I, İkdam Matbaası, Dersaadet 1314.
  41. Giray, Kıymet, Ankara Resim ve Heykel Müzesi Başyapıtları, C I, Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2020.
  42. Göncüoğlu, Süleyman Faruk, Bir Semt-i Meşhur Tophane, Değişimin ve Yıkımın Hikayesi, İstanbul Şehri Kültür Araştırmaları Merkezi, İstanbul 2009.
  43. Gülersoy, Çelik, “Son 400 Yılda Tophane Semti”, VIII. Türk Tarih Kongresi, C 3, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1983, s. 1637-1650.
  44. Gülersoy, Çelik, “Tophane”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C 7, İstanbul 1994, s. 274-276.
  45. Gülersoy, Çelik, İstanbul II: Tophane, Fındıklı, Kabataş, İnterrepro Yayınevi, Milano 1975.
  46. Gümüş, Müjde Dila, II. Meşrutiyet’te Saray İçin Çalışmak: Vedad (Tek) Bey’in Sermimarlık Dönemi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2018.
  47. Hamzaoğlu, Canan, İstanbul’da Bir Yabancı Mimar William James Smith, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1996.
  48. İgüs, Esma, “A British Touch on Tanzimat: Architect William James Smith”, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi (OMAD), C 2/S. 3, Temmuz 2015, s. 66-87.
  49. İgüs, Esma, “Manifestation of Tanzimat Perıod Architecture in Tophana: Tophana Pavilion Designed by an English Architect William James Smith”, History Studies, C 14/S. 2, Mayıs 2022, s. 397-424.
  50. Jacques Pervititch Sigorta Haritalarında İstanbul, Axa Oyak&Tarih Vakfı Yayınları, “Tophane”, İstanbul 2000.
  51. Kentel, K. Mehmet, “Drawing Cosmopolitan Pera, Drawing on Yusuf Bey’s Caricatures”, Youssouf Bey: The Charged Portraits of Fin-de-Siècle Pera, ed. Bahattin Öztuncay-Sinan Kuneralp-Guillaume Doizy-K. Mehmet Kentel, Koç Üniversitesi Research Center for Anatolian Civilizations, İstanbul 2017.
  52. Kilerci, Başak, Reading Ottoman-Qajar Relations Through Photography: Mozaffar Al- Dın Shah’s İstanbul Vısıt (1900), Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2013.
  53. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C 3, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1983.
  54. Sahhâflar Şeyhi-zâde Seyyid Mehmed Esad Efendi, Vak’anüvis Es‘ad Efendi Tarihi (Bâhir Efendi’nin Zeyl ve İlâveleriyle 1237-1241/1821-1826), haz. Ziya Yılmazer, Osav Yayınları, İstanbul 2000.
  55. Simavi, Lütfi, Osmanlı Sarayının Son Günleri, Hürriyet Yayınları, İstanbul 1979.
  56. Şehsuvaroğlu, Haluk “Nusretiye Camisi”, Tarihten Sayfalar, Taha Toros Arşivi, 38304207.
  57. Şehsuvaroğlu, Haluk, “İstanbul’da Yeniden İmar Edilen Semtlerden Tophane”, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni, S. 181, Şubat 1957.
  58. Şehsuvaroğlu, Haluk, “XIX. Asırda Tophane”, Tarihten Sahifeler, Taha Toros Arşivi, 001500886006.
  59. Uşaklıgil, Halid Ziya, Saray ve Ötesi, Özgür Yayınları, İstanbul 2012.
  60. Ünal, Fatih-Karakulak, Mesut-Özkan, Murat, İstanbul Seyahatnamesi: 19. Yüzyılda Rus Seyyahlarla Osmanlı Topraklarına Yolculuk, Kronik Yayınları, İstanbul 2022.
  61. Yıldız Örenç, İlknur, Hariciye Teşrifatçılığı Defterleri (1846-1880), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1998.
  62. İnternet Kaynakları
  63. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4118172m/f1.image.r=tophana?rk=64378;0, son erişim tarihi: 13.10.2022.
  64. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64366747/f6.item, son erişim tarihi: 15.01.2023.
  65. https://archive.org/details/sim_illustrated-london-news_1885-12-12_87_2434/ page/602/mode/2up, son erişim tarihi: 13.12.2023.
  66. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k61083303, son erişim tarihi: 13.12.2023.
  67. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k11723623, son erişim tarihi: 14.12.2023.
  68. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k979066b, son erişim tarihi: 13.12.2023.
  69. https://tile.loc.gov/storage-services/master/pnp/ppmsca/03000/03045u.tif, son erişim tarihi: 11.10.2024.
  70. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1493120n#, son erişim tarihi: 15.01.2023.