Journals / Adalet Dergisi / 2026 / Sayı: 74

The Issue and Usage of the Title Deed Documents in the 17th- Century Ayntab Sharia Court

17. YÜZYILDA AYNTAB ŞER‘İYYE MAHKEMESİNDE TAPU BELGELERİNİN DÜZENLENMESİ VE KULLANILMASI

Fatma Gül Karagöz(GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3389-4752
Pages
317–353
Publication Date
2025-04-17
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This demonstrates that the title deed document was indeed an important proof, but it could only prove the existence of usufruct right by witnesses or by confession, within the principles of the Islamic law

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to analyse the function of the title deed document in the Ottoman land law with the examples from the 17th-century Ayntab (Gaziantep) sharia court records.
📊
Key Findings & Data:In this study, the legal characteristic of the title deed documents issued for miri lands is analysed through the cases in the court of 17th-century Ayntab.
💡
Conclusion & Impact:This demonstrates that the title deed document was indeed an important proof, but it could only prove the existence of usufruct right by witnesses or by confession, within the principles of the Islamic law
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı hukuku · miri arazi · tapu

Abstract

This study aims to analyse the function of the title deed document in the Ottoman land law with the examples from the 17th-century Ayntab (Gaziantep) sharia court records. The title deed document was issued in the Ottoman Empire for different purposes. In the miri regime which was applied in arable lands, the usufruct rights of the land were ceased to land-producing peasants (raiyyet/reaya) by the administrator of the land. During this process, known as delegation, a title deed document was issued for the usufruct rights of the land. In this study, the legal characteristic of the title deed documents issued for miri lands is analysed through the cases in the court of 17th-century Ayntab. The first aim of the article is to answer questions about the preparation of this document by answering questions such as who prepared it, for which lands it was issued, and the limits of the rights that it gave. Secondly, through the cases in which the title deed document was used as an evidence, its influence in the kadi court as a proof is evaluated. While this single document was not always considered as a final proof, its presentation to the kadi would be a security for those who were using the land. In some cases, the existence of the document was accepted as a valid proof with the defendant’s confession, whereas in many cases, two male witnesses had to approve the contents of the document in accordance with Islamic procedure law. In some cases, peasants/producers asked for a notarial document issued by the kadi in some cases. This demonstrates that the title deed document was indeed an important proof, but it could only prove the existence of usufruct right by witnesses or by confession, within the principles of the Islamic law

Özet

Bu çalışma Osmanlı arazi hukukunda tapu temessükünün işlevini, 17. yüzyılda Ayntab (Gaziantep) şer‘i mahkemesinden örnekler üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nda tapu temessükü farklı amaçlarla düzenlenmiştir. Tarım arazileri üzerinde uygulanan miri sistemde, toprak üzerindeki kullanım hakkı üretici/köylü/raiyyete sâhib-i arz tarafından devredilmekte, tefvîz olarak bilinen bu işlem karşılığında toprak tasarrufu için bir tapu temessükü düzenlenmektedir. Çalışma kapsamında, 17. yüzyılda Ayntab mahkemesinde görülen olaylar üzerinden, miri arazi için hazırlanan temessük niteliğindeki belgelerin hukukî niteliği incelenmiştir. Çalışmanın birinci amacı, temessükün hazırlanmasına dair bazı soruları kapsamakta, bu belgenin kim tarafından, hangi tip araziler için düzenlendiği ve belgeyle verilen yetkinin kapsamı gibi soruları cevaplanmaktır. İkinci olarak temessük tipi belgenin mahkemede delil olarak kullanıldığı olaylarda, ıspat bakımından işlevi değerlendirilmiştir. Bu belge her zaman tek başına delil teşkil etmese de kâdı huzurunda ibraz edilmesi toprağı tasarruf edenler açısından bir tür güvence sağlamaktadır. Ancak, bazı davalarda temessük, karşı tarafın ikrarıyla birlikte delil kabul edilirken bazılarında temessükün içeriğinin İslam hukukuna uygun biçimde, iki şahitle kanıtlandığı dikkati çekmiştir. Bazı kayıtlarda ise elinde bir temessük bulunduran raiyyet mahkemeden ayrıca hüccet talep etmiştir. Bu durum, temessükün önemli bir delil teşkil ettiğini, ancak İslam hukuku kuralları çerçevesinde ancak şahit veya ikrar ile birlikte hak ispatı sonucunu doğurduğunu göstermektedir.

🔖

Cite This Article

Karagöz, F. G. (2025). The Issue and Usage of the Title Deed Documents in the 17th- Century Ayntab Sharia Court. Adalet Dergisi, Sayı: 74, 317–353. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.1676777

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (90)

  1. Arşiv Belgeleri
  2. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri (BOA)
  3. Gaziantep şer‘iyye sicil defterleri
  4. BOA.MŞH.ŞSC.d. 4814
  5. BOA.MŞH.ŞSC.d. 4816
  6. BOA.MŞH.ŞSC.d. 4828
  7. BOA.MŞH.ŞSC.d. 4831
  8. BOA.MŞH.ŞSC.d 4839
  9. BOA.MŞH.ŞSC.d 4845
  10. BOA.MŞH.ŞSC.d 4849
  11. BOA.MŞH.ŞSC.d.4853
  12. BOA.MŞH.ŞSC.d. 4854
  13. Basılı Kaynaklar
  14. Akgündüz A, Osmanlı Kanunnameleri ve Hukukî Tahlilleri, C. 2, Fey Vakfı Yayınları, İstanbul, 1990.
  15. Osmanlı Kanunnameleri ve Hukukî Tahlilleri C. 3, Fey Vakfı Yayınları, İstanbul, 1991.
  16. “İlâm”, TDV İA, C. 22, 2000, ss. 72-73.
  17. Şeyhülislam Ebussuûd Efendi Fetvaları, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 2018.
  18. Aksoy P, “35 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1094-1095/1682-1683) (s. 1-145)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2018.
  19. Ali Haydar Efendi, Şerh-i Cedid li Kanun-ı Arazi, A. Asaduryan Şirket-i Mürettibiye Matbaası, İstanbul, (H. 1321) 1903/1904.
  20. Arıkan M, “12 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1027-1028/M. 1618-1619 s. 105-204)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2017.
  21. Atasoy Ö, “50 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1110-1111/M. 1698-1700), yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2022.
  22. Avcı M, Türk Hukuk Tarihi, 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023.
  23. Aydın M, Klasik Dönem Osmanlı Yargılama Hukukunda Tanıklık, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2021.
  24. Aydın M A, Türk Hukuk Tarihi, 9. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2012.
  25. Osmanlı Hukukuna Giriş Klasik Dönem, İsam Yayınları, İstanbul, 2023.
  26. Aytekin E A, “Agrarian Relations, Property and Law: An Analysis of the Land Code of 1858 in the Ottoman Empire”, Middle Eastern Studies, C. 45, S. 6, 2009, ss. 935-951.
  27. Babanınoğlu Y, Mahbesten Hapishaneye Osmanlı’da Ayntab Hapishanesi, Aktif Yayınevi, İstanbul, 2021.
  28. Bardakoğlu A, “İspat”, TDV İA, C. 22, 2000, ss. 492-495.
  29. Barkan Ö L, XV. ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğu’nda Zirai Ekonominin Hukukî ve Mali Esasları, Kanunlar, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1943.
  30. Türk Toprak Hukukuna Tanzimat ve 1274 (1858) Tarihli Arazi Kanunnamesi, Türkiye’de Toprak Meselesi, Gözlem Yayınları, İstanbul, 1980, ss. 291-375.
  31. Baş G, “35 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1094-1095/1682-1683) (s. 146-288)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2018.
  32. Bayındır A, İslam Muhakeme Hukuku, Osmanlı Devri Uygulaması, İslami İlimler Araştırma Vakfı, İstanbul, 1986.
  33. Belk A, “10 Numaralı Gaziantep Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi (H. 1012-1014/M1603-1605) (S. 3-101)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Kilis, 2021.
  34. Canbakal H, Society and Politics in an Ottoman Town, Ayntab in the 17th Century, Brill, Leiden, 2007.
  35. Canpolat B, “27 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1076-1077/1666-1667)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2021.
  36. Cin H, “Arazi”, TDV İA, C. 3, 1991, ss. 342-346.
  37. Osmanlı Toprak Düzeni ve Bu Düzenin Bozulması, 3. Baskı, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya, 1992.
  38. Cin H /Akgündüz A, Türk Hukuk Tarihi, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 2011.
  39. Cin H /Akyılmaz G, Tarihte Toplum ve Yönetim Tarzı Olarak Feodalite ve Osmanlı Düzeni, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya, 1995.
  40. Türk Hukuk Tarihi, 3. Baskı, Sayram Yayınları, Konya, 2009.
  41. Çiftçi B, “49 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1108-1109) (s. 1-125), yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensitütüsü Tarih Anabilim Dalı, Kahramanmaraş, 2017.
  42. Demirci M A, “47 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1108-1109) (s. 1-125), yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensitütüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2017.
  43. Demirtaş N, Açıklamalı Osmanlı Fetvaları, Fetâva-yı Ali Efendi, Cilt-i Sani, Kubbealtı Yayınevi, İstanbul, 2014.
  44. Düzdağ M E, Şeyhülislam Ebussuûd Efendi Fetvaları Işığında 16. Yüzyıl Türk Hayatı, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1983.
  45. Ekinci E B, Osmanlı Hukuku, 2. Baskı, Arı Sanat, İstanbul, 2012, s. 385-386.
  46. Türk Hukuk Tarihi, Arı Sanat, İstanbul, 2024.
  47. Ergene B, “Evidence in Ottoman Courts: Oral and Written Documentation in Early-Modern Courts of Islamic Law,” Journal of the American Oriental Society, C. 124, S. 3, 2006, ss. 471-92.
  48. Erünsal İ E, “Osmanlı Mahkemelerinde Şahitler: Şuhûdü’l-udûlden Şuhûdü’l-hâle Geçiş”, Osmanlı Araştırmaları, C. 54, 2018, s. 303-352.
  49. Fendoğlu H T, Türk Hukuk Tarihi, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2000.
  50. Güvenç B, 45 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin 101.-200. Sayfalarının Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1107-1108/M. 1696/1697)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Kahramanmaraş, 2015.
  51. Hallaq W B, Sharī'a: Theory, Practice, Transformations, Cambridge University Press, New York, 2009.
  52. İnalcık H, “Köy, Köylü, İmparatorluk”, Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi, 2. Baskı, İstanbul, Eren Yayınevi, 1996, ss. 1-14.
  53. “Islamization of Ottoman Laws on Land and Tax”, Essays in Ottoman History, İstanbul, Eren Yayınevi, 1998, ss. 155-169.
  54. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ 1300-1600, çev. Ruşen Sezer, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2003.
  55. Johansen B, “Le jugement comme preuve. Preuve juridique et vérité religieuse dans le droit islamique hanéfite,” Contingency in a Sacred Law Legal and Ethical Norms in the Muslim Fiqh, E.J. Brill, Leiden/Boston, 1999, ss. 435-445.
  56. Karagöz F G, “The Evolution of Kanunname Writing in the 16th and 17th-Century Ottoman Empire: A Comparison of Kanun-i Osmanî of Bayezid II and Kanunname-i Cedid”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ekonomik ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Ankara, 2010.
  57. Kartal M, “20 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (s. 137-270) H. 1060-1061/M. 1650-1651)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2014.
  58. Kenanoğlu M M, 1858 Arazi Kanunnamesinin Osmanlı Siyasal ve Toplumsal Yapısı Üzerine Etkileri, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002.
  59. “Miri Arazi”, TDV İA, C. 30, 2020, ss. 157-160.
  60. Kılıç E, 12 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1027-1028/M. 1618-1619 s. 205-304)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2022,
  61. Kılınç A, Osmanlı Yargılama Hukukunda Bilirkişilik, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022.
  62. Kurtoğlu Y, Tanzimat Dönemi Osmanlı Yargılama Hukukunda İspat Vasıtaları, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023.
  63. Kutval M D, “41 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1102-1104/M. 1690/1693)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2018.
  64. Kütükoğlu M, Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, İstanbul, 1994.
  65. “Temessük”, TDV İA, C. 40, 2011, ss. 413-414.
  66. Minkov A, “Ottoman tapu title deeds in the eighteenth and nineteenth centuries: origin, typology and diplomatics”, Islamic Law and Society, C. 7, S. 1, 2000, ss. 1-29.
  67. Moutafchieva V P, Agrarian Relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th Centuries, Columbia University Press, New York, 1988.
  68. Mundy M / Smith R S, Modern Devlete Giden Yolda Mülk Siyaseti Osmanlı Suriyesi’nde Yönetim ve Üretim, Çev. Süleyman Kızıltoprak, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2013.
  69. Özdeğer H, Onaltıncı Asırda Ayntab Livası Cilt 1, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1988.
  70. “Gaziantep”, TDV İA, C. 13, 1996, ss. 466-469.
  71. Oğuz M / Akgündüz A, “Hüccet”, TDV İA, C. 18, 1998, ss. 446-450.
  72. Osmanlı’da Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, Çağlar Keyder (ed.) / Faruk Tabak (ed.), Çev. Zeynep Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1998.
  73. Öz M, “Reaya”, TDV İA, C. 34, 2007, ss. 490-493.
  74. Özoğlu S, “12 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1027-1028/M. 1618-1619 s. 303-397)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2021.
  75. Öztürk M, “Osmanlı Döneminde Antep’in İktisadî Vaziyeti”, C. 5, S. 1, 2022, Gaziantep Üniversitesi Ayıntâb Araştırmaları Dergisi, ss. 1-45.
  76. Pakalın M Z, Osmanlı Tarih Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü C. 3, 2. Baskı, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1972.
  77. Pehlivan B, “Law and Change: A Study of the Cultivation of Wasteland in the 16th-17th Century Ottoman Empire”, C. 14, S. 2, 2023, ss. 351-393.
  78. Sultan, Reaya ve Hukuk: Klasik Dönem Osmanlı Devleti’nde Tarım Topraklarının Mülkiyeti Sorunu”, İlahiyat, İstanbul, 2023.
  79. Punar B, “Kanun and Sharia: Ottoman Land Law in Şeyhülislam Fatwas from Kanunname of Budin to the Kanunname-i Cedid”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Şehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, İstanbul, 2015.
  80. Sofuoğlu H, “Osmanlı Yargılama Hukukunda Beyyine/Delil Hiyerarşisi”, Türk Hukuk Tarihi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 25-27 Ekim 2021, Ankara, 2021, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, ss. 1135-1146.
  81. Söylemez Z, “24 Numaralı Ayntab Şer‘iyye Sicili'nin Transkripsiyonu ve değerlendirmesi (1064-1605)”, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Gaziantep, 2021.
  82. Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi, Behçetü’l-Fetava, Süleyman Kaya vd. (haz.), Klasik Yayınevi, İstanbul, 2011.
  83. Tabakoğlu A, “Öşür”, TDV İA, C. 34, 2007, ss. 101-103.
  84. Tanzimat Sonrası Arazi ve Tapu, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Yayınları, Abdullah Sivridağ vd. (haz.), İstanbul, 2014.
  85. Taşdemir T, “10 Numaralı Gaziantep Şer‘iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi (H. 1012-1014/M. 1603-1605) (101-203)”, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Kilis, 2021.
  86. Taylor M, Land and Legal Texts in the Early Modern Ottoman Empire: Harmonization, Property Rights and Sovereignty, Bloomsbury Publishing, Londra, 2023.
  87. Üçok C /Mumcu A/ Bozkurt G, Türk Hukuk Tarihi, 26. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2024.
  88. Yarşı A, “45 Numaralı Gaziantep Şer‘iyye Sicilinin İlk Yüz Sayfası Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi (H. 1107/M. 1696), yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Kilis, 2014, s. 60-61.
  89. Yurtseven Y, “İslam-Osmanlı Muhakeme Hukukunda Şahitlik Müessesesi”, C. 2, 2018, YBHD, ss. 85-140.
  90. Zakariyah L, Legal maxims in Islamic criminal law: Theory and application, Brill, Leiden/Boston, 2015.