Journals / Adalet Dergisi / 2026 / Sayı: 77

The Debate on Fourth-Generation Rights Within the Framework of the Historical Development of Human Rights and the Generations Approach

İNSAN HAKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ VE KUŞAKLAR YAKLAŞIMI ÇERÇEVESİNDE DÖRDÜNCÜ KUŞAK HAKLAR TARTIŞMASI

Zeynep Kübra Kahraman(KARABÜK ÜNİVERSİTESİ, İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0002-5710-0243
Pages
823–849
Publication Date
2026-09-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study concludes that digitalization not only transforms existing human rights but also creates new risks and protection needs concerning human dignity; accordingly, it highlights the importance of both reinterpreting and developing existing rights and developing new rights and protection mechanisms

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the impact of the digital age on human rights, the new risks and threats it has created, and the resulting debate on fourth-generation rights.
📊
Key Findings & Data:The study first explores the transformations that human rights have undergone throughout history and the political, social, and economic factors underlying these transformations.
💡
Conclusion & Impact:The study concludes that digitalization not only transforms existing human rights but also creates new risks and protection needs concerning human dignity; accordingly, it highlights the importance of both reinterpreting and developing existing rights and developing new rights and protection mechanisms
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İnsan hakları · kuşaklar yaklaşımı · dördüncü kuşak haklar

Abstract

This study examines the impact of the digital age on human rights, the new risks and threats it has created, and the resulting debate on fourth-generation rights. The study first explores the transformations that human rights have undergone throughout history and the political, social, and economic factors underlying these transformations. It then provides a detailed explanation of the generational approach, one of the models used to classify human rights, and emphasizes its significance in evaluating the conditions under which human rights have emerged and in explaining their evolving nature. In line with this approach, the study argues that human rights cannot be regarded as a complete and fixed list of rights, but rather constitute a structure that has developed and transformed throughout history. Today, technological developments and digitalization have begun to transform the scope and forms of human rights violations, while the risks and threats accompanying these developments have also given rise to new rights claims. The effects of the digital age are particularly evident in the areas of privacy, freedom of expression, equality, and non-discrimination. In this context, rights and claims such as the protection of personal data, the right to be forgotten, the right to anonymity, and the right to internet access are considered among fourth-generation rights. Although somatic rights are also discussed within the scope of fourth-generation rights, this study is primarily limited to digital rights. The study concludes that digitalization not only transforms existing human rights but also creates new risks and protection needs concerning human dignity; accordingly, it highlights the importance of both reinterpreting and developing existing rights and developing new rights and protection mechanisms

Özet

Bu çalışma; dijital çağın insan hakları alanındaki etkisini, ortaya çıkardığı yeni risk ve tehditleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan dördüncü kuşak haklar tartışmasını ele almaktadır. Çalışmada ilk olarak insan haklarının tarih boyunca geçirdiği dönüşümler ve bu dönüşümlerin arkasındaki siyasal, toplumsal ve ekonomik etkenler incelenmektedir. Ardından insan haklarının sınıflandırmaya yönelik modellerden biri olan kuşaklar yaklaşımı detaylı olarak açıklanarak bu yaklaşımın insan haklarının ortaya çıkış koşullarını değerlendirme ve gelişime açık yönünü temellendirme bakımından önemi vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım doğrultusunda çalışmada insan haklarının tamamlanmış bir haklar listesi olarak görülemeyeceği, tarih boyunca gelişen ve dönüşen bir yapı arz ettiği savunulmaktadır. Günümüzde ise teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme; insan haklarının uygulama alanını ve ihlal biçimlerini değiştirmeye başlamış, beraberinde getirdiği risk ve tehditler karşısında yeni hak taleplerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Dijital çağın etkileri özellikle özel hayatın gizliliği, ifade özgürlüğü, eşitlik ve ayrımcılık yasağı alanlarında belirgin durumdadır. Bu kapsamda kişisel verilerin korunması, unutulma hakkı, anonimlik hakkı, internete erişim hakkı gibi hak ve talepler dördüncü kuşak haklar arasında sayılmaktadır. Dördüncü kuşak haklar kapsamında somatik haklar da tartışılmakla birlikte, çalışma esas olarak dijital haklarla sınırlandırılmıştır. Çalışma sonucunda, dijitalleşmenin mevcut insan haklarını dönüştürmenin yanı sıra insan onuruna yönelik yeni risk ve koruma ihtiyaçları ortaya çıkardığı; bu nedenle mevcut hakların yeniden yorumlanması ve geliştirilmesinin yanında yeni hak ve koruma mekanizmalarının geliştirilmesinin önemi ortaya konulmaktadır.

🔖

Cite This Article

Kahraman, Z. K. (2026). The Debate on Fourth-Generation Rights Within the Framework of the Historical Development of Human Rights and the Generations Approach. Adalet Dergisi, Sayı: 77, 823–849. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.2050172

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (61)

  1. Akad M, Vural Dinçkol B ve Bulut N, Genel Kamu Hukuku (Der Yayınları 2023)
  2. Akyıldız F, ‘Binyıl Kalkınma Hedefleri, İnsan Hakları ve Demokrasi’ (2011) 14 Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 39
  3. Alston P, ‘A Third Generation of Solidarity Rights: Progressive Development or Obfuscation of International Human Rights Law?’ (1982) 29(3) Netherlands International Law Review 307
  4. Ardoğan R, ‘Kelami Açıdan İnsan Haklarının Temellendirilmesi’ içinde Muhsin Demirci (ed), Kur’an ve Sünnete Göre Temel İnsan Hakları (Ensar Neşriyat 2014)
  5. Arslan KO, ‘İnsan Onuru Kavramı ve Koruma Tedbirleri Bağlamında Temel Bir İlke Olarak İnsan Onurunun Korunması’ (2015) 120 TBB Dergisi 155
  6. Aslan Ö, ‘Dijitalleşme Ekseninde Dördüncü Kuşak Haklar: İnsan Onuru ve Anayasal Güvenceler’ (2025) 52 Yasama Dergisi 151
  7. Aybay R, İnsan Hakları Hukuku (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2019)
  8. Beetham D, Demokrasi ve İnsan Hakları (Bilal Canatan çev, Liberte Yayınları 2014)
  9. Berktay F, ‘Liberalizm’ içinde H Birsen Örs (ed), 19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Modern Siyasal İdeolojiler (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2016)
  10. Boyar O ve Işık SK, ‘Dördüncü Kuşak Haklar ve Bilişim Teknolojilerinin Doğuşunda Mahremiyet Kavramına Karşılaştırmalı Bir Bakış’ (2019) 25(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 602
  11. Brander P vd, Pusula: Gençlerle İnsan Hakları Eğitimi Kılavuzu (Burcu Yeşiladalı çev, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2008)
  12. Byelov D ve Bielova M, ‘Digital Human Rights: Separate Doctrinal Basis’ (2024) 1 Visegrad Journal on Human Rights 5
  13. Case C-131/12 Google Spain SL and Google Inc v Agencia Española de Protección de Datos (AEPD) and Mario Costeja González EU:C:2014:317
  14. Cornescu AV, ‘The Generations of Human’s Rights’ içinde Dny Práva – 2009 – Days of Law: The Conference Proceedings (Masaryk University 2009) 1
  15. Council of Europe, ‘Convention 108 and Protocols’ erişim tarihi 21 Mart 2026
  16. Culhacılar F, Doğal Güçler Pozitif Haklar İnsan Haklarının Evrimi (Adalet Yayınevi 2024)
  17. Çelik E, ‘İnsan Hakları Hukukunda İnsan Onurunun Yeri ve Rolü’ (2019) 9(2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 282
  18. Demir D, ‘Gözetim Kapitalizmi ve Yapay Zeka: Yeni Medya Çağında Bireyin Dijital İzlenebilirliği’ içinde B Aykut Arıkan (ed), Dijital Dünyada Kültürel Çalışmalar (AI.Labs Publishing 2025)
  19. Dilber Aİ vd, ‘Dünyada Ötanazi Uygulamaları: Acının Sonu mu, Etik Bir Düğüm mü?’ (2025) 14 (1) Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 408
  20. Doğan İ, İnsan Hakları Hukuku (Astana Yayınları 2022)
  21. Downs JA, ‘A Healthy and Ecologically Balanced Environment: An Argument for a Third Generation Right’ (1993) 3(2) Duke Journal of Comparative & International Law 351
  22. Erdoğan M, ‘İnsan Hakları Öğretisine Giriş’ (1993) 11 Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi 23
  23. Erdoğan M, Anayasal Demokrasi (Siyasal Kitabevi 2013)
  24. Eroğlu İ, ‘Devletin İnsan Haklarını Koruma Mekanizmaları’ (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2005)
  25. Freedman R, ‘“Third Generation” Rights: Is There Room for Hybrid Constructs within International Human Rights Law?’ (2013) 2(4) Cambridge Journal of International and Comparative Law 935
  26. Gemalmaz MS, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunun Genel Teorisine Giriş (Beta Yayıncılık 2003)
  27. Gökpınar M, ‘Bir Kavram Olarak İnsan Hakları ve Çeşitli Açılardan Sınıflandırılması’ (2015) 120 TBB Dergisi 11
  28. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Esasları (Ekin Yayınları 2023)
  29. Gözler K, İnsan Hakları Hukuku (Ekin Yayınları 2023)
  30. Gündüzöz İ, ‘Yeni Kuşak İnsan Hakları Çerçevesinde Türkiye’de Mülki İdare Amirliğine Analitik Bir Yaklaşım’ (2015) 33 İnsan Hakları Yıllığı 19
  31. Gürkaynak M ve İren AA, ‘Modernizm Öncesi ve Sonrası Batı Toplumlarında İnsan Haklarının Kavramsallaştırılması’ (2016) 23 Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 329
  32. Hamurcu O, ‘Dijital Hakların Haklar Sistematiği İçindeki Konumu ve Devletin Sorumluluk Alanı’ (2025) 33(1) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 577
  33. Kaboğlu İÖ, Özgürlükler Hukuku 1: İnsan Hakları Genel Kuramına Giriş (İmge Kitabevi 2013)
  34. Kalabalık H, İnsan Hakları Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2017)
  35. Kalaycı N, ‘Dijitalleşme ve Dijital Eşitsizlik’ (2023) 2(1) Scientific Journal of Space Management and Space Economy 43
  36. Kapani M, Kamu Hürriyetleri (Yetkin Yayınları 2023)
  37. Karan U, İfade Özgürlüğü (Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi Yayını 2018)
  38. Karataş Durmuş N ve Cebeci Çorum F, ‘Güncel Gelişmeler Işığında Hukuk Alanında Yapay Zekâ Kullanımının Değerlendirilmesi’ (2026) 76 Adalet Dergisi 41
  39. Lewis B, ‘Environmental Rights or A Right to the Environment? Exploring the Nexus Between Human Rights and Environmental Protection’ (2012) 8(1) Macquarie Journal of International and Comparative Environmental Law 36
  40. Olgun H ve Işık V, ‘Bir İnsan Hakkı Olarak Çevre Hakkı ve Türk Hukukundaki Yeri’ (2017) 3(1) Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi 33
  41. Öz S, ‘İnsan Hakları Düzenlemelerinin Türk Kamu Yönetimine Etkisi’ (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi 2007)
  42. Özkan S, ‘İnsan Haklarının Tarihsel Gelişimi ve Kuşak Sınıflandırması’ (2015) 5(1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 111
  43. Özsoy D, ‘Dijital Bölünme Düzeylerine Dair Literatür Analizi’ içinde Mehmet Fiğan ve Yeliz Dede Özdemir (ed), Dijital Kültür, Dijital Eşitsizlikler ve Yaşlanma (Alternatif Bilişim 2020)
  44. Perepolkin SM, Perepolkin DS ve Averianova MV, ‘Typology of the Fourth Generation of Human Rights’ (2021) 1(1) JILC 91
  45. Popovych T, ‘The Fourth Generation of Human Rights: Meaningful Content in the Digital Society’ (2025) 1 Constitutional Legal Academic Studies 28
  46. Risse M, ‘The Fourth Generation of Human Rights: Epistemic Rights in Digital Lifeworlds’ (2021) 8(2) Moral Philosophy and Politics 351
  47. Serdaroğlu EB, ‘Ötanazi - Ölme Hakkı’ (2016) 22 (3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 463
  48. Şenel A, Siyasal Düşünceler Tarihi: Tarihöncesinde İlkçağda Ortaçağda ve Yeniçağda Toplum ve Siyasal Düşünüş (Bilim ve Sanat Yayınları 2004)
  49. Tezcan D, ‘Bilgisayar Karşısında Özel Hayatın Korunması’ (1991) 8 Anayasa Yargısı Dergisi 385
  50. Tezcan D vd, İnsan Hakları El Kitabı (Seçkin Yayıncılık 2024)
  51. Turhan A, ‘İnsan Hakkı Kuşakları Arasında Tamamlayıcılık İlişkisi’ (2013) 4(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 357
  52. Türe F, ‘İnsan Haklarının Normatif Kökeni’ (2014) 32 Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 149
  53. Uygun O, ‘Çağımızın İnsan Onuruna Yönelttiği Tehditler Karşısında İnsan Haklarının Önemi’ içinde Mücahit Yasin Zabunoğlu ve Pelin Babaoğlu (ed), Cumhuriyetin 100. Yılı Anısına İnsan Hakları Makaleleri Seçkisi – I (TİHEK 2023)
  54. Uygun O, Devlet Teorisi (On İki Levha Yayınları 2025)
  55. Vasak K, ‘A 30-Year Struggle: The Sustained Efforts to Give Force of Law to the Universal Declaration of Human Rights’ (1977) 30(11) The UNESCO Courier: A Window Open to the World 29
  56. Yang X, ‘Human Rights: The Fourth Generation of Human Rights Theory: A General Outline of Digital Rights in the Digital Age’ erişim tarihi 10 Şubat 2026
  57. Yerdelen E, ‘Klonlamanın (Kopyalama) Ceza Hukukundaki Yeri’ (2014) 63 (3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 643
  58. Yeşilçayır C, ‘İnsan Haklarında Kuşaklar Tartışması ve Bir Çözüm Denemesi’ (2020) 13 Temaşa Felsefe Dergisi 73
  59. Yılmaz B ve Özcan E, ‘Dördüncü Kuşak İnsan Hakları Bağlamında Sosyal Bilimlerde Büyük Veri Sorunsalı’ (2022) 17(3) Turkish Studies – Social Science 473
  60. Yousef Z, ‘How Can the Law Address the Effects of Algorithmic Bias in the Healthcare Context?’ (2024) 9(2) LSE Law Review 197
  61. Zuboff S, Gözetleme Kapitalizmi Çağı (Tolga Uzunçelebi çev, Okuyanus Yayınevi 2025)