Journals / Türkbilig / 2026 / Cilt: 2026 Sayı: 51

The Perspective and Terminology Used By The Immigrants on The Process of Exchange -Forced Migration-

Mübadele -Zorunlu Göç- Sürecine Mübadillerin Bakış Açısı ve Kullandıkları Terminoloji

Duru Özden Gürbüz(Milli Eğitim Bakanlığı)0000-0001-7244-7619
Journal
Türkbilig
Pages
375–403
Publication Date
2026-05-22
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Based on this context, the article aims to shed light on today's migration and migrant problems by explaining the basic concepts in the terminology used while describing the exchange process.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In this article, the process leading up to the Turkish-Greek Population Exchange Agreement signed between the Turkish and Greek governments on January 30, 1923 and after the exchange how the local people of both countries and the people forced to migrate made sense of this process are examined.
📊
Key Findings & Data:Because of the fact that the area was too large in this agreement, which covered the entire population of both countries, it was needed to make a delimitation, so in Türkiye the province of Aydın, where migration was intense even before the agreement, and in Greece the Grevena region, one of the most densely settled regions of the population, were selected.
💡
Conclusion & Impact:Based on this context, the article aims to shed light on today's migration and migrant problems by explaining the basic concepts in the terminology used while describing the exchange process.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Göç · Zorunlu Göç · Mübadele

Abstract

In this article, the process leading up to the Turkish-Greek Population Exchange Agreement signed between the Turkish and Greek governments on January 30, 1923 and after the exchange how the local people of both countries and the people forced to migrate made sense of this process are examined. Because of the fact that the area was too large in this agreement, which covered the entire population of both countries, it was needed to make a delimitation, so in Türkiye the province of Aydın, where migration was intense even before the agreement, and in Greece the Grevena region, one of the most densely settled regions of the population, were selected. In the field studies conducted in these regions, participant and non-participant observation and semi-structured interviews with the second, third generations were carried out. During the interviews, archival resources, newspapers of the period, books and articles written on the subject were utilized to evaluate the basic concepts in the terminology used in both countries in order to comprehend and make sense of the situations before and after the exchange. In the article, while analyzing the historical process of the concept of exchange and the Agreement of Exchange signed between the Turkish and Greek governments, involving a forced migration which was the first in history, the aim is to identify the similar and different aspects in the two countries while making sense of this process. The terminology within the theoretical framework of the exchange process is used in many disciplines such as demography, sociology, psychology, history, international relations, folklore. In the historical process, the concept of exchange has not remained a phenomenon which concerns only Türkiye and Greece. Based on this context, the article aims to shed light on today's migration and migrant problems by explaining the basic concepts in the terminology used while describing the exchange process.

Özet

Makalede, Türk ve Yunan hükûmetleri arasında 30 Ocak 1923’te imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi’ne giden süreç ve mübadelenin gerçekleşmesinin sonrasında iki ülkedeki yerli halkların ve zorunlu göçe tabi tutulan kişilerin -mübadillerin- bu süreci nasıl anlamlandırdıkları incelenmiştir. İki ülkenin de tamamını kapsayan bu sözleşmede evren çok geniş olduğu için sınırlandırılmaya gidilerek Türkiye’de özellikle göçlerin sözleşme öncesinde de yoğun olarak yaşandığı Aydın ili; Yunanistan’da da mübadillerin en yoğun yerleştirildiği bölgelerden biri olan Grevena Bölgesi seçilmiştir. Bu bölgelerde yapılan saha çalışmalarında ikinci, üçüncü kuşaklarla katılımlı veya katılımsız gözlem ve yarı yapılandırılmış mülakat ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada bu görüşmeler, arşiv kaynakları, dönemin gazeteleri, konuyla ilgili yazılmış çalışmalardan yararlanılarak mübadele sürecini kavramak ve anlamlandırmak adına her iki ülkede de kullanılan terminolojideki temel kavramlar değerlendirilmiştir. Makalede Türk ve Yunan hükûmetleri arasında imzalanarak zorunlu bir göçü karşılayan, tarihte ilk olma özelliği taşıyan mübadelenin süreci incelenirken amaç; bu süreci anlamlandırırken iki ülkedeki benzer ve farklı yönleri tespit etmektir. Mübadele sürecinin teorik çerçevesi içindeki terminoloji; demografi, sosyoloji, psikoloji, tarih, uluslararası ilişkiler, halk bilimi gibi pek çok disiplinde kullanılmaktadır. Mübadele kavramı, tarihsel süreçte sadece Türkiye ve Yunanistan’ı ilgilendiren bir olgu olarak kalmamıştır. Bu bağlamdan hareketle makalede mübadele süreci aktarılırken kullanılan terminolojideki temel kavramlar açıklanarak günümüzde yaşanan göç ile göçmen sorunları çalışmalarına makalenin ışık tutması hedeflenmektedir.

🔖

Cite This Article

Gürbüz, D. Ö. (2026). The Perspective and Terminology Used By The Immigrants on The Process of Exchange -Forced Migration-. Türkbilig, Cilt: 2026 Sayı: 51, 375–403. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1660018

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (68)

  1. Ahmed Vefik Paşa (1889). Lehce-i Osmânî. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
  2. Akgün, S. (1986). Birkaç Amerikan Kaynağından Türk-Yunan Mübadelesi Sorunu. Üçüncü askeri tarih semineri: Türk-Yunan ilişkileri (s. 241-258). Ankara: Genel Kurmay Yayınları.
  3. Aktar, A. (2005). Nüfusun Homojenleştirilmesi ve Ekonominin Türkleştirilmesi Sürecinde Bir Aşama: Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi 1923–1924. R. Hirschon (Der.), Ege’yi geçerken: 1923 Türk-Yunan zorunlu nüfus mübadelesi içinde (s. 111-160). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  4. Alpan, S. A. (2024). Mübadil: Bir Kavram ve Kimliğin Menşei, Gelişimi ve Siyasallaşmasına Dair Bir Bahis. B. Y. Gönül ve E. T. Vardağlı (Ed.), 100. Yılında Türk-Yunan nüfus mübadelesi içinde (s. 21-43). İstanbul: Lozan Mübadilleri Vakfı Yayınları.
  5. Anastasiadis, V. K. (1994). The valahades and the refugees of Asia minor in Grevena. Congress of Emigrant Greeks From Grevena içinde (s. 434-462). Municipality of Grevena.
  6. Arı, K. (1991). Mübadele göçmenlerini Türkiye’ye taşıma sorunu ve İzmir göçmenleri (1923-1924). Çağdaş Türkiye Araştırmaları Dergisi, I(I), 13-46.
  7. Arı, K. (2023). Büyük mübadele. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
  8. Babiniotis, G. B. (2002). ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (Modern Yunan dili sözlüğü). Sözlük Merkezi LTD Yayınları.
  9. Bartram, D., Poros, V. M. ve Monforte, P. (2017). Göç meselesinde temel kavramlar (Çev. I. A. Tuncay). Ankara: Hece.
  10. Bayındır, G. G. (2012). 1923 Türk Yunan nüfus mübadelesi ve günümüzde mübadil kimlik ve kültürlerinin yaşatılması. Alternatif Politika, 4(2), 129-146.
  11. Bostancı, M. N. (1999). Bir kolektif bilinç olarak milliyetçilik. Doğan Kitapları.
  12. Bozdağlıoğlu, Y. (2014). Türk-Yunan nüfus mübadelesi ve sonuçları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi,18(3), 9-32.
  13. Brockhaus Enzyklopädie in zwanzig Bänden. (1967). Band 2. Wiesbaden: F. A. Brockhaus.
  14. Çetin, N. (2010). 1914 Osmanlı-Yunan nüfus mübadelesi girişimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (24), 149-172.
  15. Değerli, S. E. (2006). Atatürk Dönemi Türk-Yunan siyasi ilişkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (15), 239-262.
  16. Devellioğlu, F. (2000). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. A. S. Güneyçel (Haz.). Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
  17. Eksodos (H έξοδος.) (2016). Pontos ve Paflagonia’nın batı kıyısından referanslar. (5/E). KMS.
  18. Emgili, F. (2006). Cumhuriyet Döneminde Balkanlardan Anadolu’ya yönelik göçler ve bu göçlerin toplumsal, ekonomik ve siyasal yönden etkileri. IX. askeri tarih seminer bildirileri (22-24 Ekim 2003) içinde (s. 501-525). Ankara: Genel Kurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları.
  19. Eren, A. C. (1966). Türkiye’de göç ve göçmen meseleleri Tanzimat devri, ilk kurulan göçmen komisyonu, çıkarılan tüzükler. İstanbul: Nurgök Matbaası.
  20. Evangelia, B. Ve Alpan, S. A. (Ed.). (2016). Muhacirname. İstanbul: İstos Yayınları.
  21. Fardys, A. & Fotiadis, K. (1860). Λεξικόν Ελληνο-Τουρκικόν 'Greek-Turkish lexicon'. İstanbul: Anadolu Printing House.
  22. Gatrell, P. (2013). The making of the modern refugee. Oxford: Oxford University Press.
  23. Gümüş, O. & Sevi, A. (1996). Ansiklopedik uluslararası ilişkiler sözlüğü. Ankara: Polat Yayınları.
  24. Hardie, M. (1924). Christian survivals amon certain moslem subjects of Greece. The Contemporary Rewiew, 147(2), 225-232.
  25. Hasluck, F. W. (1929). Christianity and islam under the sultans (1-2 Cilt). M. Hasluck (Ed.). Oxford: Clarendon Press.
  26. Hloros, Y. (1889). Λεξικόν Τουρκo-Ελληνικόν-Kâmûs-ı Osmânî, C. 2. En Kōnstantinoupolei-İstanbul: Ek Tou Patriarchikou Typographeiou-Patrikhane Matbaası.
  27. Hupchick, D. (2002). The Balkans from Constantinople to communism. New York: Palgrave.
  28. International Organization for Migration (IOM). (2009). Γλωσσαριο Για την μεταναστευση (Göç Terimleri Sözlüğü). Ρ. Περouσou (επιμ.) No. 20.
  29. İbrahim Cudi (1913). Lûgat-ı Cudî. Trabzon.
  30. Kalinderis, M. (1977). A contribution to the study of Vallahades topic-valaades konusunun incelenmesine katkı. Makedonyaca, 17, 315-366.
  31. Karakasidou, A. N. (2010). Buğday Tarlaları Kan Tepeleri: Yunan Makedonyası’nda millet olma aşamasına geçiş süreçleri 1870-1990. (Çev. N. ElHüseyni). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  32. Keyder, Ç. (2005). Nüfus mübadelesinin Türkiye açısından sonuçları. R. Hirschon (Der.), Ege’yi geçerken: 1923 zorunlu nüfus mübadelesi içinde (s. 53-72). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  33. Kitromilides, P., M. & Mourelos, G. (2004). H έξοδος. C. 2, Atina: KMS.
  34. Kitsikis, D. (1974). Yunan Propagandası. İstanbul: Toker.
  35. Kotzageorgis, P. (2015). Conversion to Islam in Ottoman rural societies in the Balkans: The cases of Vallahades and Pomaks. E. Kolovos (Ed.), Ottoman rural societies and economies içinde (s. 131-162). The University Press of Crete.
  36. Ladas, S. P. (1932). The exchange of minorities Bulgaria, Greece and Turkey. New York: The Macmillan Company.
  37. Macfıe, A. L. (2003). Osmanlı’nın son yılları 1908-1923. İstanbul: Kitap Yayınevi.
  38. Mallouf, N. (1867). Dictionnaire Turc-Français. (Tome Second). Paris: Maisonneuve Et. C, Libraires-Éditeurs.
  39. Mccarthy, J. (2006). Osmanlı’ya veda, imparatorluk çökerken Osmanlı halkları (Çev. M. Tuncel). İstanbul: Etkileşim Yayınları.
  40. Meclis-i Âyan Zabıt Ceridesi. (1990). Devre: 3. C.1. Ankara: TBMM Basımevi.
  41. Mehmed Bahaeddin (1924). Yeni Türkçe Lûgat. İstanbul: Evkaf-ı İslamiye Matbaası.
  42. Mehmed Salâhî (1895) Kâmûs-ı Osmânî. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
  43. Meninski, F. M. (1680). Thesaurus -Linguarum Orientalium, Turcicae, Arabicae, Persicae-, Viennæ Austriæ, M. DC, LXXX, I, pp. 395.
  44. Ortaylı, İ. (2020). Mübadele. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (s. 422-423). Ankara.
  45. Penkov, S. (1992). Mejdunarodni Dogovori na Bılgariya (681-1947). İzdatelstvo Jorj Nef, Sofya-Cenevre-Paris.
  46. Ramadan, H. I. (2021). Merhaba-Örnekli Türkçedeki Arapça kelimeleri sözlüğü-. Konya: Tekin Kitabevi.
  47. Rızova, P. S. (2007). Balkanization. G. Ritzer (Ed.), The Blackwell encylopedia of sociology içinde (pp. 239-240). Oxford: Blackwell Publishing.
  48. Salvanou, E. (2022). Mübadil belleği. (Çev. S. Örnek). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  49. Sander, O. (1993). Anka’nın yükselişi ve düşüşü. Ankara: İmge Yayınevi.
  50. Sepetçioğlu, T. (2014). İki tarihsel “eski” kavram, bir sosyo-kültürel “yeni” kimlik: mübadele nedir, mübadiller kimlerdir? Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(3), 49-83.
  51. Shaw, S. (1980). Ottoman population movements during the last years of the Empire, 1185-1914: Some preliminary remarks. Osmanlı Araştırmaları I Dergisi, (1), 191-205.
  52. Sirkeci, İ. ve Yaylacı, G. F (2019). Küresel hareketlilik çağında göç kuramları ve temel kavramlar. F. G. Yaylacı (Der.), Kuramsal ve uygulama boyutları ile Türkiye’de sığınmacı, mülteci ve göçmenlerle sosyal hizmetler içinde (s. 15-39). Londra: Transnational Press London.
  53. Şemseddin Sâmî (1901a). Dictionnaire Français-Turc Illustré. (S.-B. Fraschery, Ch.) İstanbul (Constantinople): Mihran Matbaası.
  54. Şemseddin Sâmî (1901b). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: İkdam Matbaası.
  55. Şimşek, D. (2016). Ulusaşırı kimlikler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  56. Temel, B. S. (2014). Türk-Yunan nüfus mübadelesi mübadeleye yol açan ihtilafların analizi. (Çev. M. Pekin). İstanbul: Lozan Mübadilleri Vakfı Yayınları.
  57. Uluslararası Göç Örgütü (IOM). (2013). Göç Terimleri Sözlüğü. (2. bs.). R. Perruchoud and J. Redpath (Ed.), Uluslararası Göç Hukuku No. 31.
  58. Webster’s Encyclopedic Dictionary of the English Language (1996). New York: Gramercy Books.
  59. Yıldırım, O. (2006). Diplomasi ve göç: Türk Yunan mübadelesinin öteki yüzü. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  60. KK-1: Despoina, 1928 doğumlu, Kivotos (Eski adı: Krifçe) /Grevena/Yunanistan, ev hanımı, ikinci kuşak mübadil, görüşme Türkçe gerçekleştirildi, Tokat’tan göç etmişler (Görüşme: 19/08/ 2022).
  61. KK-2: Anastasia, 1933 doğumlu, Agios Georgios (Eski adı: Çurhli) /Grevena/Yunanistan ev hanımı, ikinci kuşak mübadil, görüşme Türkçe gerçekleştirildi, Samsun’dan göç etmişler (Görüşme: 21/08/ 2022).
  62. KK-3: Nico, 1934 doğumlu, Pigadica (Eski adı: Pigaditsa) /Grevena/Yunanistan, çiftçi, ikinci kuşak mübadil, görüşme Türkçe gerçekleştirildi, Trabzon’dan göç etmişler (Görüşme: 22/08/2022).
  63. KK-4: Nicolaos, 1951 doğumlu, Vatolakos (Eski adı: Dobratova) /Grevena/Yunanistan, restoran işletmecisi, ikinci kuşak mübadil, görüşme Türkçe gerçekleştirildi, Adana’dan göç etmişler (Görüşme: 20/08/2022).
  64. KK-5: Sotiria, 1957 doğumlu, Torişta (Eski adı: Pondini) /Grevena/Yunanistan, ev hanımı, üçüncü kuşak mübadil, görüşme Türkçe gerçekleştirildi, Sinop’tan göç etmişler (Görüşme: 23/08/2022).
  65. KK-6: Nurkan A., 1957 doğumlu, Aydın/Türkiye, öğretmen, ikinci kuşak mübadil, Gublar-Goblar (Yeni adı: Mirsina) /Grevena’dan göç etmişler (Görüşme: 08/08/2021).
  66. KK-7: Fatma I., 1947 doğumlu, Karakollar/Çine/Aydın/ Türkiye, ev hanımı, ikinci kuşak mübadil, Çurhli (Yeni adı: Agios Georgios) /Grevena’dan göç etmişler (Görüşme: 17/08/2021).
  67. KK-8: Ömer Faruk A., 1963 doğumlu, Umurlu/Aydın/Türkiye, yerli halk, emekli işçi. (Görüşme: 12/08/2021).
  68. KK-9: Ogün A. 1966 doğumlu, Mursallı/Aydın/Türkiye, öğretmen, üçüncü kuşak mübadil, Mega Sirini/ Grevena’dan göç etmişler (Görüşme: 07/08/2021).