Journals / PEYZAJ / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

THE ANATOLIAN LANDSCAPE'S GIFT TO THE WORLD: WHEAT, THE PLANT THAT SHAPED THE HUMAN HISTORY

ANADOLU PEYZAJININ DÜNYAYA ARMAĞANI: İNSANLIK TARİHİNE YÖN VEREN BİTKİ ‘BUĞDAY’

Sıla Mihriban Güral Seyhan(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ, PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ, PEYZAJ MİMARLIĞI PR.)0000-0002-4621-8596
Ayşe Durak(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ, PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ, PEYZAJ MİMARLIĞI PR.)0000-0002-1424-7448
Meryem Atik(AKDENIZ UNIVERSITY)0000-0003-2105-9231
Journal
PEYZAJ
Pages
12–23
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In addition, the cultural heritage value of wheat and wheat production areas in terms of agricultural cultural landscapes is emphasized.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Wheat, which was discovered during the Neolithic Age, played a decisive role in the transition from a hunter-gatherer lifestyle to agriculture and in the establishment of permanent settlements.
📊
Key Findings & Data:Throughout history, it has gone beyond being a basic food source to acquire cultural and symbolic significance; today, it has become a widely cultivated crop worldwide and is regarded as sacred in some societies.
💡
Conclusion & Impact:In addition, the cultural heritage value of wheat and wheat production areas in terms of agricultural cultural landscapes is emphasized.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Buğday · Anadolu · Kültürel Peyzaj

Abstract

Wheat, which was discovered during the Neolithic Age, played a decisive role in the transition from a hunter-gatherer lifestyle to agriculture and in the establishment of permanent settlements. Throughout history, it has gone beyond being a basic food source to acquire cultural and symbolic significance; today, it has become a widely cultivated crop worldwide and is regarded as sacred in some societies. Wheat has added both material and spiritual value to humanity’s relationship with the land, and its production processes have contributed to the development of agricultural culture and ways of life. In this study, the historical presence of wheat in Anatolia and local wheat varieties are addressed, and the importance of conserving wheat biodiversity as well as the relationship between climate change and wheat cultivation is discussed. In addition, the cultural heritage value of wheat and wheat production areas in terms of agricultural cultural landscapes is emphasized.

Özet

Neolitik Çağ’da keşfedilen buğday, avcı-toplayıcı yaşamdan tarıma geçişte ve kalıcı yerleşimlerin kurulmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Tarih boyunca temel bir besin olmanın ötesine geçerek kültürel ve simgesel bir değer kazanmış, günümüzde ise dünya genelinde yaygın olarak benimsenen ve bazı toplumlarda kutsal kabul edilen bir ürün hâline gelmiştir. Buğday, insanın toprakla kurduğu ilişkiye maddi ve manevi değerler katmış; üretim süreçleri tarım kültürünün ve yaşam biçimlerinin şekillenmesine katkı sağlamıştır. Bu çalışmada, buğdayın Anadolu’daki tarihsel varlığı ve yerel buğday çeşitleri ele alınmış; buğday biyoçeşitliliğinin korunmasının önemi ile iklim değişikliği–buğday tarımı ilişkisine değinilmiştir. Ayrıca buğdayın ve buğday tarlalarının kültürel miras ve tarımsal kültürel peyzaj açısından taşıdığı değer vurgulanmıştır.

🔖

Cite This Article

Seyhan, S. M. G., Durak, A., Atik, M., *, M. A. (2026). THE ANATOLIAN LANDSCAPE'S GIFT TO THE WORLD: WHEAT, THE PLANT THAT SHAPED THE HUMAN HISTORY. PEYZAJ, Cilt: 8 Sayı: 1, 12–23. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1843236

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (39)

  1. Akan, H. Korkut M.M. ve Balos M.M. (2008). Arat Dağı ve Çevresinde (Birecik, Şanlıurfa) Etnobotanik Bir Araştırma. Fırat Üniversitesi, Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 20 (1): 67-81.
  2. Albustanlıoğlu, T. ve Güleç, H. (2020). Roma İmparatorluk Dönemi Sikkelerinde Yer Alan Gastronomik Unsurlar. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 2020, 8(1): 432-466.
  3. Altıer, S. (2022). Anadolu Türk Kültüründe Buğday/Başak ve Görsel Dile Aktarımı. Kültür Araştırmaları Dergisi, 12: 30-62.
  4. Atar, B. (2017). Gıdamız Buğdayın, Geçmişten Geleceğe Yolculuğu. Süleyman Demirel Üniversitesi Yalvaç Akademi Dergisi, 2 (1): 1-12.
  5. Atik, M. Bell, S. ve Erdoğan, R. 2013. Understanding Cultural Interfaces in the Landscape: a Case study of Ancient Lycia in the Turkish Mediterranean. Landscape Research 38 (2): 222-242. https://doi.org/10.1080/01426397.2011.642345
  6. Atik, M. Taşkan, G. ve Balta, S. (2022). Kırsal – tarımsal peyzajların korunmasında GIAHS Küresel Öneme Sahip Tarımsal Miras Sistemleri ve Akdeniz Selge örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 59 (2): 347-362, https://doi.org/10.20289/zfdergi.999134
  7. Aydın, F. ve Sarptaş, H. (2018). İklim değişikliğinin bitki yetiştiriciliğine etkisi: model bitkiler ile Türkiye durumu. Pamukkale Ün. Mühendislik Bilimleri Dergisi, 24(3): 512-521.
  8. Aykas, L. Taş, N. Adanacıoğlu, N. Oğur, E. ve Özer, U. (2016). Ulusal Tohum Gen Bankası. Anadolu, J. of AARI 26 (2): 44 – 50.
  9. Civelek, A. (2016). Geçmişten günümüze buğday. https://apelasyon.com/yazi/28/gecmisten-gunumuze-bugday (Erişim 16.11.22)
  10. Çekel, Z. (1960). Dünyada ve Türkiye'de Buğday. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Matbaası.
  11. Council of Europe (2000). The European Landscape Convention (STE n°176). http://www.coe.int.
  12. Denhez, F. (2007). Küresel Isınma Atlası. İstanbul, Türkiye, NTV Yayınları, 2007.
  13. Dingil, S. 1990. Bitkilerle Anadolu – Güney, Orta ve Batı Anadolu’da Tarihi Turistik Yörelerde Rastlanan Bir Kısım Bitkiler ve Çiçekler. Yeni Çağ Yayın, Ankara, 142 sayfa.
  14. Doğan, Z. ve Erduran Nemutlu, F. (2018). Kültürel miras olarak tarımsal peyzajın önemi: Karabiga, Çanakkale örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 6: 161-168.
  15. Elgün A. ve Ertugay Z. (2011). Tahıl İşleme Teknolojisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi, Erzurum, 411 s.
  16. Ersoy, N. (2000). Semboller ve Yorumları. Dönence Yayınları, İstanbul.
  17. Flad, R. Li, S. Wu, X. ve Zhao, Z. (2010). Early wheat in China: results from new studies at Donghuishan in the Hexi Corridor. The Holocene, 20, 955-965.
  18. Gezgin, D. (2017). Bitki Mitosları. Sel Yayıncılık, İstanbul, ISBN 978 975 570 335 0, 198 sayfa.
  19. Gökçebağ, Y. (2022). Tepeden Bakış Hasat ve Ekin Toplayanlar https://www.yalcingokcebag.com/paintings (Erişim 10.12.22)
  20. Gökgöl, M. (1935). Türkiye Buğdayları. TC Tarım ve Orman Bakanlığı, https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/14442 (Erişim 11.12.2022).
  21. Göncü, A. (2011). Farklı Tahıl Unları İlavesi ile Elde Edilen Fırınlanmış Buğday Cipsinin Kalite Niteliklerinin Belirlenmesi. Erciyes Üniversitesi FBE Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı Y. Lisans Tezi, 84 s.
  22. Gül, A. 2000. Peyzaj insan ilişkisi ve peyzaj mimarlığı. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi A(1): 97-114.
  23. Holzkaemper A. Calanca P. ve Fuhrer J. (2011). “Analyzing climate effects on agriculture in time and space”. Procedia Environmental Sciences, (3):58-62.
  24. Kassam, A.H. Van Velthuizen, H.T. Fischer, G.W. ve Shah, M.M. (1993). “Agro-egological Land Resources Assessment for Agricultural Development Planning-A Case Study of Kenya: Resources Data Base and Land Productivity Main Report”. ISBN 92-5103303-X. FAO, Rome, Italy,
  25. Ortiz, R, Sayre, K.D. Govaerts, B. Gupta, R. Subbarao, G.V. Ban T. Hodson, D. Dixon, J.M. Ortiz-Monasterio, J.I. ve Reynolds, M. (2008). Climate change: Can wheat beat the heat?. Agriculture, Ecosystems & Environment 126, 46–58.
  26. Özbek, K. (2021). Dünyadaki ve Türkiye’deki Tohum Gen Bankaları Durumları ve İhtiyaçlara Cevap Verme Olanakları. Tohum Gen Bankalarının Önemi ve Tarımsal Gen Kaynakları Çalıştayı, ss. 12-13, Mardin Artuklu Üniversitesi Tohum Biyolojisi Genetik Uygulama ve Araştırma Merkezi
  27. Özberk, İ. Atay, S. Altay, F. Cabi, E. Özkan, H. ve Atlı, A. (2016). Türkiye’nin Buğday Atlası. Doğal Hayatı Koruma Vakfı, ISBN: 978-605-9903-07-3. İstanbul, Türkiye
  28. Öztürk, M. ve Dinç, M. (2006). Nizip (Aksaray) Bölgesinin Etnobotanik Özellikleri. Ot Sistematik Botanik Dergisi, 12 (1): 93-102.
  29. Özkaya, H. ve Özkaya, B. (2005). Öğütme Teknolojisi. SİM Matbaacılık, Ankara, 757 s.
  30. Palang, H. ve Fry, G. (2003). Landscape interfaces, in: H. Palang & G. Fry (Eds) Landscape Interfaces. Cultural Heritage in Changing Landscapes, ISBN 13‎ 978-1402014376 Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 421 pages. https://doi.org/10.1007/978-94-017-0189-1_1
  31. Sümer, G. (2007). Anadolu’da Neolitik Dönemde Tanrı ve Tanrıça. Yük-sek Lisans Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  32. Tanno, K. ve Willcox, G. (2006). How Fast Was Wild Wheat Domesticated?. Science 311, 5769.
  33. Taylor, K. (2011). "Landscape and meaning Context for a global discourse on cultural landscapes values", In Managing Cultural Landscapes, Edit Ken Taylor, Jane Lennon, Routledge, 400 pages.
  34. TDK, 2005. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Akşam Sanat Okulu, Ankara.
  35. Türkiye Fırıncılar Federasyonu, (2022). Ekmeğin tarihçesi. https://www.firincilarfederasyonu.org/ekmegimiz/ekmegin-tarihcesi.html (Son erişim tarihi: 19.11.2022)
  36. TÜİK. (2026). https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Tarim-111
  37. Uhri, A. (2019). Uygarlık Buğdayla Başladı Zeytin-İncir-Üzümle Devam Etti. A.Y. Kaya A, (Ed.), Buğdayın Akdeniz’deki Yolculuğu, (11-16). İzmir Büyükşehir Belediyesi Akdeniz Akademisi, İzmir.
  38. UNESCO (2017). Cultural Landscapes: History, Terminology, Categories and Sub-Categories. UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Available (http://whc.unesco.org/en/culturallandscape/#2) (17.05.2017)
  39. Zencirci, N. (2015). Anadolu’da Buğday Hasadının Sosyo Kültürü ve Diyalektolojisi. AIBU Journal of Social Sciences, 3(15): 265-276X