Journals / Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 29

A Sample of Prophetic Rhetoric as the Hadith of Knowledge: An Analysis from the Perspective of Ma'ani, Bayan, and Badi'

Nebevî Belâgatın Bir Numunesi Olarak İlim Hadîsi: Meânî, Beyân ve Bedî’ Perspektifinden Tahlil

Necip Sefa Demir(BAYBURT ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4143-3147
Pages
135–161
Publication Date
2026-01-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, this hadith is an important example that demonstrates the rhetorical richness and impressiveness of the Prophetic word.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article examines a hadith of Prophet Muhammad (peace be upon him), in which he explains the impact of knowledge and guidance on human hearts by comparing it to rain falling on different types of soil, from a rhetorical perspective.
📊
Key Findings & Data:Meânî arts such as Îcâz, İltifât, vâsıta ile isnad, tevcîh, İtnâb, and kasr; beyân arts such as teşbîh, istiâre, mecâz, kinâye, terdîd, irsal-i mesel, and ta’rîz; and bedî’' arts such as seci, tekrar, cinâs, leff ü neşr, iham, tıbâk, tazmîn, hüsn-i ta’lîl, mübâlağa, müzdevic, iştikâk, müşâkele, akis, tedayi-i emsal, iddia-i mübâlağa ile zem, and telmîh are demonstrated to enrich the meaning of the hadith and leave a lasting impression on the listener's mind.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, this hadith is an important example that demonstrates the rhetorical richness and impressiveness of the Prophetic word.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Belâgat · hadîs · ilim

Abstract

This article examines a hadith of Prophet Muhammad (peace be upon him), in which he explains the impact of knowledge and guidance on human hearts by comparing it to rain falling on different types of soil, from a rhetorical perspective. The hadith presents profound meanings in an aesthetic way, using the subtleties of the sciences of Meânî, beyân, and bedî’'. Through the metaphor of rain giving life to the soil, the effect of knowledge and guidance on human hearts is vividly depicted, enhancing the power of the message. In order to reveal the richness and impressiveness of the hadith from a rhetorical point of view, the article examines the rhetorical arts used in the hadith in detail. Meânî arts such as Îcâz, İltifât, vâsıta ile isnad, tevcîh, İtnâb, and kasr; beyân arts such as teşbîh, istiâre, mecâz, kinâye, terdîd, irsal-i mesel, and ta’rîz; and bedî’' arts such as seci, tekrar, cinâs, leff ü neşr, iham, tıbâk, tazmîn, hüsn-i ta’lîl, mübâlağa, müzdevic, iştikâk, müşâkele, akis, tedayi-i emsal, iddia-i mübâlağa ile zem, and telmîh are demonstrated to enrich the meaning of the hadith and leave a lasting impression on the listener's mind. According to the explanations in the hadith commentary books, this hadith emphasizes the importance of knowledge in human life and the responsibilities of scholars. The soil and rain metaphors in the hadith vividly depict the effect of knowledge on human hearts and the different attitudes of people towards knowledge. The hadith commentaries contribute to a better understanding of the hadith's message by explaining the meanings of these metaphors in detail. In conclusion, this hadith is an important example that demonstrates the rhetorical richness and impressiveness of the Prophetic word. The hadith sheds light not only on its own time but also on our present day. The different attitudes of people towards knowledge and guidance show similarities over time. This Prophetic expression guides us to follow the right path by emphasizing the importance of knowledge and guidance.

Özet

Bu makale, Peygamber Efendimiz (s.a.s.)'in ilim ve hidayetin insan kalpleri üzerindeki etkisini farklı toprak türlerine yağan yağmur benzetmesiyle açıkladığı bir hadîs-i şerifi belâgat açısından incelemektedir. Hadîs, Meânî, beyân ve bedî’ ilimlerinin inceliklerini kullanarak derin anlamları estetik bir biçimde sunmaktadır. Yağmurun toprağa hayat vermesi metaforu üzerinden, ilim ve hidayetin insan kalpleri üzerindeki etkisi canlı bir şekilde tasvir edilmekte ve mesajın gücü artırılmaktadır. Makalede, hadîsin belâgat açısından zenginliğini ve etkileyiciliğini ortaya koymak amacıyla, hadîste kullanılan belâgat sanatları detaylı bir şekilde incelenmektedir. Îcâz, İltifât, vâsıta ile isnad, tevcîh, İtnâb ve kasr gibi Meânî sanatları; teşbîh, istiâre, mecâz, kinâye, terdîd, irsal-i mesel ve ta’rîz gibi beyân sanatları; seci, tekrar, cinâs, leff ü neşr, iham, tıbâk, tazmîn, hüsn-i ta’lîl, mübâlağa, müzdevic, iştikâk, müşâkele, akis, tedayi-i emsal, iddia-i mübâlağa ile zem ve telmîh gibi bedî’ sanatları, hadîsin anlamını nasıl zenginleştirdiği ve dinleyicinin zihninde kalıcı bir etki bıraktığı gösterilmektedir. Hadîs şerhi kitaplarında yapılan açıklamalara göre, bu hadîs-i şerif, ilmin insan hayatındaki önemini ve ilim ehlinin sorumluluklarını vurgulamaktadır. Hadîste geçen toprak ve yağmur benzetmeleri, ilmin insan kalpleri üzerindeki etkisini ve insanların ilme karşı gösterdikleri farklı tutumları canlı bir şekilde tasvir etmektedir. Hadîs şerhleri, bu benzetmelerin anlamlarını detaylı bir şekilde açıklayarak hadîsin mesajının daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Sonuç olarak, bu hadîs-i şerif, Nebevî sözün belâgat açısından zenginliğini ve etkileyiciliğini sergileyen önemli bir örnektir. Hadîs, yalnızca kendi dönemine değil, günümüze de ışık tutmaktadır. İnsanların ilim ve hidayete karşı sergiledikleri farklı tutumlar, zaman içinde benzerlik göstermektedir. Bu Nebevî ifade, ilim ve hidayetin önemini vurgulayarak doğru yolda ilerlemeye rehberlik etmektedir.

🔖

Cite This Article

Demir, N. S. (2026). A Sample of Prophetic Rhetoric as the Hadith of Knowledge: An Analysis from the Perspective of Ma'ani, Bayan, and Badi'. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 29, 135–161. https://doi.org/10.53683/gifad.1773028

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Acar, Halil İbrahim - Uzun, Mustafa İsmet. “Terdîd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  2. Ahmet Cevdet. Belâgat-ı Osmâniyye. İstanbul: Âsitâne, 1310.
  3. Askerî, Ebû Hilâl el-Hasen b. Abdillâh b. Sehl. Kitâbü’s-sınâ’ateyn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
  4. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn. ʿUmdetü’l-kârî şerh-u Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts. Bilgegil, Mehmet Kaya. Edebiyât Bilgi ve Teorileri I Belâgat. Ankara, 1980.
  5. Bolay, M. Naci - Yetiş, Kazım. “Akis”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
  6. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-sahîh (en-Nüshatü’s-Sultâniyye). Kahire: Mektebetü’t-Taberî, 2010.
  7. Bulut, Ali. Belâgat Meânî-Beyân-Bedîʿ. İstanbul: M.ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2013.
  8. Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr. el-Beyân ve’t-tebyîn. thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1975.
  9. Cârim, Ali - Emin, Mustafa. el-Belâgatü’l-vâdıha. Dımeşk/Suriye: Müesseseti’r-Risâleti Nâşirûn, 2014.
  10. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-iʿcâz. thk. Mahmûd Muhammed Şakir. Kahire: Matbaatü’l-Medenî, 1. Baskı., 1991.
  11. Cürcânî, Abdülkâhir. Esrârü’l-belâga. thk. Mahmûd Muhammed Şakir. Kahire: Matbaatü’l-Medenî, 1. Baskı., 1991.
  12. Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. Kitâbu’t-taʿrifât. thk. Heyet. Beyrut - Lübnan: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403.
  13. Demir, Necip Sefa. “Belâgatın Cerh ve Ta‘dîl İlmine Etkisi”. HADITH 13 (31 Aralık 2024), 272-295. https://doi.org/10.61218/hadith.1563603
  14. Durmuş, İsmail. “İltifât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  15. Durmuş, İsmail. “Meânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  16. Durmuş, İsmail vd. “Mecaz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  17. Durmuş, İsmail. “Müşâkele”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  18. Durmuş, İsmail. “Teşbih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  19. Durmuş, İsmail - Koca, Ferhat. “Kinaye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  20. Durmuş, İsmail - Pala, İskender. “Hüsn-i Ta’lîl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  21. Durmuş, İsmail - Pala, İskender. “İstiare”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  22. Durmuş, İsmail - Pala, İskender. “Mübalağa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2020: TDV Yayınları, 2020.
  23. Durmuş, İsmail - Pala, İskender. “Tazmin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  24. Durmuş, İsmail - Saraç, M. A. Yekta. “Leff ü Neşr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2003.
  25. Durmuş, İsmail - Uzun, Mustafa İsmet. “Seci”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  26. Durmuş, İsmail - Uzun, Mustafa İsmet. “Telmih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
  27. Durmuş, İsmail - Yıldıran Sarıkaya, Meliha. “Tevriye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. TDV Yayınları, ts.
  28. Durmuş, İsmail - Yıldıran Sarıkaya, Meliha. “Tezat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  29. Ekizer, Duran. Sahîhayn’da Mecaz. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2021.
  30. Eren, A. Cüneyt. “Kur’ân’ı Kerimde Tekrar Olduğu İddiasının Belâgat Açısından Değerlendirilmesi”. Ekev Akademi Dergisi 3/2 (2001).
  31. Hacımüftüoğlu, Nasrullah. “Bedîʿ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  32. Hacımüftüoğlu, Nasrullah. “Beyân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  33. Hacımüftüoğlu, Nasrullah - Çelebi, Rabiha. Teshîlu’l-belâga. İzmir, 1996.
  34. Hafâcî, Saîd b. Sinân. Sırru’l-fesâha. Kâhire: Mektebetü’l-Hâncî, 1994.
  35. Hâşimî, Ahmed. Cevâhiru’l-belâga fi’l-meânî ve’l-beyân ve’l-bedîʿ. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
  36. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. es-Sâhibî fî fıkhi’l-lüga. thk. Ömer Faruk. Beyrut: Mektebetü’l-Maârif, 1992.
  37. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed. Fethu’l-bârî bi şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Daru’l-Ma’rife, 1959.
  38. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. Te’vîlü müşkili’l-Kur’ân. thk. Seyyid Ahmed Sakr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1981.
  39. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. ’Uyûnu’l-Ahbâr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1985.
  40. İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1994.
  41. İbn Raşik, Ebû Al, Hasan el-Keyrevânî. el-ʿUmde fî mehâsini’ş-şiʿr ve âdâbih ve nakdih. thk. Muhammed Karakazan. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1988.
  42. İbnü’l-Esîr Ziyâüddîn, Ebü’l-Feth Nasrullâh b. Muhammed b. eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Meselü’s-sâir fî edebi’l-kâtib ve’ş-şâir. thk. Ahmed el-Hûfî - Bedevî Tabâne. Kahire: Dâru Nehdati Mısr, ts.
  43. Kâdî İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. İkmâlü’l-Muʿlim bi-fevâʾid (fî şerhi Sahîh)i Müslim. thk. Yahya İsmail. Mansûre: Dârü’l-Vefâ, 1998.
  44. Kazvînî, el-Hatîb Muhammed b. Abdurrahman. el-Îzâh fî ʿulûmi’l-belâga. thk. Muhammed el-Hafâcî. Beyrut, 1980.
  45. Kazvînî, el-Hatîb Muhammed b. Abdurrahman. Telhîs. çev. Sadi Çöğenli v.d. İstanbul, 2001.
  46. Kazvînî, el-Hatîb Muhammed b. Abdurrahman. Telhîsü’l-miftâh. İstanbul: Fazilet Neşriyat, 2012.
  47. Kılıç, Hulusi. “Belâgat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  48. Kılıç, Hulusi - Yetiş, Kazım. “Cinâs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  49. Köktaş, Yavuz. “Hadislerin Anlaşılmasında Belâgat İlminin Önemi”. Dini Araştırmalar 4/12 (2002), 125-143.
  50. Kurtubî, Ahmed b. Ebî Bekr. el-Câmiʿ li ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmet el-Berdûnî v.d. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 2. Basım, 1964.
  51. Kurtubî, Ebü’l-Abbâs Ziyâüddîn Ahmed b. Ömer b. İbrâhîm el-Ensârî. el-Müfhim lima eşkele min telhisi kitabi Müslim. Dımeşk: Dâru İbn Kesîr, 1996.
  52. Merâğî, Ahmed Mustafa. ʿUlûmu’l-belâga. Beyrut, 1984.
  53. Müslim el-Kuşeyrî, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Fuad Abdulbaki. Kahire: Matbaatu Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1955.
  54. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünenü’l-Kübra. thk. Hasan Abdülmün’im Şelebî - Şuayb el-Arnâût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  55. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. 18 Cilt. Beyrut: Dâru ihyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, 1392.
  56. Râzî, Fahrüddîn Muhammed b. Ömer. Nihâyetü’l-îcâz fi dirâyeti’l-iʿcâz. thk. Nasrullah Hacımüftüoğlu. Beyrut: Dâru Sâdır, 1. Basım, 2004.
  57. Saraç, M. A. Yekta. “Îcâz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  58. Saraç, M. Ali Yekta. Klasik Edebiyat Bilgisi: Belâgat. Gökkubbe, 2022.
  59. Sekkâkî, Ebû Yaʿkûb Yûsuf. Miftâhu’l-ʿulûm. thk. Naîm Zerzûr. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987.
  60. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Fevvâz Ahmed Zemerlî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 2011.
  61. Tahânevî, Muhammed b. Ali. Keşşâfu ıstılâhâti’l-fünûn. thk. Ahmet Hasan Besec. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.
  62. Teftâzânî, Saʿdüddîn Mesʿûd b. Fahreddîn. el-Mutavvel ale’t-telhîs. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1981.
  63. Teftâzânî, Saʿdüddîn Mesʿûd b. Fahreddîn. Muhtasaru’l-meânî. Beyrut, 1965.
  64. Zürkânî, Muhammed Abdülazîm. Menâhilü’l-’irfân fî ’ulûmi’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.