Journals / Mülkiye Dergisi / 2026 / Cilt: 50 Sayı: 1

The Republic’s Angular Bracket: A Historical Account of the Headscarf as a Means of Public Engagement for Pious Women in Turkey

Cumhuriyetin Köşeli Parantezi: Dindar Kadınların Kamusallaşma İmkanı Olarak Başörtüsünün Türkiye Tarihi

Zehra Yılmaz(VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6980-6470
Pages
136–168
Publication Date
2026-03-17
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In doing so, the article aims to offer a historical-discursive and feminist contribution to the literature on gender, religion, and the public sphere in Türkiye.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The headscarf issue in Türkiye has been one of the most contested axes of both the political sphere and the gender regime since the foundation of the Turkish Republic.
📊
Key Findings & Data:It argues that the historiography of pious women has largely been constructed around the bans that intensified in the 1990s and the accompanying discourse of “victimhood,” which was frequently articulated in conjunction with critiques of Kemalism, elitism, and Westernization.
💡
Conclusion & Impact:In doing so, the article aims to offer a historical-discursive and feminist contribution to the literature on gender, religion, and the public sphere in Türkiye.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2013 Verileri
⚙️Variables:Başörtüsü · Dindar Kadınlar · Mağduriyet Söylemi

Abstract

The headscarf issue in Türkiye has been one of the most contested axes of both the political sphere and the gender regime since the foundation of the Turkish Republic. This study examines the transformation of the headscarf as a political symbol in Turkey and analyzes how its meanings have varied across generations in the experiences and interpretive worlds of pious veiled women. It argues that the historiography of pious women has largely been constructed around the bans that intensified in the 1990s and the accompanying discourse of “victimhood,” which was frequently articulated in conjunction with critiques of Kemalism, elitism, and Westernization. The study proposes a three-stage periodization: (i) from the late 1960s onward, the emergence of the headscarf as a new public symbol for urban pious women and the rise of early forms of women’s activism; (ii) in the 1990s, the politicization of the headscarf due to bans, its positioning at the center of the secular–religious divide, and its transformation into a “symbol of struggle” through street protests, associational networks, and rights-based discourse; and (iii) the post-2013 period, following the lifting of bans, during which the political meaning of the headscarf was reconfigured, generating dynamics of fragmentation and rupture rather than diversification, particularly among younger generations. Methodologically, the study employs a descriptive analysis of the literature and selected texts, classifying them under the themes of “rights and freedoms discourse,” “victimhood narrative,” and “legalization process,” and comparatively interpreting the transformation of these themes over time. The f indings demonstrate that the headscarf struggle has produced different “regimes of victimhood” across generations: in the first generation, exclusionary practices of state-centered modernization; in the second, simultaneous tensions with secular actors and Islamist male hegemony; and in the third, new lines of contestation emerging from intra-community pressures and the political instrumentalization of religion. In this respect, the study approaches the changing political meaning of the headscarf not only through the lens of state–religion tensions but also in terms of how women’s bodies and subjectivities have been regulated by different forms of power. It thus develops a critical feminist intervention that addresses both the exclusionary practices of secular modernization and the domination exerted by conservative patriarchal structures over women. In doing so, the article aims to offer a historical-discursive and feminist contribution to the literature on gender, religion, and the public sphere in Türkiye.

Özet

Türkiye’de başörtüsü meselesi, Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana hem siyasal alanın hem de toplumsal cinsiyet rejiminin en tartışmalı eksenlerinden biri olmuştur. Bu çalışma, başörtüsünün Türkiye’de siyasal bir imge olarak geçirdiği dönüşümü ve başörtülü dindar kadınların deneyim ve anlam dünyalarında kuşaklar arası farklılaşan karşılıklarını incelemektedir. Çalışma, dindar kadınların tarih yazımının 1990’larda yoğunlaşan yasaklar ve buna eşlik eden “mağduriyet” anlatısı üzerinden kurulduğunu; bu anlatının sıklıkla Kemalizm, elitizm ve Batılılaşma eleştirileriyle eklemlendiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada, üç aşamalı bir dönemlendirme önerilmektedir: (i) 1960’ların sonlarından itibaren başörtüsünün kentli dindar kadınlar için yeni bir kamusal sembole dönüşmesi ve ilk kadın hareketliliğinin ortaya çıkışı; (ii) 1990’larda yasaklar nedeniyle başörtüsünün seküler–dindar geriliminin merkezine yerleşmesi, sokak eylemleri, dernekleşme ve hak temelli söylem aracılığıyla “mücadele sembolü” haline gelmesi; (iii) 2013 sonrası yasakların kalkmasıyla birlikte başörtüsünün siyasal anlamının yeniden dönüşmesi ve genç kuşaklar açısından çeşitlenmeden ziyade “parçalanma” ve kopuş dinamikleri üretmesidir. Yöntem olarak çalışma, literatür ve seçili metinleri betimsel biçimde çözümleyerek “hak ve özgürlük söylemi”, “mağduriyet anlatısı” ve “yasalaşma süreci” temaları altında sınıflandırmakta; bu temaların zaman içindeki dönüşümünü karşılaştırmalı şekilde yorumlamaktadır. Bulgular, başörtüsü mücadelesinin kuşaklar boyunca farklı mağduriyet rejimleri ürettiğini göstermektedir: İlk kuşakta devlet merkezli modernleşmenin dışlayıcı pratikleri; ikinci kuşakta hem laik aktörler hem İslamcı erkek hegemonyasıyla eşzamanlı gerilimler; üçüncü kuşakta ise yasağın yerini alan topluluk içi baskılar ve dinin siyasal araçsallaştırılmasına karşı yeni bir itiraz hattı ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede çalışma, başörtüsünün değişen siyasal anlamını yalnızca devlet–din gerilimi üzerinden değil, kadın bedeninin ve kadın öznelliğinin farklı iktidar biçimleri tarafından nasıl düzenlendiği üzerinden de tartışmaktadır. Böylece hem seküler modernleşmenin dışlayıcı pratiklerine hem de muhafazakâr-ataerkil yapıların kadınlar üzerindeki tahakkümüne yönelik eleştirel bir feminist müdahale geliştirmektedir. Bu yönüyle makale, Türkiye’de din, toplumsal cinsiyet ve kamusal alan literatürüne tarihsel-söylemsel ve feminist bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

🔖

Cite This Article

Yılmaz, Z., *, Z. Y. (2026). The Republic’s Angular Bracket: A Historical Account of the Headscarf as a Means of Public Engagement for Pious Women in Turkey. Mülkiye Dergisi, Cilt: 50 Sayı: 1, 136–168. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1755791

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (84)

  1. Aksoy, M. (2005) Başörtüsü-Türban: Batılılaşma, Modernleşme, Laiklik ve Örtünme, İstanbul: Kitap Yayınevi.
  2. Aktaş, C. (2006) Tanzimat’tan 12 Mart’a Kılık Kıyafet ve İktidar, İstanbul: Kapı Yayınları.
  3. Aktaş, C. (2019) Bacıdan Bayana: İslamcı Kadınların Kamusal Alan Deneyimleri, İstanbul: İz Yayınları.
  4. Aktaş, C. (2021) İslami Feminizm, İstanbul: Kapı Yayınları.
  5. Alankuş, S. (1997a) “Türkiye’de Alternatif Kamular/Cemaatler ve İslamcı Kadın Kimliği”, Toplum ve Bilim, 72, 5-42.
  6. Alankuş, S. (1997b) “Kamusal alanda Mücahidelik”, Kadın Çalışmaları Dergisi, 1(1), 5–12.
  7. Anadolu Ajansı (28/8/2019) “Hayatı Mücadeleyle Geçen İsim: Şule Yüksel Şenler”, https://www.aa.com.tr/tr/portre/hayati-mucadeleyle-gecen-isim-sule-yuksel senler-/1567355, (Son Erişim Tarihi, 14/05/2025).
  8. Anayasa Mahkemesi Kararı (1991) Esas Sayısı: 1990/36 Karar Sayısı: 1991/8 Karar Günü: 9.4.1991 R.G. Tarih-Sayı:31.07.1991-20946, https://normkararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/1991-8-nrm.pdf.
  9. Arat, Y. (1998) “Feminists, Islamists, and Political Change in Turkey”, Political Psychology, 19 (1), 117–131.
  10. Arat, Y. (2005) Rethinking Islam and Liberal Democracy: Islamist Women in Turkish Politics, New York: SUNY Press.
  11. Arat, Y. (2010) “Religion, politics and gender equality in Turkey: Implications of a democratic paradox?”, Third World Quarterly, 31(6), 869–884.
  12. Arda, B. ve Akdemir, A. (2021) “Activist Communication Design on Social Media: The Case of Online Solidarity Against Forced Islamic Lifestyle”, Media, Culture and Society, 43 (6), 1-7.
  13. Ataman, K. ve Sağırlı, M. N. (2024) “Başörtüsü Örtmeyi Bırakan Kadınların Dinî Yaşantılarında Farklılaşan Tecrübeleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”, Eskiyeni, 52, 9-30.
  14. Bhabha, H. (1994) The Location of Culture, New York: Routledge. Birbirimize Sahip Çıkıyoruz (Yayımlanma Tarihi) “Belgenin Başlığı”, https:// birbirimizesahipcikiyoruz.blogspot.com/, (Son Erişim Tarihi, 1/12/2025).
  15. Butler, J. (1990) Gender trouble: Feminism and the Subversion of Identity, New York: Routledge.
  16. Can Saka, Y. ve Altınöz, G. B. (2025) “Dünü Bugünü Yarınıyla Başörtüsü Meselesi”, Arge Analiz, https://www.ceidizleme.org/ekutuphaneresim/dosya/929_1.pdf, (Son Erişim Tarihi, 26/05/2025).
  17. Cebeci, B. (2018) “Ayşe Çavdar ile görüşme”, Bianet Internet Gazetesi, https://m. bianet.org/bianet/toplumsal-cinsiyet/193794-ayse-cavdar-90-lardaki-basortusu soylemi-ile-bugunku-tamamen-zit, (Son Erişim Tarihi, 15/06/2025).
  18. Cebeci, B. ve Mengü, N. (2021) Herkes İstediği Gibi Yaşasın: Türkiye ve İran’daki Kadınların Başörtüsünü Çıkarma Pratikleri, İstanbul: İletişim Yayınları.
  19. Çağatay, S. (2016) “From “daughters of the Republic” to contentious citizens: Kemalist women’s activism in historical perspective”, V. Helfert, J. Richter, B.
  20. Semanek, A. Bumbáris, ve K. Sigmund (Eds.), Frauen- und Geschlechtergeschichte un/diszipliniert? Aktuelle Beiträge aus der jungen Forschung içinde, Innsbruck: StudienVerlag, 209-224.
  21. Çaha, Ö. (2010) “İslami Kadın Hareketi: Özel Yaşam Alanından Kamusal Alana Müslüman Kadın”, Hazar Derneği, https://www.hazardernegi.org/islami-kadin hareketi-ozel-yasam-alanindan-kamusal-alana-musluman-kadin/.
  22. Çaha, Ö. (2013) Women and Civil Society in Turkey: Women’s Movements in a Muslim Society, London: Routledge.
  23. Çakır, R. (2013) “Prof. Dr. Şerif Mardin: “Mahalle bakısı, ne demek istedim?”, Şerif Mardin ile görüşme”, 29 Mayıs, http://www.rusencakir.com/Prof-Serif-Mardin Mahalle-Baskisi-Ne-Demek-Istedim/2028, (Son Erişim Tarihi, 8/7/2025).
  24. Çakır, S. (1994) Osmanlı Kadın Hareketi, İstanbul: Metis Yayınları.
  25. Çakır, S. (2007) “Kadınların Kamusal Alana Katılımında Başörtüsü”, Toplum ve Bilim, 108, 122–139.
  26. Çarkoğlu, A. ve Toprak, B. (2006) Türkiye’de Din, Toplum ve Siyaset, İstanbul: TESEV Yayınları.
  27. Çayır, K. (2000) “İslamcı Bir Sivil Toplum Örgütü”, N. Göle (Der.), İslamın Yeni Kamusal Yüzleri içinde, İstanbul: Metis Yayınları, 42-67.
  28. Çelebi, İ. (2019) Topaloğlu, Bekir. TDV İslam Ansiklopedisi, 3. Basım, Ek-2, 603-606.
  29. Çınar, A. (2005) Modernity, Islam, and Secularism in Turkey: Bodies, Places, and Time, USA: University of Minnesota Press.
  30. Çubukçu, A. (2015) “The Woman in the Image: The Politics of the Headscarf in Turkey”, Journal of Middle East Women’s Studies, 11(3), 255–273.
  31. Deutsche Welle (DW) (7.8.2025) “Başörtüsünü Çıkaran Berrin Sönmez: Gidişat Tehlikeli”, https://www.dw.com/tr.0, (Son Erişim Tarihi, 8/8/2025).
  32. Dinçer, G. Ç. (2024) “Kültürel Hegemonya ve İslamcı Kadın Dernekleri: HAZAR ve KADEM Örneği”, Mülkiye Dergisi: Kültür Özel Sayısı, 77-103.
  33. Diyanet İşleri Başkanlığı (1.8.2025) Haya, Allah’ın Emri, Fıtratın Gereği, https:// dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/Hay%C3%A2,%20Allah’%C4%B1n%20 Emri,%20F%C4%B1trat%C4%B1n%20Gere%C4%9Fi.pdf, (Son Erişim Tarihi, 13/9/2025).
  34. Duben, A. ve Behar, C. (1991) İstanbul Haneleri: Evlilik, Aile ve Doğurganlık 1880 1940, İstanbul: İletişim Yayınları.
  35. Eraslan, S. (2004) “İslâmcı Kadının Siyasette Zaman Algısı Üzerine”, T. Bora ve M. Gültekingil, (Der.), Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce, İslâmcılık içinde, Cilt 6, İstanbul: İletişim Yayınları, 818-825.
  36. Fidan, H. (2006) Kur-an’da Kadın İmgesi, İstanbul: Vadi Yayınları.
  37. Gökarıksel, B. ve Secor, A. (2010) “Between fashion and Tesettür: Marketing and Consuming Women’s Islamic Dress”, Journal of Middle East Women’s Studies, 6(3), 118–148.
  38. Gökarıksel, B. ve E. McLarney (2010) “Muslim Women, Consumer, Capitalism and the Islamic Culture Industry”, Journal of Middle East Women Studies, 6 (3), 1-18.
  39. Göle, N. (1997) The Forbidden Modern: Civilization and Veiling, USA: University of Michigan Press.
  40. Guha, R. ve Spivak, G. C. (1988) Selected Subaltern Studies, New York-Oxford: Oxford University Press.
  41. Havle Derneği, https://havlekadin.org/, (Son Erişim Tarihi, 23/06/2025).
  42. Hukuk Ansiklopedisi (2025) 28 Şubat Kararları, https://hukukbook.com/28-subat kararlari/, (Son Erişim Tarihi, 8/8/2025).
  43. İlyasoğlu, A. (2000) Örtülü Kimlik, İstanbul: Metis Yayınları.
  44. Kandiyoti, D. (1997) Cariyeler, Bacılar ve Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler, İstanbul: Metis Yayınları.
  45. Kandiyoti, D. (2011) “The Travails of the Secular: Puzzle and Paradox in Turkey”, Economy and Society, 40(2), 241–266. 17
  46. Kara, İ. (2020) “Türkiye İslamla İlişkisini Yeniden Tesis Etmeden Yol Alamaz”, Perspektif, Ekim, https://www.perspektif.online/turkiye-islamla-iliskisini yeniden-tesis-etmeden-yol-alamaz/, (Son Erişim Tarihi, 5/8/2025).
  47. Kavas, A. (2025) Türkiye’nin Kentleşme Raporu, Toplum Çalışmaları Enstitüsü, https://www.toplum.org.tr/wp-content/uploads/2025/02/Turkiyenin-Kentlesme Raporu-5-Subat-2025.pdf, (Son Erişim Tarihi, 18/7/2025).
  48. Kazanoğlu, N. ve Ketola, M. (2022) “Understanding the moral economy of state civil society relationships: Islam, women’s NGOs and rights-based advocacy in Turkey”, Turkish Studies, 23 (4), 600–622, https://doi.org/10.1080/14683849.202 2.2033118, (Son Erişim Tarihi, 21/5/2025).
  49. Keleş, Ş. Z. (t.y.) “İslami Feminizm”, Feminist Bellek, https://feministbellek.org/ islami-feminizm/, (Son Erişim Tarihi, 24/4/2025).
  50. Kılıçbay, M. ve Binark, M. (2002) “Consumer Culture: Islam and Politics of Lifestyle”, European Journal of Communication, 17(4), 495–511.
  51. Köse, E. (2014) Sessizliği Söylemek: Dindar Kadın Edebiyatı, Cinsiyet ve Beden, İstanbul: İletişim Yayınları.
  52. Mahmood, S. (2005) Politics of piety: The Islamic revival and the feminist subject, Princeton, NJ: Princeton University Press.
  53. Meşe, İ. (2023) “Türkiye’de Kadın Tarihi Yazınını Yeniden Düşünmek”, N. Mert (Der.), Cumhuriyet Tarihini Yeniden Okumak içinde, İstanbul: Alfa Yayınları, 459-511.
  54. Mir-Hosseini, Z. (2025) “Reclaiming Justice: Islamic Feminism, Patriarchal Law, and Popular Revolt in Iran”, Society, 62, 628-638. https://link.springer.com, (Son Erişim Tarihi, 17/7/2025).
  55. Mir-Hosseini, Z. (2006) “Muslim Women’s Quest for Equality: Between Islamic Law and Feminism”, Critical Inquiry, 32 (4), 629-645.
  56. Moghissi, H. (1999) Feminism and Islamic Fundamentalism: The Limits of Postmodern Analysis, London: Zed Books.
  57. Mutluer, N. ve Kılıç, Ş. M. (2023) “Söylemde ve eylemde feminist, demokrat: Fatma Çiğdem Aydın”, A. Sönmezay (Der.), 40 kadın 40 hayat içinde, İstanbul: İBB Yayınları, 1388–1421.
  58. Mutluer, N. (2016) “Kemalist feminists in the era of the AK Party”, Ü. Cizre (Ed.), The Turkish Ak Party and its Leader: Critism, Opposition and Dissent içinde, Routledge.
  59. Mutluer, N. (2019) “The intersectionality of gender, sexuality, and religion: Novelties and continuities in Turkey during the AKP era”, Southeast European and Black Sea Studies, 19(4), 1–20.
  60. Mutluer, N. (2021) “AKP içi başörtüsü yasakları”, Fatma Bostan Ünsal ile söyleşi. https://www.youtube.com/watch?v=dHbLbq2nH6Y, (Son Erişim Tarihi, 1/12/2015). Enstitüsü,
  61. Nişancı, Z. (2023) Türkiye’de İnanç ve Dindarlık Araştırması, Uluslararası İslam Düşünce https://iiit.org/wp-content/uploads/Turkish-Faith-and Religiosity-in-T%C3%BCrkiye.pdf, (Son Erişim Tarihi, 23/7/2025).
  62. Oksijen Gazetesi (31/8/2025) “İlahiyatçı Emine Yücel Canlı Yayında Başörtüsünü Çıkarttı”, https://gazeteoksijen.com/turkiye/ilahiyatci-emine-yucel-canli-yayinda basortusunu-cikardi-, ( Son Erişim Tarihi, 2/9/2025).
  63. Özçetin, H. (2024) Ahlakı Giyinmek, İstanbul: Metis Yayınları.
  64. Özdalga, E. (1998) The Veiling Issue, Official Secularism and Popular Islam in Modern Turkey, Routledge Curzon Press.
  65. Özdemir, E. (2022) “İslamcı Kadın Dergiciliği ve Aile İdeolojisi”, Toplum ve Bilim, 162, 45–68.
  66. Pazartesi Dergisi (1995) Refah Partisi’ne seçim kazandıran Sibel Eraslan’la söyleşi: “Ben İmanlı feministim”, Sibel Eraslan ile röportaj, https://www.pazartesidergisi. com/pdf/6.pdf, (Son Erişim Tarihi, 3/7/2025).
  67. Ramazanoğlu, Y. (2005) “Cumhuriyet’in Dindar Kadınları”, Y. Aktay, M. Gültekingil ve T. Bora (Der.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: İslamcılık içinde, Cilt 6, İstanbul: İletişim Yayınları, 804-812.
  68. Resmî Gazete (1982) Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine İlişkin Yönetmelik, Ekim, 17.849, Karar Sayısı: 8/5185.
  69. Said, E. (2005) Şarkiyatçılık, İstanbul: İletişim Yayınları.
  70. Saktanber, A. (2002) Living Islam: Women, Religion and the Politicization of Culture in Turkey, London & New York: I.B. Tauris.
  71. Saktanber, A. ve Çorbacıoğlu, G. (2008) “Veiling and Headscarf Skepticism in Turkey”, Social Politics, 15 (4), 514-538.
  72. Subaşı, N. (2023) Din Yorgunluğu. Teklif: 2 Aylık Düşünce Dergisi, S. 11: 128-136.
  73. Şefkatli Tuksal, H. Ş. (2000) Kadın Karşıtı Söylemin İslam Geleneğindeki İzdüşümleri, Ankara: Kitabiyet Yayınları.
  74. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı İstatistikleri (2024) İmam Hatip Ortaokul ve Liseleri, https://istatistik.meb.gov.tr/OgrenciSayisi/Index.
  75. Topal, S. (2022) “Rethinking Piety and the Veil Under Political Islam: Unveiling Among Turkish Women After 2016”, American Journal of Qualitative Research, 6 (3), 99-123.
  76. Tura, N. (1998) “Türban Yasağında Yeni Dönem”, Pazartesi Dergisi, Sayı: 43, Ekim, https://www.pazartesidergisi.com/pdf/43.pdf, (Son Erişim Tarihi, 19/04/2025).
  77. Ulusoy, A. (2004) “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Üniversitelerde Türban Yasağına İlişkin Kararları Üzerine Notlar”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 53 (4), 125-134.
  78. Wedud-Muhsin, A. (2005) Kur-an ve Kadın, İstanbul: İz Yayıncılık.
  79. White, J. B. (2002) Islamist Mobilization in Turkey: A Study in Vernacular Politics, Washington: University of Washington Press.
  80. Yalnız Yürümeyeceksin Platformu. Erişim adresi: https://yalnizyurumeyeceksin. com/, (Son Erişim Tarihi, 17/06/2024).
  81. Yıldız, E. (2004) “Başörtüsüne Özgürlük Mücadelesi ve ‘Zenci’ Benzetmesi”, Kadın Araştırmaları Dergisi, 7(2), 45–58.
  82. Yılmaz, Z. (2013) Dişil Dindarlık: İslamcı Kadın Hareketinin Dönüşümü, İstanbul: İletişim Yayınları.
  83. Yılmaz, Z. (2024) Din Hizmetlerine Erişimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, Haritalama ve Güncelleme Çalışması. Ceid Yayınları.
  84. Zeybek-Kabakçı, G. (2011) “Neo-Kemalist Bir Hareket: Cumhuriyet Mitingleri”, Selçuk İletişim, 7(1), 96-112.