Journals / Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 74

Global gender gap performance of Türkiye and its peers: A comparative analysis using clustering and CRITIC-MOORA methods

Küresel cinsiyet uçurumu endeksi bağlamında Türkiye’nin doğal akranlarıyla karşılaştırmalı bir performans analizi: kümeleme ve CRITIC-MOORA yaklaşımı

Leyla İşbilen(İstanbul Üniversitesi)0000-0001-8643-7702
Pages
153–163
Publication Date
2026-08-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This situation demonstrates that gender equality in Türkiye falls well short of the expected and targeted levels.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Global Gender Gap Index (GGGI), regularly calculated by the World Economic Forum (WEF) since 2006, measures the gender gap across four core dimensions: economic participation and opportunity, educational attainment, health and survival, and political empowerment and 14 sub-indicators.
📊
Key Findings & Data:In this study, using the WEF’s 2025 report data, clustering analysis was conducted for 148 countries using various algorithms.
💡
Conclusion & Impact:This situation demonstrates that gender equality in Türkiye falls well short of the expected and targeted levels.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2006 Verileri
⚙️Variables:CRITIC-MOORA · CRITIC-WASPAS · kümeleme analizi

Abstract

The Global Gender Gap Index (GGGI), regularly calculated by the World Economic Forum (WEF) since 2006, measures the gender gap across four core dimensions: economic participation and opportunity, educational attainment, health and survival, and political empowerment and 14 sub-indicators. In this study, using the WEF’s 2025 report data, clustering analysis was conducted for 148 countries using various algorithms. In this study, Türkiye is compared with its data-driven, naturally determined peers rather than traditional economic blocs such as the G20 and OECD. Four different methods were used; among them, the KNN (K-Nearest Neighborhood) algorithm yielded the best result. Applications for the clustering analysis were carried out using JASP 0.95.0.0. Within the scope of the analysis, in the first stage, a performance analysis was conducted using the integrated CRITIC-MOORA method for a group of 20 countries, including Türkiye. In the second stage, the CRITIC-WASPAS method was applied for the sensitivity analysis. The analysis reveals that economic development alone is not a sufficient indicator for reducing the gender gap. It is noteworthy that Türkiye, an upper-middle-income G20 country, ranks 15th among lower-middle-income countries where fundamental rights such as property acquisition, access to justice, freedom of travel, and reproductive autonomy are restricted, despite having a historical priority regarding women’s rights. This situation demonstrates that gender equality in Türkiye falls well short of the expected and targeted levels.

Özet

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) tarafından 2006’dan bu yana düzenli olarak hesaplanan Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi, cinsiyetler arasındaki uçurumu; ekonomik katılım ve fırsat eşitliği, eğitimsel başarı, sağlık ve hayatta kalma ve siyasi güçlenme olmak üzere dört temel bileşen ve 14 alt gösterge üzerinden ölçmektedir. Bu çalışmada, WEF tarafından 2025’te yayımlanan güncel rapor verileri kullanılarak 148 ülke için çeşitli algoritmalarla kümeleme analizi gerçekleştirilmiştir. Türkiye’nin, G20 ve OECD gibi geleneksel ekonomik bloklar yerine, veriye dayalı kümeleme analiziyle belirlenmiş doğal akranlarıyla kıyaslandığı bu çalışmada, kümeleme analizi için dört farklı yöntem kullanılmış; bu yöntemler arasında en başarılı sonucu KNN (K-En Yakın Komşuluk) algoritması vermiştir. Kümeleme analizine dair uygulamalar JASP 0.95.0.0 ile gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında, birinci aşamada Türkiye’nin de içinde bulunduğu 20 ülkeden oluşan grup özelinde, bütünleşik CRITIC MOORA yöntemiyle performans analizi uygulanmıştır. İkinci aşamada duyarlılık analizi için CRITIC-WASPAS yöntemi uygulanmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgular, ekonomik gelişmişliğin cinsiyet uçurumunu azaltmada tek başına yeterli bir gösterge olmadığını ortaya koymaktadır. Üst orta gelir düzeyine sahip bir G20 ülkesi olan Türkiye’nin, kadın hakları konusunda tarihsel bir önceliğe sahip olmasına rağmen; mülkiyet edinimi, adalete erişim, seyahat özgürlüğü ve üreme özerkliği gibi temel hakların kısıtlı olduğu alt orta gelir grubu ülkeler arasında 15. sırada yer alması dikkat çekicidir. Bu durum, Türkiye’de cinsiyet eşitliğinin beklenen ve hedeflenen seviyenin oldukça gerisinde kaldığını göstermektedir.

🔖

Cite This Article

İşbilen, L., *, L. İ. (2026). Global gender gap performance of Türkiye and its peers: A comparative analysis using clustering and CRITIC-MOORA methods. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 74, 153–163. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1895370

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (46)

  1. Akçakanat, Ö., Eren, H., Aksoy, E., & Ömürbek, V. (2017). Bankacılık sektöründe entropi ve WASPAS yöntemleri ile performans değerlendirmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 285-300. https://izlik. org/JA94FP48KW
  2. Akın, Y. K. (2008). Veri madenciliğinde kümeleme algoritmaları ve kümeleme analizi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ulusal Tez Merkezi.
  3. Aktepe, A., & Ersöz, S. (2014). AHP-VIKOR ve MOORA yöntemlerinin depo yeri seçim probleminde uygulanması. Endüstri Mühendisliği, 25(1), 2–15. https://izlik.org/ JA49WD98DC
  4. Altıntaş, F. F. (2024). G7 grubu ülkelerinin cinsiyet eşitliği performanslarının analizi: SECA yöntemi ile bir uygulama. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 722–742. https://doi.org/10.17336/igusbd.1291466
  5. Aslanyürek, M., & Mesut, A. (2021). Kümeleme performansını ölçmek için yeni bir yöntem ve metin kümeleme için değerlendirmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 27, 53-65. https://doi.org/10.31590/ejosat.932938
  6. Ayabakan, B. Ç. (2022). OECD ülkelerinin küresel cinsiyet uçurumu endeksi verilerinin kümeleme analizi ile değerlendirilmesi. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 6(2), 40–58. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2022.458.1
  7. Bağdatlı Kalkan, S. (2018). Ranking of countries with grey relational analysis method according to global gender gap index. Social Sciences Studies Journal, 4(28), 6348 6355. https://doi.org/10.26449/sssj.1121
  8. Bardakçı, Ş., & Oğlak, S. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71-90. https://izlik.org/JA79XW22ZD
  9. Brauers, W. K. M., & Zavadskas, E. K. (2006). The MOORA method and its application to privatization in a transition economy. Control and Cybernetics, 35(2), 445–469.
  10. Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22(7), 763–770. https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-H.
  11. Dunn, J. C. (1973). A fuzzy relative of the ISODATA process and its use in detecting compact well-separated clusters. Journal of Cybernetics, 3, 32-57. https://doi. org/10.1080/01969727308546046
  12. Dündar, A. (2024). Kümeleme analizi ile Türkiye’deki illerin mahalli idareler bütçe gelirlerine göre sınıflandırılması. Sayıştay Dergisi, 132, 101-130. https://doi. org/10.52836/sayistay.1365855
  13. Elson, D. (Ed.). (1995). Male bias in the development process. Manchester University Press.
  14. Gençoğlu, P., & Kuşkaya, S. (2016). Küresel cinsiyet uçurumu (Global Gender Gap) açısından Avrupa ve Orta Asya ülkelerinin değerlendirilmesi: İstatistiksel bir analiz. Journal of International Social Research, 9(46), 696–705. https://doi.org/10.17719/ jisr.20164622636
  15. Görçün, Ö. F., & Küçükönder, H. (2021). Şehirlerarası taşımacılıkta kullanılan otobüslere ilişkin seçimlerin AHP ve CRITIC tabanlı EDAS yöntemi ile değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(4), 1280-1303. https://doi. org/10.17130/ijmeb.794181
  16. Gürler, H. E. (2024). Avrupa Birliği ülkelerinin iklim değişikliğine uyum performanslarının bütünleşik MEREC-MOORA yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(2), 366-393.
  17. Halkidi, M., Batistakis, Y., & Vazirgiannis, M. (2001). On clustering validation techniques. Journal of Intelligent Information Systems, 17, 107–145. https://doi. org/10.1023/A:1012801612483
  18. Haq, R., Saifuddin, S. M., & Gutiérrez-Martínez, I. (2025). Beyond the numbers: Reflections from three Global South countries using the global gender gap index. European Management Journal, 43(3), 399–412. https://doi.org/10.1016/j.emj.2025.04.011
  19. Inter-Parliamentary Union, & UN Women. (2023). Women in politics: 2023. https://www. unwomen.org/sites/default/files/2023-03/Women-in-politics-2023-en.pdf
  20. İmamoğlu, E. (2023). Küresel cinsiyet eşitsizliği endeksinin değerlendirilmesi: Türkiye ve Avrupa Birliği (AB) ülkeleri üzerinden bir analiz. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(4), 364–392. https://doi.org/10.53443/ anadoluibfd.1280638
  21. Jain, A. K., & Dubes, R. C. (1988). Algorithms for clustering data. Prentice-Hall, Inc.
  22. Karakaş, B., & Çevik, Ö. C. (2016). Cinsiyet eşitsizliğinin ölçülmesi: Küresel cinsiyet uçurumu endeksine eleştirel bir yaklaşım. HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(13), 67-81.https://izlik.org/JA89XC56ST
  23. Kavas, A. (2018). Karşılaştırmalarla 81 il için toplumsal cinsiyet eşitliği karnesi. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı. Konak,
  24. Konak T., Karataş, B. M., Durman, Y., Elbir, G., Yılmaz, S., & Düzakın, H. (2018). Borsa İstanbul’da işlem gören tekstil firmalarının TOPSIS ve MOORA yöntemi ile analizi. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 22(1), 11–44. https://izlik.org/JA63ZE83UL
  25. Memiş Doğan, M. (2025). 2023 küresel cinsiyet uçurumu raporunun sosyolojik analizi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 8(1), 311-331. https://doi.org/10.33708/ktc.1501598
  26. Özbek, A. (2015). Akademik birim yöneticilerinin MOORA yöntemiyle seçilmesi: Kırıkkale üzerine bir uygulama. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(38), 1-18. https://izlik.org/JA57RG64EC
  27. Öztanır, İ. (2025). Comparative financial efficiency and performance analysis with TOPSIS and MOORA methods: An application on logistic companies. Verimlilik Dergisi, 59(3), 531-548. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1656798
  28. Öztürk, F. E., & Demirel, N. (2023). Comparison of the methods to determine optimal number of cluster. Veri Bilimi, 6(1), 34-45. https://izlik.org/JA52PR38GA Reeves,
  29. Reeves, H., & Baden, S. (2000). Gender and development: Concepts and definitions (BRIDGE Report No. 55). Institute of Development Studies.
  30. Sevgin, H., & Kundakcı, N. (2015). TOPSIS ve MOORA yöntemleri ile Avrupa Birliği’ne üye olan ülkelerin ve Türkiye’nin ekonomik göstergelere göre sıralanması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 87-108. https://doi.org/10.18037/ ausbd.417281
  31. Shanbehpoor, F., & Safaee Pour, M. (2021). Comparative analysis of urban employment indicators in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad provinces using CRITIC-MOORA method. Journal of Geography, 19(70), 61-79.
  32. Shivalingaiah, K., Nagarajaiah, V., Selvan, C. P., Kariappa, S. T., Chandrashekarappa, N. G., Lakshmikanthan, A., Chandrashekarappa, M. P. G., & Linul, E. (2022). Stir casting process analysis and optimization for better properties in Al-MWCNT-GR-based hybrid composites. Metals, 12(8), 1297. https://doi.org/10.3390/met12081297
  33. Şavlı Emiroğlu, P., Süner, A. F., Yağcı, E., Çiçek, E., Soğanda, Şeyma Y., Çınar Tanrıverdi, E., Davas, A., Günay, T., Özvarış, Şevkat B., & Akın, A. (2025). Küresel düzeyde toplumsal cinsiyet uçurumu raporu 2024 özeti: Global gender gap. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 3(1), 47–54. https://doi.org/10.5281/ zenodo.15312948
  34. Şırkı, E., & Güney, M. E. (2023). Uluslararası toplumsal cinsiyet eşitliği endekslerine göre Türkiye’nin durumu ve öneriler [Bildiri sunumu]. 2. International Ege Congress on Social Sciences & Humanities, İzmir, Türkiye, 706-717. https://www.researchgate.net/ publication/384684798
  35. Şimşek, A., & Çatır, O. (2020). MOORA yöntemi ile ürün seçimi: Turizm sektöründe bir uygulama. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(74), 549-563. https://doi. org/10.17755/esosder.520399
  36. Tekkanat, S. S., & Özkara, A. N. (2025). Küresel cinsiyet açıklığı endeksi perspektifinden kadınların güçlendirilmesi: İzlanda ve Türkiye karşılaştırması. TESAM Akademi Dergisi, 12(1), 387–425. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1578024
  37. World Economic Forum. (2022). Global gender gap report 2022. https://www3.weforum. org/docs/WEF_GGGR_2022.pdf
  38. World Economic Forum. (2023). Global gender gap report 2023. https://www3.weforum. org/docs/WEF_GGGR_2023.pdf
  39. World Economic Forum. (2024). Global gender gap report 2024. https://www3.weforum. org/docs/WEF_GGGR_2024.pdf
  40. World Economic Forum. (2025). Global gender gap report 2025. https://reports.weforum. org/docs/WEF_GGGR_2025.pdf
  41. World Bank. (2024). World Bank country classifications by income level for 2024-2025. World Blogs.https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country classifications-by-income-level-for-2024-2025
  42. Xu, R., & Wunsch, D. (2005). Survey of clustering algorithms. IEEE Transactions on Neural Networks, 16(3), 645-678. doi: 10.1109/TNN.2005.845141.
  43. Yakut, E., & Kuru, Ö. (2020). AB ülkelerinin küresel cinsiyet ayrımının kadınlar açısından Gri İlişkisel Analiz, ARAS ve COPRAS yöntemleri ile değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(30), 2832-2862. https://doi. org/10.26466/opus.774845
  44. Yalçıner Çal, D., & Başdeğirmen, A. (2025). Türkiye’de telekomünikasyon altyapısının kümeleme analizi ile incelenmesi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 17(33), 608-630.https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1660819
  45. Yarlıkaş, S., & Öztürk, C. (2021). Bankacılık sektöründe kurumsal sürdürülebilirlik performansının CRITIC-MOORA önem katsayısı yaklaşımı ile değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 8(77), 3124-3136.https://doi.org/10.26450/jshsr.2863
  46. Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antucheviciene, J., & Zakarevicius, A. (2012). Optimization of weighted aggregated sum product assessment. Elektronika ir Elektrotechnika, 122(6), 3-6.https://doi.org/10.5755/j01.eee.122.6.1810