AI Summary & Key Takeaways
AI InsightExemplified through Ottoman-Turkish institutional transformations, from the centralization of waqf revenues to the Unification of Education Act, the framework shows that decolonization initiatives launched without awareness of the gravitational field may add new layers of fragility, whereas critically self-reflexive engagement can reactivate the tradition’s epistemic resources.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study argues that colonial modernity transformed the Islamic knowledge tradition not by dismantling it directly but by shifting its epistemological trajectory. Trajectory shift denotes the redirection of a knowledge tradition’s integrated orientation—its productive capacity, legitimacy criteria, and institutional ecology—by a hegemonic knowledge system. The defining feature of this shift is that it was not externally imposed but carried out by the tradition’s own bearers; the study conceptualizes this dynamic as internal epistemicide. Drawing on Santos’s epistemicide and Grosfoguel’s epistemic racism, the framework compares the approaches of Hallaq, Quadri, Asad, and Sayyid across the planes of structural incompatibility, internal transformation, the epistemological dimension of secularism, and the decolonial possibility of Islamism. From the tensions among these perspectives, two constitutive concepts are derived: the epistemological gravitational field, defining the structural environment of the shift, and the fragility-potential dialectic, capturing its temporal rhythm; the two are articulated through an inside-out perspective shift mechanism. Exemplified through Ottoman-Turkish institutional transformations, from the centralization of waqf revenues to the Unification of Education Act, the framework shows that decolonization initiatives launched without awareness of the gravitational field may add new layers of fragility, whereas critically self-reflexive engagement can reactivate the tradition’s epistemic resources.
Özet
Bu çalışma, sömürgeci modernitenin İslami bilgi geleneğini doğrudan ortadan kaldırmak yerine epistemolojik yörüngesini kaydırarak dönüştürdüğünü ileri sürmektedir. Yörünge kayması, bir bilgi geleneğinin üretim kapasitesinin, meşruiyet ölçütlerinin ve kurumsal ekolojisinin bütünleşik istikametinin hegemonik bir bilgi sistemi tarafından yeniden yönlendirilmesini ifade eder. Bu kaymanın ayırt edici özelliği dışarıdan dayatılmamış olması, geleneğin kendi taşıyıcıları eliyle gerçekleşmiş olmasıdır. Çalışma bu dinamiği içeriden epistemisid kavramıyla kavramsallaştırır. Santos’un epistemisid ve Grosfoguel’in bilgisel ırkçılık kavramlarından hareketle kurulan çerçeve, Hallaq, Quadri, Asad ve Sayyid’in yaklaşımlarını yapısal bağdaşmazlık, içeriden dönüşüm, sekülerliğin epistemolojik boyutu ve İslamcılığın dekolonyal imkânı düzlemlerinde karşılaştırır. Bu dört perspektifin gerilim noktalarından iki kurucu kavram türetilmektedir. Bu kavramlardan ilki kaymanın yapısal ortamını tanımlayan epistemolojik yerçekimi alanı, ikincisi ise zamansal ritmini açığa çıkaran kırılganlık-potansiyel diyalektiğidir. İki kavram, içeriden dışarıya perspektif kayması mekanizması aracılığıyla eklemlenir. Osmanlı-Türkiye bağlamında vakıfların merkezîleştirilmesinden Tevhid-i Tedrisat Kanunu’na uzanan kurumsal dönüşümler üzerinden örneklenen bu çerçeve, dekolonizasyon girişimlerinin yerçekimi alanının farkında olunmadan harekete geçirildiğinde yörünge kaymasını tersine çevirmek yerine yeni kırılganlık katmanları ekleyebileceğini, buna karşın öz-düşünümsel bir farkındalıkla yürütülen eleştirel dönüşün geleneğin epistemik kaynaklarını yeniden etkinleştirebileceğini göstermektedir.