Dergiler / RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi / 2023 / Sayı: 36

Zeccâcî’nin Hurûfu’l-Me‘ânî adlı eserinin tahlili: Muhteva ve üslup

Selçuk Pekparlatır(Necmettin Erbakan Üniversitesi)0000-0003-2953-1211
Sayfa
1112–1125
Yayın Tarihi
2023-10-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu özelliğiyle mana harfleri adına önemli bir kaynak konumundadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Arapçada hurûfu’l-me‘ânî olarak adlandırılan, Türkçede kendisine edat olarak karşılık bulan mana harfleri üzerine yazılmış kitaplar, tıpkı cümlelerdeki edatların yargıları bağlamada birer köprü görevi üstlendiği gibi, dilin anlaşılmasında ve metin tercümelerinde bizimle metin arasında bir köprü görevi görür.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hicrî III. asrın sonları ile IV asrın ilk yarısı arasında yaşamış olan Ebu’l-Kâsım ‘Abdurrahman ez-Zeccâcî’ye (ö. 340) kadar bu alanda yazılan ilk eserler az sayıdaki belli başlı edatları ele almıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu özelliğiyle mana harfleri adına önemli bir kaynak konumundadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap dili ve belagati · Zeccâcî · Hurûfu’l-Me‘ânî

Özet

Arapçada hurûfu’l-me‘ânî olarak adlandırılan, Türkçede kendisine edat olarak karşılık bulan mana harfleri üzerine yazılmış kitaplar, tıpkı cümlelerdeki edatların yargıları bağlamada birer köprü görevi üstlendiği gibi, dilin anlaşılmasında ve metin tercümelerinde bizimle metin arasında bir köprü görevi görür. Hicrî II. asırla birlikte mana harflerini ele alan eserler kaleme alınmaya başlamıştır. Hicrî III. asrın sonları ile IV asrın ilk yarısı arasında yaşamış olan Ebu’l-Kâsım ‘Abdurrahman ez-Zeccâcî’ye (ö. 340) kadar bu alanda yazılan ilk eserler az sayıdaki belli başlı edatları ele almıştır. Yaşadığı dönemin ilmi zenginliğinden oldukça istifade eden Zeccâcî, temelde nahiv eksenli bir dil âlimi olmasına rağmen farklı alanlarda çok sayıda eser vermiştir. Zeccâcî çeşitli dil ekollerinden etkilenmekle birlikte etkilendiği fikirleri sentezleyip eserlerini kendisine özgü bir üslupla yazmaya gayret etmiştir. Hurûfu’l-Me‘ânî adlı eserinde ele aldığı 137 edatın izahatında pek çok ayet, şiir, sahabe kavli, darb-ı mesel ve dil âlimlerinin görüşlerine yer vermiş, bununla birlikte yalnızca 1 hadisi şahit olarak kullanmıştır. Edatlar açıklanırken kimi zaman kısa kimi zaman da detaylı bilgiler verilmiştir. Zeccâcî’nin eserinde işlediği edatları herhangi bir kritere göre kategorize etmeksizin karışık bir biçimde vermesi eksik bir husus olarak göze çarpmaktadır. Buna rağmen Arap dilinde kullanılan edatları detaylı bir biçimde ele alan ilk müstakil eseri yazmış olan Zeccâcî, bu alanda bir dönüm noktası olmuştur. Kitabındaki edatları açıklarken çeşitli dil ekollerine ait görüşlere yer vermesi, yetiştiği ilmi ortamın zenginliğinin bir yansıması niteliğindedir. Kitabın anlatımının açık ve net olması değerini daha da artıran bir unsurdur. Bu özelliğiyle mana harfleri adına önemli bir kaynak konumundadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Pekparlatır, S. (2023). Zeccâcî’nin Hurûfu’l-Me‘ânî adlı eserinin tahlili: Muhteva ve üslup. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 36, 1112–1125. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369575

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Brockelmann, C. (t.y.). Târîhu’l-Edebi’l-Arabî (A. en-Neccâr, Çev.). Dâru’l-Meârif.
  2. el-Belâzurî, E.-H. (1936). Ensâbü’l-Eşrâf (C. 5). Tabatü’l-Kudsî.
  3. el-Enbârî, E.-B. K. (1998). Nüzhetü’l-Elibbâ’ fî Tabakâti’l-Üdebâ. Dâru’l-Fikri’l-Arabî.
  4. el-Kıftî, C. E.-H. (1986). İnbâhu’r-Ruvât ‘alâ Enbâhi’n-Nuhât. Dâru’l-Fikr el-Arabî, Müessesetü’l-Kütüb es-Sekâfiyye.
  5. el-Yâfiî, E. M. A. el-Yemenî el-Mekkî. (1997). Mirâ’tu’l-Cinân ve İbrâtu’l-Yekzân fî Ma’rifeti mâ Yu‘teberu min Havâdisi’z-Zemân. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  6. er-Rukayyât, U. b. K. (t.y.). Dîvân. Dâru Sâdır.
  7. es-Suyûtî, C. A. (t.y.-a). Buğyetu’l-Vu‘ât fî Tabakâti’l-Luğaviyyîn ve’n-Nuhât. Mektebetü’l-Asriyye.
  8. es-Suyûtî, C. A. (t.y.-b). El-Eşbâh ve’n-Nazâir fî’n-Nahv. Müessesetü’r-Risâle.
  9. ez-Zeccâcî, E.-K. (1962). El-İbdâl ve’l-Muâkabe ve’n-Nazâir. el-Mecmeü’l-İlmiyyü’l-Arabî.
  10. ez-Zeccâcî, E.-K. (1986). Hurûfu’l-Me‘ânî (3. bs). Müessesetü’r-Risâle, Dârü’l-Emel.
  11. ez-Zehebî, Ş. E. A. ed-Dımeşkî. (1990). Siyeru ‘lâmi’n-Nubelâ. Müessesetü’r-Risâle.
  12. İbn Asâkir, E.-K. A. (1996). Târîhu Medineti Dımeşk (C. 34). Dâru’l-Fikr.
  13. İbn Hallikân, E.-A. Ş. (1978). Vefeyâtu’l-A’yân ve Enbâu Ebnâi’z-Zemân. Dâru Sâdır.
  14. İbn Hayr el-İşbîlî, E. B. M. (1998). Fehresetu İbn Hayr el-İşbîlî. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  15. İbnu’l-İmâd, Ş. E.-F. ed-Dımeşkî. (1989). Şezerâtu’z-Zeheb fî Ahbâri men Zeheb. Dâru İbn Kesîr.
  16. Kehhâle, Ö. R. (1958). Mu‘cemu’l-Muellifîn. Matbaatü’t-Terakkî.
  17. Şimşek, A. (2018). Ez-Zeccâcî ve Hurûfu’l-Me‘ânî Adlı Eserinin Arap Dilindeki Yeri [Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.