Dergiler / RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: Ö13 Özel Sayı

el-Câhız'a ait el-Hanîn ile'l-Evtân risâlesinin içerik analizi

Halis Dişci(NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (YL) (TEZLİ))0000-0002-0620-5870
Selçuk Pekparlatır(NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (YL) (TEZLİ))0000-0003-2953-1211
Sayfa
1561–1576
Yayın Tarihi
2023-10-23
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Söz konusu kategoriler ayetler, Peygamberlerle ilgili rivayetler, meseller, diğer milletlere ait sözler, filozof ve bilgelere ait sözler, Araplara ait sözler, müellifin kendisine ait sözler ve şiirler başlıklarından oluşmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Arap edebiyatında el-hanîn ile’l-evtân ifadesiyle karşılık bulan vatan özlemi duygusu, Cahiliye döneminden modern döneme kadar pek çok edip tarafından nazım ve nesir türü ürünlerde işlenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bu risâlenin el-Câhız’a nispeti hususunda iki farklı görüş ortaya çıkmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Söz konusu kategoriler ayetler, Peygamberlerle ilgili rivayetler, meseller, diğer milletlere ait sözler, filozof ve bilgelere ait sözler, Araplara ait sözler, müellifin kendisine ait sözler ve şiirler başlıklarından oluşmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap edebiyatı · el-Câhız · el-Hanîn ile’l-Evtân

Özet

Arap edebiyatında el-hanîn ile’l-evtân ifadesiyle karşılık bulan vatan özlemi duygusu, Cahiliye döneminden modern döneme kadar pek çok edip tarafından nazım ve nesir türü ürünlerde işlenmiştir. Arap nesrinin önemli isimlerinden el-Câhız, kendi dönemine kadar bu temada söylenmiş olan en güzel edebi parçaları bir araya getirmeyi hedefleyerek el-Hanîn ile’l-evtân isimli bir risâle kaleme almıştır. Ancak bu risâlenin el-Câhız’a nispeti hususunda iki farklı görüş ortaya çıkmıştır. Kimileri risâlenin ona ait olduğunu kimileri ise ona ait olmadığını söylemişlerdir. Risâlenin hem bu nispet sorununu hem de muhtevasını incelemeyi hedefleyen bu çalışmada öncelikle genel hatlarıyla el-hanîn ile’l-evtân temasından söz edilmiştir. Ardından nispet sorunuyla alakalı ihtilafların serdedilmesi için uygun zemini hazırlayabilmek amacıyla söz konusu risâleye ait yazma nüshalar ve baskılardan bahsedilmiş, daha sonra nispet sorunu detaylıca ele alınmıştır. Çalışmanın devam eden kısmında ise el-Câhız’ın risâlesine aldığı vatan özlemi konulu edebi ürünler bir tasnife tabi tutulmuş ve her başlık altında en önemli parçalar aktarılmıştır. Risâlenin içerisindeki edebi ürünler dağınık bir vaziyette ve çok sayıda olduğundan dolayı, çalışmanın amacını aşmayacak bir kategorizasyona başvurulacak ve okuyucu vatan özlemi temalı bir edebi seçkiyle buluşturulacaktır. Söz konusu kategoriler ayetler, Peygamberlerle ilgili rivayetler, meseller, diğer milletlere ait sözler, filozof ve bilgelere ait sözler, Araplara ait sözler, müellifin kendisine ait sözler ve şiirler başlıklarından oluşmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dişci, H., Pekparlatır, S. (2023). el-Câhız'a ait el-Hanîn ile'l-Evtân risâlesinin içerik analizi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: Ö13 Özel Sayı, 1561–1576. https://doi.org/10.29000/rumelide.1379697

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Ahmed, G. el-Hâcc. (1975). Mahtûta uhrâ fi’l-Mevsıl li risâleti’l-Hanîn ile’l-evtân. el-Mevrid, 2, 263-264.
  2. Avcı, C. (2009). Sugūr. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 473-474). TDV Yayınları.
  3. Behnâm, H. Ş. (2017). Rıhle mea’t-turâsi’l-Arabî. Al Manhal.
  4. Brockelmann, C. (1977). Târîhu’l-edebi’l-Arabî (5. bs, C. 3). Dâru’l-Maârif.
  5. el-Atıyye, H. (Ed.). (1987). Kitâbu’l hanîn ile’l-evtân. el-Mevrid, 16(1), 129-174.
  6. el-Câhız, E. O. (1424). El-Hayevân (2. bs, C. 3). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  7. el-Câhız, E. O. (1964). Resâ’ilu’l-Câhız (C. 1). Mektebetu’l-Hânecî.
  8. el-Câhız, E. O. (2018). El-Beyân ve’t-tebyîn (1. bs, C. 2). Dâru İbnu’l-Cevzî.
  9. el-Cebûrî, Y. V. (2007). el-Hanîn ve’l-gurbet fi’ş-şi’ri’l-Arabî: El-hanîn ile’l-evtân (1. bs). Dâru Mecdelâvî.
  10. el-Çelebî, D. (1927). Mahtûtâtu’l-Mevsıl. Matbaatu’l-Furât.
  11. el-Hamevî, Y. (1993). Mu’cemu’l-udebâ (1. bs, C. 5). Dâru’l-Garbi’l-İslâmî.
  12. el-İsfahânî, er-R. (1420). Muhâdarâtu’l-udebâ (1. bs, C. 2). Dâru’l-Erkam b. Ebi’l-Erkam.
  13. el-Meydânî, A. b. M. (t.y.). Mecmau’l-emsâl (1-2). Dâru’l-Marife.
  14. el-Fîrûzâbâdî. (2005). El-Kâmûsu’l-muhît (8. bs). Müessesetü’r-Risâle.
  15. es-Sendûbî, H. (1931). Edebu’l-Câhız (1. bs). el-Matba’atü’r-Rahmâniyye.
  16. İbn Dureyd. (1987). Cemheretu’l-luga (1. bs, C. 1). Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn.
  17. İbn Mesûd, G. b. A. (1995). Dîvânu Zirrumme (1. bs). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  18. Kraus, P., & el-Hâcirî, T. (Ed.). (1943). Mecmû’u resâ’ili’l-Câhız. Matbaatu Lecneti’t-Te’lif ve’t-Terceme ve’n-Neşr.
  19. Kur’an-ı Kerim Meâli (H. Altuntaş & İ. Paçacı, Çev.). (2009). Diyanet İşleri Başkanlığı.
  20. Pellat, C. (1984). Nouvel Essai d’inventaire de l’œuvre Ğāḥiẓienne. Arabica, 31(2), 117-164.
  21. Şeşen, R. (1970). Câhiz’ın Eserleri Hakkında Bâzı Yeni Malzemeler. Tarih Enstitüsü Dergisi, 1.
  22. Şeşen, R. (1993). Câhiz. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 7, ss. 20-24). TDV Yayınları.
  23. Şeşen, R. (2011). Câhiz’in Eserlerinin İstanbul Kütüphanelerindeki Yazma Nüshaları ve Bunlar Hakkında Bazı Yeni Malzemeler. Şarkiyat Mecmuası, 6, 113-134.