KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 33 Sayı: 1

Acem Mülteciler: Kaçar Hanedanı’nda Taht Mücadelesi ve Osmanlı Devleti’ne İltica Eden İran Şehzadeleri

Persian Immigrants: Struggle for the Throne in the Qajar Dynasty and the Persian Princes (Şehzades) Who Took Sanctuary in the Ottoman Empire

Eralp Yaşar Azap(T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI)0000-0002-8113-294X
Sayfa
79–103
Yayın Tarihi
2023-07-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma, Kaçar Hanedanı’nda uygulanmaya çalışılan veraset sisteminin neden olduğu taht mücadelesini ve bunun sonucunda Osmanlı Devleti’ne iltica eden hanedan mensuplarının durumunu; Farsça ve Türkçe literatür ile Osmanlı arşiv belgeleri doğrultusunda ortaya koymaya çalışmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kaçarlar, 1795 yılında Ağa Muhammed Han’ın tesis ettiği hâkimiyetle birlikte İran’da iktidara gelen bir Türk hanedanıydı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yaklaşık yüz otuz yıl İran’da iktidarı elinde tutan Kaçar Hanedanı, Ağa Muhammed Han’ın vasiyeti doğrultusunda, yazılı kurala dayanmayan bir veraset sistemi uygulamaya çalıştı.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma, Kaçar Hanedanı’nda uygulanmaya çalışılan veraset sisteminin neden olduğu taht mücadelesini ve bunun sonucunda Osmanlı Devleti’ne iltica eden hanedan mensuplarının durumunu; Farsça ve Türkçe literatür ile Osmanlı arşiv belgeleri doğrultusunda ortaya koymaya çalışmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · Kaçar Hanedanı · Feth Ali Şah

Özet

Kaçarlar, 1795 yılında Ağa Muhammed Han’ın tesis ettiği hâkimiyetle birlikte İran’da iktidara gelen bir Türk hanedanıydı. Yaklaşık yüz otuz yıl İran’da iktidarı elinde tutan Kaçar Hanedanı, Ağa Muhammed Han’ın vasiyeti doğrultusunda, yazılı kurala dayanmayan bir veraset sistemi uygulamaya çalıştı. Uygulanmaya çalışılan bu veraset sistemi, Feth Ali Şah’ın tahta çıkmasından sonra onun şehzadeleri arasında itirazlara neden oldu. Özellikle Veliaht Şehzade Abbas Mirza’nın ölümünden sonra sisteme karşı yükselen itirazlar, Feth Ali Şah’ın ölümüyle beraber doğrudan bir taht mücadelesine dönüştü. Mücadelede mağlup olan şehzadeler ve hanedan mensupları, İran’ı terk ederek Osmanlı Devleti’ne sığınmayı tercih etti ve bu devletin topraklarında uzun süre yaşamlarına devam etti. Bu çalışma, Kaçar Hanedanı’nda uygulanmaya çalışılan veraset sisteminin neden olduğu taht mücadelesini ve bunun sonucunda Osmanlı Devleti’ne iltica eden hanedan mensuplarının durumunu; Farsça ve Türkçe literatür ile Osmanlı arşiv belgeleri doğrultusunda ortaya koymaya çalışmaktadır.

Abstract

The Qajars were a Turkish dynasty that had came to power in Persia under the rule Agha Muhammad Khan had established in 1795. The Qajar Dynasty, held power in Persia for about 130 years and had tried to implement a succession system not based on written rules in line with the will of Agha Muhammad Khan. This succession system raised objections among his princes after Feth Ali Shah ascended the throne. After the death of Crown Prince Abbas Mirza in particular, the objections raised against the system turned into a direct struggle for the throne, resulting in the death of Feth Ali Shah. The princes and members of the dynasty who’d been defeated in the struggle preferred to leave Persia and take refuge in the Ottoman Empire, continuing their lives in Ottoman territory for a long time. This study examines the struggle for the throne this succession system that had been attempted to be implemented in the Qajar Dynasty had caused, as well as the status of the dynasty members who’d taken refuge in the Ottoman Empire as a result. The article attempts to reveal these in line with the Persian and Turkish literature and Ottoman archive documents.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Azap, E. Y. (2023). Acem Mülteciler: Kaçar Hanedanı’nda Taht Mücadelesi ve Osmanlı Devleti’ne İltica Eden İran Şehzadeleri. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 33 Sayı: 1, 79–103. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1270678

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
  2. Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun Düvel-i Ecnebiye Kalemi Defterleri (A.{ DVN. DVE. d) google scholar
  3. Cevdet Hariciye (C.HR) google scholar
  4. Hariciye Nezareti Mektubi Kalemi (HR. MKT) google scholar
  5. Hatt-ı Hümayun (HAT) google scholar
  6. Hazine-i Hassa İradeler (HH. İ) google scholar
  7. İrade Dahiliye (İ. DH) google scholar
  8. İrade Hariciye (İ.HR) google scholar
  9. İrade Meclis-i Vala (İ. MVL) google scholar
  10. İrade Meclis-i Mahsus (İ. MMS) google scholar
  11. Sadaret Amedi Kalemi Evrakı (A.} AMD) google scholar
  12. Sadaret Divan-ı Hümayun Mühimme Kalemi Evrakı (A.} DVN. MHM) google scholar
  13. Sadaret Mektubi Kalemi (A.} MKT) google scholar
  14. Sadaret Mektubi Kalemi Muhimme Evrakı (A.} MKT. MHM) google scholar
  15. Sadaret Name-i Hümayun Evrakı (A.} DVN. NMH) google scholar
  16. Sadaret Nezaret ve Devair Evrakı (A.} MKT. NZD) google scholar
  17. Sadaret Umum Vilayat Evrakı (A.} MKT. UM) google scholar
  18. Ahmed Cevdet (Paşa). Tarih-i Cevdet XII. Cilt. Dersaadet: Matbaa-i Osmaniyye, 1301. google scholar
  19. Ahmed Lûtfî Efendi. Vak’a-Nüvis Ahmed Lûtfî Efendi Tarihi Cilt XIII. Hazırlayan Münir Aktepe. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1990. google scholar
  20. Ahmed Lûtfî Efendi. Vak’anüvîs Ahmed Lûtfî Efendi Tarihi Cilt VI-VII-VIII. Hazırlayan Yücel Demirel. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1999. google scholar
  21. Akay, Tolga ve Süleyman Öcal. “Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Bağdat’ta Kaçar Hanedanlığından Bir Mülteci: Abbas Mirza Mülk Ara”, İran Çalışmaları Dergisi 6/2 (2022): 321-341. google scholar
  22. Ashraf, Assef. “From Khan to Shah: State, Society and Forming the Ties that Made Qajar Iran”. Doktora Tezi, Yale University, 2016. google scholar
  23. Azap, Eralp Yaşar. Şah Mat: 1820-1823 Osmanlı-İran Savaşı (Siyaset-Harekât-Lojistik/Organizasyon). İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2023. google scholar
  24. Cihangir Mirza. Tarih-i Nov. Hazırlayan Abbas İkbal. Tahran: Neşr-i Ketebhane-i Ali Ekber, 1327. google scholar
  25. Çelik, Yüksel. Şeyhü’l-Vüzera Koca Hüsrev Paşa II. Mahmud Devrinin Perde Arkası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013. google scholar
  26. Hidayet, Rıza Kulu Han. Tarih-i Ravzatü’s-Safa-yı Nasırî (Cild-i Nohom Behş-i Dovvom Donbale-i Saltanat-ı Fethali Şah). Tahran: İntişarat-ı Esatir, 1380. google scholar
  27. Hormoci, Mohammed Cafer. Hakayikü’l-Ahbar-ı Nasırî. Hazırlayan Hoseyin Hidivcem. Tahran: Neşr-i Ney, 1363. google scholar
  28. Hossammozi, Necef Ali. Tarih-i Revabıt-ı Siyasi-i İran ba Donya. Hazırlayan Homayun Şehidî. Tahran: Neşr-i İlm, 1364. google scholar
  29. Kadıha, Fatemeh. Esnad-ı Revabıt-ı İran ve Rusye der Dovran-ı Feth Ali Şah ve Mohammed Şah-ı Kacar. Tahran: Neşr-i Merkez-i Esnad ve Tarih-i Diplomasi-i Vezaret-i Umur-ı Harice, 1380. google scholar
  30. Karadeniz, Yılmaz. İran’da Sömürgecelik Mücadelesi ve Kaçar Hanedanı (1795-1925). İstanbul: Bakış Yayınları, 2006. google scholar
  31. Karadeniz, Yılmaz. İran Tarihi (1700-1925). İstanbul: Selenge Yayınları, 2013. google scholar
  32. Kaydari, Abbas Kadimi. “Bohran-ı Canişini der Dovlet-i Kacar ez Tesis ta Culus-ı Mohammed Şah-ı Kacar”, Pejoheşha-yı Tarihi, 5 (1389): 87-106. google scholar
  33. Kaydari, Abbas Kadimi. “Rusye ve İngilis ve Mesele-i Canişini-i Şah der İran Sadr-ı Kacar”, Tarih-i Revabıt-ı Harici 44 (1389): 125-150. google scholar Mehdevi, Abdorreza Hoşeng. Tarih-i Revabıt-ı Harici-i İran ez İbtida-yı Dovran-ı Safeviye ta Payan-ı Ceng-i Dovvom-ı Cehani (1500-1945). Tahran: İntişarat-ı Emir Kebir, 1355. google scholar
  34. Mohammed Hüseyin Han İtimaddüssaltana. Sadrü’t-Tevarih. Hazırlayan Mohammed Moşiri. Tahran: Neşr-i Ruzbehar, 1357. google scholar
  35. Naibyan, Celil, Seccad Bergizer ve İbrahim Haksar Boldaci. “Peyamedha-yı İctimai ve Siyasi-i Rekabet-i Mohammed Ali Mirza Dovletşah ve Abbas Mirza”, Motalaat-ı Tarih-i Ferhengi 13 (1391): 107-137. google scholar
  36. Nefisi, Said. Tarih-i İctimai ve Siyasi-i İran der Dovre-i Moasır. Tahran: Neşr-i Ahura, 1383. google scholar
  37. Özgüdenli, Osman Gazi. “Nâsırüddin Şah”. İslam Ansiklopedisi. 32: 405-406. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006. google scholar
  38. Sahhâflar Şeyhi-zâde Seyyid Mehmed Esad Efendi. Vak’anüvis Es’ad Efendi Tarihi (Bâhir Efendi’nin Zeyl ve İlâveleriyle 1237-1241/1821-1826). Hazırlayan Ziya Yılmazer. İstanbul: Osav Yayınları, 2000. google scholar
  39. Sepehr, Muhammed Taki. Nasihü’t-Tevarih Tarih-i Kacariye ez Agaz ta Payan-ı Saltanat-ı Feth Ali Şah Cild-i Evvel. Tahran: Neşr-i Esatir, 1377. google scholar
  40. Shahvar, Soli. “Domestic and External Considerations in the Struggle over Regency in Early Qajar Iran: The Princely Rivalry Between Abbas Mirza and Muhammed-Ali Mirza”, Middle Eastern Studies 56/4 (2020): 549-569. google scholar
  41. Sümer, Faruk. “Kaçarlar”. İslam Ansiklopedisi. 24: 51-53. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001. google scholar
  42. Şemim, Ali Asgar. İran der Dovre-i Saltanat-ı Kacar. Tahran: Neşr-i Behzat, 1387. google scholar Şirazi, Mirza Fazlullah. Tarih-i Zolkarneyn Cild-i Dovvom. Tahran: Neşr-i Merkez-i Esnad ve Meclis-i Şurayı İslami, 1380. google scholar
  43. Türker, Özgür. Güney Kafkasya’da Rusya-İran Nüfuz Mücadelesi (1779-1813). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020. google scholar
  44. Yazıcı, Tahsin. “Feth Ali Şah”. İslam Ansiklopedisi. 12: 451-452. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995. google scholar
  45. https://presidentofindia.nic.in/eartcategorydetail.htm?2&type=cat Erişim 18.02.2023. google scholar
  46. https://en.wikipedia.org/wiki/Abbas_Mirza#/media/File:A_Portrait_of_The_Crown_Prince_Abbas_Mirza,_ Signed_L._Herr,_Dated_(1)833.jpg Erişim 18.02.2023. google scholar
  47. http://www.qajarpages.org/zelli.html Erişim 18.02.2023) google scholar
  48. http://bukharamag.com/1390.05.21689.html Erişim 18.02.2023. google scholar
  49. https://en.wikipedia.org/wiki/Hossein_Ali_Mirza#/media/File:Hosseinali_Mirza.jpg Erişim 18.02.2023. google scholar