Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu sorunun cevabı çalışmada Türk dilinin tarihi dönemlerinde (adak-, birik-, çavık-, içik-, keçik-, muñuk-, vb.) ve Türkiye Türkçesinde (birik-, gözük-, gecik- vb.) addan eylem türeten +(X)k- yapım ekini almış eylemler üzerinden test edilmeye çalışılacaktır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Modern dilbilim kuramları tümce kuruluşunu belirleyen unsuru eylem olarak görür. Her eylem, sahip olduğu sözlüksel kütükte yer alan belli bir tümce kuruluşu meydana getirir. Eylemlerin belli bir yönetim çerçevesi ya da belli bir tümce kurma çerçevesi vardır. Bu çerçeve, eylemin hangi üyelerle tümce kurabileceğini, eylemle kurulacak tümcede yer alması gereken minimum ve maksimum üyeleri gösterir. Bu çerçeveler çeşitli genellemeler içerebilirler. Örneğin, al- vb. çiftgeçişli eylemler yönetim çerçevelerinde bir özneye, HEDEF, KONU ya da ALICI gibi anlamsal roller yüklenen, yönelme durumuyla işaretlenmiş dolaylı bir nesneye ve yalın durumda bir dolaysız nesneye gereksinim duyarlar. Bu tür eylemlerin yönetim çerçeveleri bu anlamda genel ve evrenseldir. Bu çalışmada ise bundan farklı olarak addan eylem yapan eklerin sözlüksel kütüğün oluşmasında nasıl bir etkiye sahip olduğu üzerinde durulacaktır. Sözlüksel kütüğün ve yönetim çerçevesinin oluşmasında eylemin gerektirdiği mantıksal ve anlamsal koşulların belirleyici olduğu açıktır. Ancak belli ekler belli tür sözcüklere gelerek onlardan her zaman aynı yönetim çerçevesine sahip eylemler türetiyorsa bahsi geçen yapıyı kurma potansiyelinin de eke ait olduğu düşünülebilir mi? Bu sorunun cevabı çalışmada Türk dilinin tarihi dönemlerinde (adak-, birik-, çavık-, içik-, keçik-, muñuk-, vb.) ve Türkiye Türkçesinde (birik-, gözük-, gecik- vb.) addan eylem türeten +(X)k- yapım ekini almış eylemler üzerinden test edilmeye çalışılacaktır.
Abstract
Modern linguistics theories consider the verb as the determining element of constructing sentence. Accordingly, every verb generates a certain sentence construction which lies in lexical entry it has. Every verb has a certain government frame. In other words, every verb has a certain sentence construction frame. This frame shows that with which arguments this verb would construct a sentence, minimum and maximum necessary units/elements in the sentence to be constructed with that verb. These frames may contain various generalizations. For instance, ditransitive verbs such as al- need a subject, an indirect object marked nominative and attributed semantic roles such as THEME, TOPIC, RECIPIENT. The government frames of such verbs are general and universal, and it is natural that similar arguments may occur in certain government frames. In this study, apart from this theory, we will dwell on what kind of effect suffixes that make verbs from nouns have on the formation of lexical entry. It is evident that in the formation of lexical entry, by extension its government frame, logical and semantic components required by the verb are determinant. But if certain suffixes derive verbs having the same government frame by being added to certain kinds of word, is it possible to think that the potential of forming aforementioned structure belongs to the suffix as well? We will try to answer this question by examining verbs taking +(X)k- derivational suffix that makes verbs from nouns in the historical periods of Turkish (adak-, birik-, çavık-, içik-, kėçik-, muñuk- etc.) and Modern Turkish (birik-, gözük-, gecik- etc.). Keywords: Suffix that make verbs from nouns, +(X)k- Suffix, government frame, functions of suffixes, valency.