Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 44

ANADOLU VE BALKAN YAPILARINDAKİ MİMARLIK SÖYLENCELERİNDE ‘İNSAN KURBANI’ MOTİFİ

The Human Sacrifice Motif in the Architectural Legends in Anatolian and Balkan Structures

Aysu Ateş Özkan(MIMAR SINAN FINE ARTS UNIVERSITY)0000-0003-1270-3558
Sayfa
305–325
Yayın Tarihi
2026-05-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Birbirinden uzak konumlarda ve farklı tarihlerde inşa edilen yapılarda “insan kurbanı” efsanesinin ortak yönleri ve değişen özellikleri üzerinden evrimi ve yapı türleri ile ilişkisi irdelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Medeniyetlerin estetik ve teknik açıdan gelişmişlik düzeylerine vurgu yapan mimarlık ürünleri, kültürel mirasın somut örnekleri olduğu kadar, geçmiş dönemden süregelen birtakım inanışları ve söylenceleri barındırmaları bakımından aynı zamanda kültürel mirasın soyut değerleri olarak da ele alınabilir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mimarlık söylenceleri arasında “insan kurbanı motifi”, Avrupa’dan Güney Asya’ya, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan çok geniş bir coğrafyada etkili olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Birbirinden uzak konumlarda ve farklı tarihlerde inşa edilen yapılarda “insan kurbanı” efsanesinin ortak yönleri ve değişen özellikleri üzerinden evrimi ve yapı türleri ile ilişkisi irdelenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mimarlık efsaneleri · insan kurbanı · mimarlık söylencesi

Özet

Medeniyetlerin estetik ve teknik açıdan gelişmişlik düzeylerine vurgu yapan mimarlık ürünleri, kültürel mirasın somut örnekleri olduğu kadar, geçmiş dönemden süregelen birtakım inanışları ve söylenceleri barındırmaları bakımından aynı zamanda kültürel mirasın soyut değerleri olarak da ele alınabilir. Genellikle bilimsel yayınlarda arka planda kalan ancak halk arasında mimari niteliklerinin önüne geçen söylenceler oldukça yaygındır. Mimarlık söylenceleri arasında “insan kurbanı motifi”, Avrupa’dan Güney Asya’ya, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan çok geniş bir coğrafyada etkili olmuştur. Ağırlıkla köprü, kale ve daha sınırlı olarak manastır ve cami türündeki yapılar özelinde izlenen insan sunusu efsaneleri, yerel şarkılara yansımış, dilden dile, nesilden nesile aktarılarak kültürel mirasın önemli unsuru haline gelmiştir. Öyle ki bu anlatılar günümüzde heykel gibi plastik sanat eserlerine ve bale gibi teatral performans sanatlarına dahi yansımıştır. Bu çalışma ile mimarlık eserlerine farklı bir bakış açısıyla yaklaşılarak dünyanın ayrı noktalarında yayılan insan kurbanı söylencesi, Anadolu ve Balkanlardaki çeşitli türdeki yapılar özelinde incelenmeye çalışılmıştır. Birbirinden uzak konumlarda ve farklı tarihlerde inşa edilen yapılarda “insan kurbanı” efsanesinin ortak yönleri ve değişen özellikleri üzerinden evrimi ve yapı türleri ile ilişkisi irdelenmiştir.

Abstract

Structures reflecting the aesthetic and technical advancement of civilizations can be regarded not only as examples of tangible cultural heritage, but also as carriers of intangible cultural heritage, due to the legends associated with them. Although Legends are generally given limited attention in scientific publications, they often overshadow the architectural qualities of these structures in public perception. Among architectural legends, the motif of human sacrifice has spread across a vast geographical area extending from Europe to South Asia, from the Balkans to Anatolia. Human sacrifice legends, which are mostly observed in bridges, castles and, to a lesser extent, in structures such as monasteries and mosques, have been reflected in ballads and have become an important element of cultural heritage by being transmitted through language. This study approaches architectural works from a different perspective by examining the myth of human sacrifice found across different parts of the world within the context of various types of structures in Anatolia and the Balkans. It also analyses the evolution of this myth in structures built in different periods and distant locations, as well as its relationship with different types of structures through both its common features and its changing characteristics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özkan, A. A. (2026). ANADOLU VE BALKAN YAPILARINDAKİ MİMARLIK SÖYLENCELERİNDE ‘İNSAN KURBANI’ MOTİFİ. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 44, 305–325. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1669725

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Aktan, S. (Der.) (1978). Hakiki Anadolu Efsaneleri (Çukurova). İpek Matbaacılık.
  2. Andriç, İ. (1962). Drina Köprüsü/Na Drini Çupriya (N. Müstakimoğlu, Çev.). Altın Kitaplar Yayınevi.
  3. Ateş, A. (2017). 19. Yüzyılda Batılı Seyyahların Gözüyle Arnavutluk’taki Osmanlı Dönemi Yerleşim Merkezleri (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
  4. Ayverdi, E. H. (2000). Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri, Yugoslavya (C. 2). Fetih Cemiyeti Yayınları.
  5. Baring Gould, S. (1894). Strange Survivals, Some Chapters in the Historyo Man. Methuen & Company.
  6. Bergmann, M. (1868). Dark Stories of Austria/Dunkle Geschichten aus Oesterreich. R. v. Waldheim.
  7. Brewster, P. G. (1971). The Foundation Sacrifice Motif in Legend, Folksong, Game, and Dance. Dietrich Reimer Verlag Gmbh.
  8. Çam, N. (1982). Ramazanoğulları Beyliği Mimari Eserlerinden Adana Ulu Câmii. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5, 129-157.
  9. Çeçen, K. (1988). Sinan’ın Köprü ve Su Kemerleri. Z. Sönmez (Haz.), Mimar Sinan Dönemi Türk Mimarlığı ve Sanatı içinde (ss. 429-438). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  10. Çulpan, C. (2002). Türk Taş Köprüleri Ortaçağdan Osmanlı Devri Sonuna Kadar. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  11. Domi, O. (2016). The Legend of İmmurement, The Albanian Version of Kadare. E. Papajorgji (Ed.), Book of Proceedings 4-Th ICIS Fourth International Conference on: “Iterdisciplinary Studies” içinde (ss. 79-87). International Institute for Private Commercial and Competition Law (IIPCCL).
  12. Evliya Çelebi. (2001). Evliya Çelebi Seyahatnamesi 5. Kitap: İstanbul - Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 307 Numaralı Yazmanın Transkripsiyonu (Y. Dağlı, S. A. Kahraman ve İ. Sezgin, Haz.). Yapı Kredi Yayınları.
  13. Halili, R. (2007). Kurban Today Among the Albanians. B. Sikimic ve P. Hristov (Ed.), Kurban in the Balkans içinde (ss. 197-207). Institute for Balkan Studies Serbian Academy of Sciences and Arts.
  14. Keskin, M. Ç. (2024). Türk Kültüründe Mimar Anlatıları. Türkiyat Mecmuası, 34(1), 353-403.
  15. Kiel, M. (1990). Ottoman Architecture in Albania 1385-1912. The Research Centre for Islamic History Art and Culture.
  16. Kropej, M. (2011). Folk Storytelling Between Fiction and Tradition: The “Walled-Up Wife” and Other Construction Legends. Studia Mythologica Slavica, XIV, 61-86.
  17. Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma (Tevrat, Zebur, İncil). (2009). Yeni Yaşam Yayınları.
  18. Mackenzie, G. M. ve Irby, P. (1877). Travels in The Slavonic Provinces of Turkey in Europe (C. II). London: Daldy Isbister And Co.
  19. Medioli, F. (2002). The Dimensions of the Cloister: Enclosure, Constraint, and Protection in Seventeenth- Century Italy. Penn State University Press.
  20. Okuşluk, R. (1999). Adana’da Ölüme ve Mezara Bağlı Efsaneler. III. Uluslararası Çukurova Halk Kültürü Bilgi Şöleni 30 Kasım-2 Aralık 1998 içinde (ss. 531-540). T.C. Adana Valiliği-Çukurova Üniversitesi.
  21. Okuşluk, R. (2000). Şahmeran, Lokman Hekim ve Adana Efsaneleri. E. Artun ve M. S. Koz (Haz.), Efsaneden Tarihe Tarihten Bugüne Adana: Köprü Başı içinde (ss. 516-524). Yapı Kredi Yayınları.
  22. Okutan Davletov, N. (2021). Hakas Türklerinde Şamanizm ve Ölüm (G. Ö. Çakır, Ed.). Ötüken Neşriyat.
  23. Opie, P. ve Opie, I. (1951). The Oxford Dictionary of Nursery Rhymes. Clarendon Press.
  24. Öndin, N. (2018). Barok Resim ve Heykel Sanatı. Hayalperest Yayınları.
  25. Özçelik, B. (1995). Kırıkkale Karakeçilileri’nin Halkbilimi Derlemeleri. Karakeçili Kaymakamlığı Köylerine Hizmet Birliği Yayınları.
  26. Parlıtı, U. ve Yücel, Ç. (2019). Anadolu Prehistoryasında İnsan Kurbanı ve Mitolojik Hikayelere Yansıması. İ. O. Akkın, B. Vargün, T. Seferoğlu, E. Kaçar ve N. Şenel (Ed.), Uluslararası Mitoloji Sempozyumu 2-5 May 2019 içinde (ss. 920-938). Ardahan: Ardahan Üniversitesi.
  27. Skender Kraja’nın, Rozafa adlı eseri. 22.02.2025 tarihinde https://xhironshkoder.com/visit- shkoder/museum/rozafa-castle-museum adresinden erişildi.
  28. Skëndi, S. (1954). Albanian and South Slavic Oral Epic Poetry. American Folklore Society.
  29. Skëndi, S. (1954). Albanian and South Slavic Oral Epic Poetry. Philadelphia: American Folklore Society.
  30. St. John Sun Gazetesi, 8 Eylül 1906.
  31. Şimşek, E. (1997). Drina Köprüsü Üzerine Anlatılan Efsaneler. V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Halk Edebiyatı Seksiyon Bildirileri II içinde (ss. 261-273). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  32. Veyrenc, C. J. (1966). Bulgarie (Les Guides Nagel). Nagel Publishers.
  33. Halili, R. (2007). Kurban Today Among the Albanians. B. Sikimic ve P. Hristov (Ed.), Kurban in the Balkans içinde (ss. 197-207). Institute for Balkan Studies Serbian Academy of Sciences and Arts.