Dergiler / Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / 2020 / Cilt: 20 - Sayı: 2

Dil Felsefesi-I: Türkçede Emir KipineDilbilimsel Bir Yaklaşım

Philosophy of Language-I: A Linguistic Approach to Imperatives in Turkish

Sayfa
383–408
Yayın Tarihi
2022-11-06
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bunların da dilin oluşumu, gelişimi ve felsefesi açısından önemli veriler içerdiği anlaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada Türkçenin emir kipi çekiminde kullanılan biçimbirimler dilbilimdeki sıklık, ekonomi (en az çaba yasası) ve erozyon ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu değerlendirmede özellikle emir kipinin ikinci teklik kişi çekimindeki sıfır biçimbirimli yapı üzerinde durulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Bunların da dilin oluşumu, gelişimi ve felsefesi açısından önemli veriler içerdiği anlaşılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Bu çalışmada Türkçenin emir kipi çekiminde kullanılan biçimbirimler dilbilimdeki sıklık, ekonomi (en az çaba yasası) ve erozyon ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Emir kipi çekiminde kullanılan biçimbirimler, Türkçedeki diğer kip/zaman ekleriyle kip ve kişi özellikleri bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu değerlendirmede özellikle emir kipinin ikinci teklik kişi çekimindeki sıfır biçimbirimli yapı üzerinde durulmuştur. Araştırma çerçevesinde öncelikle Türkçedeki emir çekimiyle ilgili görüşlere yer verilmiş, ardından emrin insan hayatındaki yerine dikkat çekilmiştir. Daha sonra ise Türkçenin tarihî ve çağdaş yazı dillerindeki emir çekiminin tablosu verilmiş ve buradaki verilerin dilbilimdeki sıklık, ekonomi ve erozyon ilkeleri çerçevesinde değerlendirmeleri yapılmıştır. Çalışmanın sonunda emir kipi çekiminde dünya dillerinde bazı eğilimlerin olduğu görülmüştür. Türkçenin de dahil olduğu bir grup dünya dilinde emir kipi ikinci teklik kişi çekiminin sıfır biçimbirimli bir yapısının olduğu ve ayrıca pek çok dünya dilinde de emir kipinin ikinci teklik kişi çekiminin diğer kip/zaman çekimlerine göre dil kullanımı açısından daha ekonomik olduğu görülmüştür. Bunların da dilin oluşumu, gelişimi ve felsefesi açısından önemli veriler içerdiği anlaşılmıştır.

Abstract

Morphemes used in imperatives in Turkish were evaluated in terms of frequency,economy (least effort law) and erosion principles in linguistics in this study. The morphemes used in imperatives were examined comparatively with the othermood/tense suffixes in Turkish in terms of mood and person properties. This studyespecially emphasized the zero morpheme in the second-person singular of theimperatives. In this research, firstly, opinions about the imperatives in Turkishwere analyzed and then the place of imperatives in human life was drawnattention. Then, the table regarding imperatives in the historical and modernwritten languages of Turkish was presented and the data here were evaluatedwithin the framework of frequency, economy and erosion principles in linguistics. The results of the study showed that there are some tendencies in worldlanguages in imperatives. In addition, it was observed that in a group of worldlanguages including Turkish, the imperative second-person singular inflection hasa zero morphome structure, and in many world languages, the imperativesecond-person singular inflection is more economical in terms of language usethan other mood/tense inflection. It was understood that these includedimportant data in terms of language genesis, evolution and philosophy.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

DOĞAN, A. T. (2022). Dil Felsefesi-I: Türkçede Emir KipineDilbilimsel Bir Yaklaşım. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: 20 - Sayı: 2, 383–408. https://ajindex.com/articles/623097

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Aksan, D. (2007). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim) (Cilt 1-3). Ankara:
  2. Türk Dil Kurumu. Aksan, Y., vd. (2012). Construction of the Turkish National Corpus (TNC). In Proceedings of the Eight International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2012). İstanbul. http://www.lrec- conf.org/ proceedings/lrec2012/papers.html). Argunşah, M. (2014). Çağatay Türkçesi. İstanbul:
  3. Kesit. Bangi, İ. (1971). Farsça Dil Bilgisi (Grameri). Ankara Üniversitesi/ İlahiyat Fakültesi, Ankara.
  4. Banguoğlu, T. (2004). Türkçenin Grameri. Ankara:
  5. Türk Dil Kurumu. Bilgegil, M. K. (2009). Türkçe Dilbilgisi. Erzurum: Salkımsöğüt. Bulak, Ş. (2017). Karşılaştırmalı Tarihî Türk Yazı Dilleri Grameri -Fiil Çekimi-. İstanbul:
  6. Kesit. Buran, A. (Ed.) (2018). Türk Dilinin Uzak Lehçeleri. Ankara:
  7. Akçağ. Bybee, J. & Hopper, P. (2001). Frequency and the Emergence of Linguistic Structure. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. Bybee, J., Perkins, R. & Pagliuca, W. (1994). The Evolution of Grammar (Tense, Aspect, and Modality in the Languages of the World). Chicago: The University of Chicago. Caferoğlu, A. (1971). Türkçemizdeki -ĞIl ve -GIl Emir Eki. Türk Dili Araştırmalar Yıllığı Belleten, 1-10.
  8. Cowan, R. (2008). The Teacher’s Grammar of English. New York: Cambridge University. Croft, William (2003). Typology and Universals. Cambridge: Cambridge University. Çiçek, A. (2014). Emir Kipi Üzerine. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, C: 16, S. 1, 333-351.
  9. Delice, İ. (2012). Sözcük Türkleri. Sivas: Asitan Kitap. Demirci, K. (2015). En Az Çaba Yasası ve Kazak Türkçesindeki Yaygın Örnekleri. Bilig, 72, 25-42.
  10. Demirci, K. (2017). Türkoloji İçin Dilbilim. Ankara:
  11. Anı. Deny, J. (1941). Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi). Ali Ulvi Elöve (Çev.). İstanbul:
  12. Maarif Matbaası. Ediskun, H. (2010). Türk Dilbilgisi. İstanbul:
  13. Remzi. Eker, S. (2017). Çağdaş Türk Dili. Ankara:
  14. Grafiker. Eraslan, K. (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara:
  15. Türk Dil Kurumu. Ercilasun, A. B. (Ed.) (2007). Türk Lehçeleri Grameri. Ankara:
  16. Akçağ. Ercilasun, A. B. (2011). Türkçede Emir ve İstek Kipi Üzerine. Türk Gramerinin Sorunları Toplantısı, 22-23 Ekim 1993, 61-66, Ankara:
  17. Türk Dil Kurumu. Ergin, M. (2009). Türk Dil Bilgisi. İstanbul:
  18. Bayrak. Ersoy, F. (2017). Çuvaş Türkçesi Grameri. Ankara:
  19. Türk Dil Kurumu. Ersoy, F. (2019). Altay Dil Ailesinin İki Önemli Kolu: Moğolca ve Türkçe. Asya Araştırmaları Dergisi, S. 1, C. 3, 65-85.
  20. Gökçe, F. (2013). Gramerleşme Teorisi ve Türkçe Fiil Birleşmeleri.