Dergiler / Marifetname / 2021 / Cilt: 8 - Sayı: 1

Eş’ârîlerin Maniheist Teoloji ve Kozmoloji Tenkitleri

Sayfa
247–276
Yayın Tarihi
2022-10-19
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İslam düşünce geleneğini anlama ve yorumlamaya katkı sunacağını düşündüğümüz araştırmamız, aynı zamanda yerel ölçekte konuyu bilinir kılmayı ve konu hakkında bundan sonraki araştırıcıların ilgisini konuya yöneltmeyi hedeflemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kelâm ilmi, inanç esaslarını kesin deliller kullanarak akli zeminine oturtmaya çalışan ve aynı zamanda inançlar etrafında oluşan şüpheleri izale eden savunmacı bir ilim dalıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu araştırmada yöntem olarak öncelikle Maniheist inancın Tanrı tasavvuru ve kozmoloji anlayışları incelenmiş ve daha sonra da Eş’ârî gelenekte özellikle mütekaddimûn dönemi âlimlerinin bunlara yöneltmiş oldukları tenkitlerin tespit ve değerlendirilmesi yapılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:İslam düşünce geleneğini anlama ve yorumlamaya katkı sunacağını düşündüğümüz araştırmamız, aynı zamanda yerel ölçekte konuyu bilinir kılmayı ve konu hakkında bundan sonraki araştırıcıların ilgisini konuya yöneltmeyi hedeflemektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kelâm · Maniheizm · Nur

Özet

Kelâm ilmi, inanç esaslarını kesin deliller kullanarak akli zeminine oturtmaya çalışan ve aynı zamanda inançlar etrafında oluşan şüpheleri izale eden savunmacı bir ilim dalıdır. Kelam ilmi temelde üç konu üzerine odaklanmıştır. Usûl-i Selâse de denilen bu konular; tevhid, nübüvvât ve ahiret mevzularıdır. Bu üç konu içerisinde Allah’ın varlığını ve birliğini ifade eden tevhid, ayrı bir öneme haizdir. Düalist (iki tanrılı) inançlar ise İslâm’ın tevhid ilkesinin karşısında yer almaktadır. Yedinci yüzyılda İran’ın fethedilmesiyle Müslümanlar düalist inanca sahip Mecûsî ve Maniheist halklarla aynı coğrafyada yaşamaya başladılar. Maniheistlerin iki ezeli karşıt güç olan Işık (İyi) ile Karanlık (kötü) düalitesine dayanan Tanrı tasavvuru tevhid eksenli İslâm için tehdit oluşturmuştur. Maniheistlerin iki zıt prensibini Nur ve Zulmet şeklinde isimlendiren kelâm bilginleri onların Tanrı tasavvurunu akli ve nakli delillerle tenkit etmişlerdir. Araştırma süresince konu ile ilgili kaynaklara müracaat edilirken mümkün olduğu kadar birincil ve temel eserlere ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada yöntem olarak öncelikle Maniheist inancın Tanrı tasavvuru ve kozmoloji anlayışları incelenmiş ve daha sonra da Eş’ârî gelenekte özellikle mütekaddimûn dönemi âlimlerinin bunlara yöneltmiş oldukları tenkitlerin tespit ve değerlendirilmesi yapılmıştır. İslam düşünce geleneğini anlama ve yorumlamaya katkı sunacağını düşündüğümüz araştırmamız, aynı zamanda yerel ölçekte konuyu bilinir kılmayı ve konu hakkında bundan sonraki araştırıcıların ilgisini konuya yöneltmeyi hedeflemektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

HAFIZOĞLU, Y. (2022). Eş’ârîlerin Maniheist Teoloji ve Kozmoloji Tenkitleri. Marifetname, Cilt: 8 - Sayı: 1, 247–276. https://ajindex.com/articles/578158

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (10)

  1. Alzog, John. History of The Church. New York: Benziger Brothers, 1912. Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdulkâhir b. Tâhir. el-Fark beyne’l-fırak. Beyrut: Darü’l-Âfaki’l-Cedide, 1982. Bâkıllânî, Ebu Bekr Muhammed b. et-Tayyib. el-İnsâf. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’l-Turâs, 3. Basım, 2000. Bâkıllânî, Ebu Bekr Muhammed b. et-Tayyib. Kitâbu temhidi’l-evâil ve telhisi’d-delâil. Beyrut: Müessesetü Kütübi’s-Sekâfiyye, 1987.
  2. Bihlmeyer, Karl - Tuchle, Herman. I-IV. Yüzyıllarda Hıristiyanlık. çev. Antun Göral. İstanbul: Güler Matbaası, 1971. Bîrûnî, Ebû Reyhân Muhammed b. Ahmed. el-Âsâru’l-bâkiye ani’l-kurûni’l-hâliye. thk. Carl Eduard Sachau. Leipzig, 1878. Burkitt, Francis Crawford. “The Religion of the Manichees”. The Journal of Religion 2/ (1922).
  3. Bürgel, J. Christoph. “Müslümanların Diğer Dinlere Bakışı”. çev. Fuat Aydın. ed. Jacques J. Waardenburg. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2006.
  4. Cahall, Perry J. “History of Church I. Early”. New Catholic Encyclopedia Supplement,. ed. Robert L. Fastiggi. USA: Gale, 2010. Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr b. Mahbûb. Kitâbu’l-hayevân. Beyrut: Dâru Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  5. Calvin, John. İnstitutes of the Christian Religion. Philadelphia: Presbyterian Board of Publication, 1813. Can, Seyithan. “İlâhî Sıfatlar Probleminin Ortaya Çıkışında Çok Kültürlü Ortamın Etkisi”. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 13/2 (30 Aralık 2020), 430-450. https://doi.org/10.18403/emakalat.801502
  6. Challaye, Felicien. Dinler Tarihi. çev. Semih Tiryakioğlu. İstanbul: Varlık Yayınları, 1960. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebu’l-Meâli Abdülmelik b. Abdillah. eş-Şâmil fî usûli’d-dîn. thk. Ali Sami en-Neşşâr vd. İskenderiye: Münşeâtü’l-Maârif, 1969.
  7. Demir, Hilmi. “Mâverâünnehirin Dini-Politiği ve Mâtürîdî’nin Yeri: Maniheizm ve Gnostikler”. Uluğ Bir Çınar İmam Mâtürîdî Uuslararası Sempozyum Tebliğler Kitabı. ed. Ahmet Kartal. İstanbul: Doğu Araştırmaları Merkezi, 2014. Ebû Zehra, Muhammed. Târîhu’l-cedel. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1980.
  8. Eliade, Mircea. Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi. çev. Ali Berktay. 3 Cilt. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
  9. Emin, Ahmed. Fecru’l-İslâm. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-Arabi, 1929.
  10. Esmailpour, Abolqasen. “Manichaean Gnosis and Creation Myth”. ed. Victor H. Mair. Sino-Platonic Papers 156 (2005). Eş’ârî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail. Kitabu’l-luma’ fi’r-reddi ala ehli’z-zeygi ve’l-bida’. thk. Hamude Gurabe,. Mısır: Matbatu Mısır Şirketü Musâheme Mısriyye, 1955. Eş’ârî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail. Makâlâtu’l-islamiyyin ve ihtilafi’l-musallîn.