Dergiler / History Studies / 2018 / Cilt: 10 - Sayı: 7

Bir Motifin Peşinden: Osmanlı Sanatında “Bereket Boynuzu”

Tracing a Motif: Cornucopiae in Ottoman Art

Sayfa
21–57
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu motif, Osmanlı sanatına 18. yüzyılda Lale devrini kapsayan Batılılaşmasürecinde girmiş; Başkent İstanbul’dan sonra farklı tür ve malzemeyle yapılan birçok sanat eserinde,dönemin yeni süsleme anlayışının bir göstergesi olarak taşraya kadar yayılmıştır.Zarifliği, esnekliği, içine yerleştirilen çiçek, yaprak ve meyvelerle yarattığı zengin görünümüyleoldukça sevilen bu motif, Osmanlı armasında devletin bereketli topraklarını temsil etmek üzerekullanılmıştır.Bereket boynuzunun özellikle kadın mezar taşlarındaki yoğunluğu, tarih boyunca bereket sembolü bumotifin, zaman aşımına uğramadan dişil anlama yani üreme, doğurganlık kavramlarına bir göndermeyaptığını düşündürtmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bereket, tarihöncesi çağlarından beri insanoğlunun hayatında önemli bir kavram olmuştur.İnsanların müdahale edemediği iklim koşullarına bağlı olarak hasatlarının iyi geçmesi, hayvanlarınındoğurganlığı; zaman içinde toplumsallaşmayla birlikte aile yaşantılarının, çocuklarının, gelirlerininbol ve uğurlu olması hep bereket kavramıyla ilişkilendirilmiştir.Pagan inancında bolluk-bereket tanrıları/tanrıçaları için çeşitli ayinler yapılmış; aynı zamanda butanrılar/tanrıçalar bereketi temsil eden bazı sembollerle tasvir edilmişlerdir.İslam inanışında bereket, hem dünya hem ahirete yönelik kazançla ilişkilendirilmiş; İslam sanatındaise, gerek mimari süslemede gerek küçük el sanatlarında bolluk/bereketi temsil eden birçok sembolkullanılmıştır.Yunan mitolojisinden kaynaklanarak Roma ve Bizans kültürlerinde de devamlılık bulan bolluk vebereket sembolü bereket boynuzu (cornucopiae) motifi ise, Erken İslam ve Avrupa Sanatı’nda dakendini göstermiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bereket, tarihöncesi çağlarından beri insanoğlunun hayatında önemli bir kavram olmuştur.İnsanların müdahale edemediği iklim koşullarına bağlı olarak hasatlarının iyi geçmesi, hayvanlarınındoğurganlığı; zaman içinde toplumsallaşmayla birlikte aile yaşantılarının, çocuklarının, gelirlerininbol ve uğurlu olması hep bereket kavramıyla ilişkilendirilmiştir.Pagan inancında bolluk-bereket tanrıları/tanrıçaları için çeşitli ayinler yapılmış; aynı zamanda butanrılar/tanrıçalar bereketi temsil eden bazı sembollerle tasvir edilmişlerdir.İslam inanışında bereket, hem dünya hem ahirete yönelik kazançla ilişkilendirilmiş; İslam sanatındaise, gerek mimari süslemede gerek küçük el sanatlarında bolluk/bereketi temsil eden birçok sembolkullanılmıştır.Yunan mitolojisinden kaynaklanarak Roma ve Bizans kültürlerinde de devamlılık bulan bolluk vebereket sembolü bereket boynuzu (cornucopiae) motifi ise, Erken İslam ve Avrupa Sanatı’nda dakendini göstermiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu motif, Osmanlı sanatına 18. yüzyılda Lale devrini kapsayan Batılılaşmasürecinde girmiş; Başkent İstanbul’dan sonra farklı tür ve malzemeyle yapılan birçok sanat eserinde,dönemin yeni süsleme anlayışının bir göstergesi olarak taşraya kadar yayılmıştır.Zarifliği, esnekliği, içine yerleştirilen çiçek, yaprak ve meyvelerle yarattığı zengin görünümüyleoldukça sevilen bu motif, Osmanlı armasında devletin bereketli topraklarını temsil etmek üzerekullanılmıştır.Bereket boynuzunun özellikle kadın mezar taşlarındaki yoğunluğu, tarih boyunca bereket sembolü bumotifin, zaman aşımına uğramadan dişil anlama yani üreme, doğurganlık kavramlarına bir göndermeyaptığını düşündürtmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Bereket, tarihöncesi çağlarından beri insanoğlunun hayatında önemli bir kavram olmuştur.İnsanların müdahale edemediği iklim koşullarına bağlı olarak hasatlarının iyi geçmesi, hayvanlarınındoğurganlığı; zaman içinde toplumsallaşmayla birlikte aile yaşantılarının, çocuklarının, gelirlerininbol ve uğurlu olması hep bereket kavramıyla ilişkilendirilmiştir.Pagan inancında bolluk-bereket tanrıları/tanrıçaları için çeşitli ayinler yapılmış; aynı zamanda butanrılar/tanrıçalar bereketi temsil eden bazı sembollerle tasvir edilmişlerdir.İslam inanışında bereket, hem dünya hem ahirete yönelik kazançla ilişkilendirilmiş; İslam sanatındaise, gerek mimari süslemede gerek küçük el sanatlarında bolluk/bereketi temsil eden birçok sembolkullanılmıştır.Yunan mitolojisinden kaynaklanarak Roma ve Bizans kültürlerinde de devamlılık bulan bolluk vebereket sembolü bereket boynuzu (cornucopiae) motifi ise, Erken İslam ve Avrupa Sanatı’nda dakendini göstermiştir. Bu motif, Osmanlı sanatına 18. yüzyılda Lale devrini kapsayan Batılılaşmasürecinde girmiş; Başkent İstanbul’dan sonra farklı tür ve malzemeyle yapılan birçok sanat eserinde,dönemin yeni süsleme anlayışının bir göstergesi olarak taşraya kadar yayılmıştır.Zarifliği, esnekliği, içine yerleştirilen çiçek, yaprak ve meyvelerle yarattığı zengin görünümüyleoldukça sevilen bu motif, Osmanlı armasında devletin bereketli topraklarını temsil etmek üzerekullanılmıştır.Bereket boynuzunun özellikle kadın mezar taşlarındaki yoğunluğu, tarih boyunca bereket sembolü bumotifin, zaman aşımına uğramadan dişil anlama yani üreme, doğurganlık kavramlarına bir göndermeyaptığını düşündürtmektedir.

Abstract

Since prehistoric times abundance has been an important concept in the life of mankind. Climatic conditions which affects harvesting, fertility of animals and with the socialization of people over time; the family life, children, and income have always been associated with the concept of abundance. Pagan faith has made various rituals for abundance-fertility gods/goddesses and these deities are depicted with different symbols representing fertility. In Islamic belief abundance is associated with the gains both in the world and in the Hereafter; in Islamic art, many symbols representing abundance / fertility have been used both in architectural ornamentation and in small handicrafts. The abundance/fertility symbol cornucopiae motif, which has emerged from Greek mythology and has continued in Roman and Byzantine cultures , also manifested itself in Early Islam and European Art. This motif entered the Ottoman art during the westernization process which included the Tulip period in the 18th century. As a demonstration of the new ornamentation trend, after the capital city Istanbul, the motif has spread to the countryside. This motif, which is very popular with its rich appearance and flexibility with inserted flowers, leaves and fruits, is used to represent the fertile lands of the Ottoman army. The density of cornucopiae, especially in Islamic female tombstones, suggests that this motif as a reference to the concepts of fertility and female reproductivity has not changed throughout the ages.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ALTIER, S. (2022). Bir Motifin Peşinden: Osmanlı Sanatında “Bereket Boynuzu”. History Studies, Cilt: 10 - Sayı: 7, 21–57. https://ajindex.com/articles/537322

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. AÇA, Mehmet, “Türk İnanış ve Düşünüş Sistemlerinde Meyve”, Fikret Türkmen Armağanı, Kanyılmaz Matbaacılık, İzmir 2005, s. 11-22.
  2. AKARPINAR, Bahar, “Anadolu'da Çok Tanrılı Dinler Döneminde Görülen Bereket Törenleri”, Türkbilig / Türkoloji Araştırmaları Dergisi, c. 1, s. 1, 2000, s. 178- 184. AKAY, Tolga, “Osmanlı Devleti’nde Arma-i Osmânî ve Tuğrâ-yi Hümâyûn’un Alâmet-i Farika Olarak Kullanımı”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, s. 9, 2012, s. 1-15.
  3. AKIN, Günkut, “Mahmud II Türbesi ve Sebili”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, c. 5, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, İstanbul 2003, s. 263-265.
  4. AKTEPE, M. Münir, “İzmir Suları, Çeşme ve Sebilleri ile Şadırvanları Hakkında Bir Araştırma”, İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisi, s. 30, 1976, s. 135-200.
  5. ALBAYRAK, Yusuf, Anadolu’da Artemis Kültü, (Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ankara 2008.
  6. ALTAY, Suna Canan Aydın, Yıldız Çini Fabrika-i Hümâyûnu Üretimi Art Nouveau Eserler, (Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 2015.
  7. ALTUNAY, Erhan, Paganizm 2, Mezopotamya ve Mısır, Hermes Yayınları, İstanbul 2018.
  8. ANONİM, Osmanlı Fermanları, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara 1992. ANONİM, “Bereket Boynuzu”, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, 1, Yapı Endüstri Merkezi, İstanbul 1997, s. 222 ALGAN, Şazimet Korkmaz, 19. Yüzyıl Osmanlı Saraylarında Kullanılan Kumaşlar ve Bu Kumaşlarda Hereke Fabrika-i Hümayunu’nun Yeri ve Günümüze Yansımaları, (Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kocaeli 2005.
  9. ASLANAPA, Oktay, Türk Sanatı, Remzi Kitabevi, İstanbul 2011.
  10. AREL, Ayda, 18. Yüzyıl İstanbul Mimarisinde Batılılaşma Süreci, İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi, İstanbul 1975.
  11. ARIK, Rüçhan, Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı, Türkiye İş Bankası Yayını, Ankara 1976.
  12. ARSEVEN, Celal Esad, “Arma”, Sanat Ansiklopedisi, c. 1, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1983, s. 103. ARSEVEN, Celal Esad, “Bereket Boynuzu”, Sanat Ansiklopedisi, c. 1, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1983, s. 108-109.
  13. ARSLAN, Necla, “Batılılaşma Dönemi Osmanlı Sarayları”, Türkler, c. 15, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, s. 374-381.
  14. ARSLAN, Sevim, “Kumkapı Halılarında Desen ve Teknik Özellikler”, İdil, c. 7, s. 46, 2018, s. 695-700.
  15. ARTUK, İbrahim, “Madalya”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c. 27, 2003, s. 301-302.
  16. ATEŞ, Ahmet, Mitolojiler ve Semboller Anatanrıça ve Doğurganlık Sembolleri, Aksiseda M