Dergiler / Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi / 2019 / Cilt: 2 - Sayı: 23

Anadolu Sahasında Müstakil Bir Tür Olarak Manzum Sözlükler (Tuhfeler)

Versified Dictionary (Tuhfe) as a Genre in Anatolia

Sayfa
62–83
Yayın Tarihi
2022-10-12
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tuhfelerin yazım sürecihakkında kısa malumatın da yer aldığı yazının son bölümünde ise farklı maksatlarla kaleme alınan manzum sözlüklere temasedilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada İslâmî devir Türk edebiyatında eğitim-öğretimaracı olarak ortaya çıkan manzum sözlükler, müstakil bir türolarak ele alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Üç bölümden oluşan yazının birincibölümünde Anadolu sahasındaki Türkçe ilk örneklerdenbaşlamak üzere manzum sözlüklerin izlediği rotaya temasedilerek türün tayin edilmiş bir adının olup olmadığısorgulanmış ve bu husus İslâm coğrafyasındaki diğer örneklerlemukayese edilmek suretiyle irdelenmiş; Fars edebiyatında nisâbadı verilen bu türün, Türk edebiyatında tuhfe olarakisimlendirildiği, örneklerle gösterilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Tuhfelerin yazım sürecihakkında kısa malumatın da yer aldığı yazının son bölümünde ise farklı maksatlarla kaleme alınan manzum sözlüklere temasedilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Bu çalışmada İslâmî devir Türk edebiyatında eğitim-öğretimaracı olarak ortaya çıkan manzum sözlükler, müstakil bir türolarak ele alınmıştır. Üç bölümden oluşan yazının birincibölümünde Anadolu sahasındaki Türkçe ilk örneklerdenbaşlamak üzere manzum sözlüklerin izlediği rotaya temasedilerek türün tayin edilmiş bir adının olup olmadığısorgulanmış ve bu husus İslâm coğrafyasındaki diğer örneklerlemukayese edilmek suretiyle irdelenmiş; Fars edebiyatında nisâbadı verilen bu türün, Türk edebiyatında tuhfe olarakisimlendirildiği, örneklerle gösterilmiştir. Çalışmanın ikincibölümünde manzum sözlüklerin şekil özellikleri, bölümleri,örnekler verilerek ele alınmış, ayrıca ilk ve son manzumsözlüklere dair bilgiler verilmiştir. Tuhfelerin yazım sürecihakkında kısa malumatın da yer aldığı yazının son bölümünde ise farklı maksatlarla kaleme alınan manzum sözlüklere temasedilmiştir.

Abstract

In this study, the history of the bilingual/multilingual versified dictionaries in Turkish literature will be examined, starting from the first versified dictionaries produced in Anatolia. This article will comprise three sections. In the first section, the early Turkish versified dictionaries will be reviewed, and the history of the versified dictionaries in the Islamic and Turkish literature will be emphasized. Besides, it will be argued in the light of examples that the nisab form in Persian literature is named tuhfe in Turkish literature. In the second part, the features of the versified dictionaries will be discussed in detail, and information about the first and last dictionaries in verse will also be given. In the last section of the study, versified dictionaries written for different purposes will be touched.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AVERBEK, G. D. (2022). Anadolu Sahasında Müstakil Bir Tür Olarak Manzum Sözlükler (Tuhfeler). Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 2 - Sayı: 23, 62–83. https://ajindex.com/articles/489726

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. AKSOY, Ömer Asım (1959a), “Şeyh Ahmed ve Nazmü’l-Leâl,” Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 205-248.
  2. AKSOY, Ömer Asım (1959b), Hasan Aynî ve Nazmü’l-Cevâhir, Gaziantep: Gaziantep Kültür Derneği Kitap ve Broşür Yayınları.
  3. BORAN, Uğur (2016), “Sözlükçülük Geleneğimize Umumi Bir Bakış ve Edirne Müftüsü Fevzi Efendi’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğü: Tuhfe-i Fevzî,” İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası 28/1, 73-154.
  4. CİVELEK, Yakup (2000), “Sünbülzâde Vehbî ve ‘Nuhbe-i Vehbî’ Adlı Manzum Arapça-Türkçe Sözlüğü,” Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1, 275-297.
  5. ÇELİK, Erol (2008), “Mezîd-Zâde Ayıntabî Nazmü’l-Ferâid: Metin, Sözlük, İndeks, Tıpkıbasım,” Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi,
  6. Sosyal Bilimler Enstitüsü. ÇINAR, Bekir (2007), Miftâh-ı Lisân: Manzum Türkçe-Fransızca Sözlük, Ankara:
  7. Akçağ Yayınları.
  8. ÇUBUKÇU, İsmail (2004), “Menâzimü’l-Cevâhir: İnceleme-Metin-Sözlük,” Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi,
  9. Sosyal Bilimler Enstitüsü. DEDES, Yorgos (2007), “Lugat-i Rumiye: A Turkish-Greek Versified Glossary from the Late Ottoman Period: Serious Learning or a Bit of Fun on the Side?” Journal of Turkish Studies, 31/1, 237-280. DİLBİKULÉ CİZÎRÎ (2014), Nûbihara Mezinan, İstanbul:
  10. Nubihar Yayınları.
  11. DOĞAN, Hasan (2016), “Budinli Cihâdî ve Teşrîh-i Tıbâ’ İsimli TürkçeArapça Manzum Sözlüğü,” Littera Turca, Journal of Turkish Language and Literature 2/4, 16-32.
  12. DOĞAN AVERBEK, Güler (2018a), “Dillerinden Biri Türkçe Olan Manzum Sözlükler Üzerine Yapılan Çalışmalar Bibliyografyası,” Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 21, 85-114.
  13. DOĞAN AVERBEK, Güler (2018b), “Türkçe-Arnavutça Manzum Sözlük Dürre-i Manzûme’nin Bilinmeyen İki Nüshası,” FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 12, 223-242.
  14. DOĞAN AVERBEK, Güler (2019), “Ahmed Remzi (Akyürek) Dede’nin Nuhbe-i Vehbî ve Şerhi için Hazırladığı Üslûb-ı Mergûb Adlı Fihrist,” Uluslararası İslam Eğitimi Kongresi 2019
  15. Bildiriler Kitabı, İstanbul: Yaygın Eğitim ve Kültür Derneği (YEKDER), 301-317.
  16. DÜZENLİ, Mesut Bayram (2015), Tuhfe-i Se-Zeban: İnceleme, Tenkitli Metin, Tıpkıbasım, Sözlük, İstanbul:
  17. Erguvan Yayınevi.
  18. DÜZENLİ, Mesut Bayram ve Muhittin Turan (2016), “Türkçe-Farsça Manzum Sözlüklerden Tuhfe-i Şemsî,” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/42, 122-154.
  19. EKEN, Ramazan (2015), “Hasan Rızâyî’nin Kân-ı Ma’ânî Adlı Manzum Farsça-Türkçe Sözlüğü,” Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi,
  20. Sosyal Bilimler Enstitüsü. ERTEKİN, M. Zahir (2017), “İlk Manzum Türkçe-K