Dergiler / Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi / 2026 / Sayı: 17

Harîrî’nin Makâmât Adlı Eserinin 526/1131 Tarihli Nüshasına Dair

On the Manuscript Copy of al-Ḥarīrī’s Maqāmāt Dated 526/1131

Güler Doğan Averbek(Marmara Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü)0000-0002-8938-1115
Sayfa
44–58
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylelikle bu nitelikli Makâmât nüshasının sonraki çalışmalarda göz önünde bulundurulmasına katkı sunmak amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırma notunda müsteşrik Osman Reşer (Oskar Rescher) tarafından Avusturya Millî Kütüphanesi’ne satılan 584 yazmadan biri olan Makâmât nüshasıyla ilgili notlara yer verilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Harîrî’nin Arapça kaleme aldığı Makâmât adlı eserinin, bugüne kadar akademik çevrelerde ilgiye mazhar olmadığı görülen bu nüshası, tespitlerimize göre en erken tarihli üçüncü nüshadır.
💡
Sonuç & Katkı:Böylelikle bu nitelikli Makâmât nüshasının sonraki çalışmalarda göz önünde bulundurulmasına katkı sunmak amaçlanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:kodikoloji · Arap edebiyatı · makâme

Özet

Bu araştırma notunda müsteşrik Osman Reşer (Oskar Rescher) tarafından Avusturya Millî Kütüphanesi’ne satılan 584 yazmadan biri olan Makâmât nüshasıyla ilgili notlara yer verilmiştir. Harîrî’nin Arapça kaleme aldığı Makâmât adlı eserinin, bugüne kadar akademik çevrelerde ilgiye mazhar olmadığı görülen bu nüshası, tespitlerimize göre en erken tarihli üçüncü nüshadır. Nüsha ayrıca müellif tarafından tashih edilmiş en erken tarihli nüshadan istinsah edilmiş olması yönüyle de kıymetlidir. Bu yazıda yazma ticaretine işaret edilen Reşer’in makâme türüyle ilgisine değinildikten sonra yazıya konu Makâmât nüshasındaki kayıtlar irdelenerek nüshanın serencamı kayda geçirilmeye çalışılmıştır. Böylelikle bu nitelikli Makâmât nüshasının sonraki çalışmalarda göz önünde bulundurulmasına katkı sunmak amaçlanmıştır.

Abstract

This research note examines a Maqāmāt manuscript, one of 584 manuscripts sold to the Austrian National Library by the Orientalist Oskar Rescher. This copy of Maqāmāt al-Ḥarīrī, written in Arabic, which appears to have escaped scholarly attention until now, is the third earliest extant manuscript according to available data. It is also significant because it was copied from the earliest dated manuscript corrected by the author himself. After briefly addressing Rescher’s involvement in the manuscript trade and his interest in the maqama genre, this research note attempts to document the history and provenance of the manuscript by analyzing the records contained therein. Thus, the aim is to contribute to the consideration of this distinguished Maqāmāt manuscript in future studies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Averbek, G. D. (2026). Harîrî’nin Makâmât Adlı Eserinin 526/1131 Tarihli Nüshasına Dair. Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi, Sayı: 17, 44–58. https://doi.org/10.66746/tahkik.1902778

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Atik, Arzu. Müderriszade Sadullah İzzet Divanı. İstanbul: Simurg Yayınları, 2016.
  2. Çaġmīnī. Ḳānūnçe fi’ṭ-Ṭıb, Ann Arbor: Michigan Üniversitesi, Special Collections Research Center, Isl. Ms. 613. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015079127489&seq=1
  3. Doğan Averbek, Güler-Beate Wiesmüller. “The Manuscripts Oskar Rescher Sold to the Leipzig University Library between 1925-1934”. İslam Tetkikleri Dergisi 12/1 (Mart 2022), 157-185. https://doi.org/10.26650/iuitd.2022.1031319
  4. Doğan Averbek, Güler ve Thoralf Hanstein. “Oskar Rescher - Biographical Finds around Manuscripts, Books and Libraries”. Sammler – Bibliothekare – Forscher: Beiträge zur Geschichte der Orientalischen Sammlungen an der Staatsbibliothek zu Berlin. ed. Sabine Mangold-Will, Christoph Rauch, Siegfried Schmitt. 387-449. Frankfurt/Main: Vittorio Klostermann Verlag, 2022.
  5. Doğan Averbek, Güler. “Osman Reşer’in Berlin ve Leipzig Kütüphanelerine Sattığı Yazmalara Dair Bazı Tespitler”. 60. Doğum Yılı Münasebetiyle Prof. Dr. M. A. Yekta Saraç Armağanı. 1/595-628. İstanbul: DBY Yayınları, 2023.
  6. Flügel, Gustav. Die arabischen, persischen und türkischen Handschriften der Kaiserlich-Königlichen Hofbibliothek zu Wien. 3 Cilt. Wien: Dr. und Verl. der K. K. Hof- und Staatsdruckerei, 1865-1867.
  7. Harîrî. Makâmât. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eser Kütüphanesi, AY 4566. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/AY/nekay04566.pdf
  8. Harîrî. Makâmât. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, Edeb 105.
  9. Harîrî. Makâmât. New Haven: Yale Üniversitesi, Beinecke Yazma ve Nadir Eser Kütüphanesi, Arabic MSS suppl. 57.
  10. Harîrî. Makâmât. Prag: Çek Cumhuriyeti Milli Kütüphanesi, XVIII G 96.
  11. Harîrî. Makâmât. Viyana: Avusturya Milli Kütüphanesi, Yazma ve Nadir Basmalar Bölümü, Cod. Mixt. 1001.
  12. Keegan, Matthew L. “Commentators, Collators, and Copyists: Interpreting Manuscript Variation in the Exordium of Al-Harîrî’s Maqāmāt”. Arabic Humanities, Islamic Thought: Essays in Honor of Everett K. Rowson. ed. Joseph E. Lowry, Shawkat M. Toorawa. 295-316. Leiden: Brill, 2017.
  13. Loebenstein, Helene. Katalog der arabischen Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek: Neuerwerbungen 1868-1968 1: Codices mixti ab Nr 744. Wien: Hollinek, 1970.
  14. MacKay, Pierre A. “Certificates of Transmission on a Manuscript of the Maqāmāt of Harîrî, MS. Cairo, Adab 105”. Transactions of the American Philosophical Society 61/4 (1971), 1-81. https://doi.org/10.2307/1006055
  15. Rescher, Oskar. Die aṭbāq eḏ-ḏahab des ‘Abdelmu’min el-Iṣfahānī aus dem Arabischen übersetzt von Oskar Rescher. Beiträge zur Maqāmen-Literatur Heft 7. Greifswald: Buchdruckerei Hans Adler, Inh. E. Panzig, 1914.
  16. Rescher, Oskar. Die Maqāmen des Hamadsānī aus dem Arabischen übersetzt von Oskar Rescher. Beiträge zur Maqāmen-Literatur Heft 5. Leonberg: Druck von August Reichert, 1913.
  17. Rescher, Oskar. Die Maqāmen des Sojūṭī (1-6) aus dem Arabischen übersetzt von Oskar Rescher. Beiträge zur Maqāmen-Literatur Heft 8. Kirchhain N.L.: Buchdruckerei Max Schmersow, 1918.
  18. Rescher, Oskar. Die Maqāmen des Zamakhšarī aus dem Arabischen übersetzt von Oskar Rescher. Beiträge zur Maqāmen-Literatur Heft 6. Greifswald: Buchdruckerei Hans Adler, Inh. E. Panzig, 1913.
  19. Rescher, Oskar. Maqāmat al Ḥanafī wa Ibn Nāqiyā wa ġairihimā: Maqāmat el Ḥanafī und Ibn Niḳia ediert von Oskar Rescher. Beiträge Maqāmen-Literatur Heft 4. İstanbul: Matbaa-i Ahmed Kāmil, 1914.
  20. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü Erişim. 15 Ocak 2026. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sadullah-izzet-muderriszade