Dergiler / Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi / 2021 / Cilt: 1 - Sayı: 26

Osmanlı Eğitim Sisteminde Ders Kitabı Olarak Manzum Sözlükler (Tuhfeler)

Versified Dictionaries (Tuhfe Genre) As Coursebooks in the Ottoman Education System

Sayfa
61–82
Yayın Tarihi
2022-10-12
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada ayrıca dillerinden biri Türkçe olan manzum sözlüklerin sayılarının fazla olmasının nedenleri irdelenmiş, manzum sözlük nazmedenlerin mesleki profili üzerinde durulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Manzum sözlükler (tuhfeler) İslâmî dönemde yabancı dil öğretim aracı olarak kullanılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın girişinde manzum metinlerin öğretim aracı olarak kullanıldığına işaret edilirken manzum sözlüklere neden ihtiyaç duyulduğu sorgulanmış ve bu türün ait olduğu gelenek tespit edilmeye çalışılmıştır. “Eğitimde Manzum Metinlerin Kullanılması” başlıklı bölümde recez türünün gelişimi ve urcûzenin ortaya çıkışı üzerinde durulmuş, urcûzelerin eğitim-öğretimde kullanılmasının sebepleri ve pratik faydaları irdelenmiş; İslâm eğitim kurumlarında tatbik edilen öğrenme yöntemlerinden olan takrir ve ezberin, manzum sözlükleri vasıta kılmasına değinilirken söz konusu türün ortaya çıkmasındaki saikler sıralanmış, ayrıca tuhfelerin recez ve urcûze ile bağına temas edilmiştir. “Eğitim-Öğretimde Tuhfelerin Kullanımı” bölümünde ise manzum sözlüklerin eğitim-öğretim aracı olarak kullanılmasının tarihine değinilmiş ve Anadolu’da ve özellikle Osmanlı idaresinde bu tür metinlerin ders kitabı olarak okutuldukları örneklerle ispatlanmaya çalışılmış, bu yapılırken de manzum sözlüklerin Osmanlı eğitim sistemindeki konumu üzerinde durulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada ayrıca dillerinden biri Türkçe olan manzum sözlüklerin sayılarının fazla olmasının nedenleri irdelenmiş, manzum sözlük nazmedenlerin mesleki profili üzerinde durulmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Manzum sözlükler (tuhfeler) İslâmî dönemde yabancı dil öğretim aracı olarak kullanılmıştır. Çalışmanın girişinde manzum metinlerin öğretim aracı olarak kullanıldığına işaret edilirken manzum sözlüklere neden ihtiyaç duyulduğu sorgulanmış ve bu türün ait olduğu gelenek tespit edilmeye çalışılmıştır. “Eğitimde Manzum Metinlerin Kullanılması” başlıklı bölümde recez türünün gelişimi ve urcûzenin ortaya çıkışı üzerinde durulmuş, urcûzelerin eğitim-öğretimde kullanılmasının sebepleri ve pratik faydaları irdelenmiş; İslâm eğitim kurumlarında tatbik edilen öğrenme yöntemlerinden olan takrir ve ezberin, manzum sözlükleri vasıta kılmasına değinilirken söz konusu türün ortaya çıkmasındaki saikler sıralanmış, ayrıca tuhfelerin recez ve urcûze ile bağına temas edilmiştir. “Eğitim-Öğretimde Tuhfelerin Kullanımı” bölümünde ise manzum sözlüklerin eğitim-öğretim aracı olarak kullanılmasının tarihine değinilmiş ve Anadolu’da ve özellikle Osmanlı idaresinde bu tür metinlerin ders kitabı olarak okutuldukları örneklerle ispatlanmaya çalışılmış, bu yapılırken de manzum sözlüklerin Osmanlı eğitim sistemindeki konumu üzerinde durulmuştur. Çalışmada ayrıca dillerinden biri Türkçe olan manzum sözlüklerin sayılarının fazla olmasının nedenleri irdelenmiş, manzum sözlük nazmedenlerin mesleki profili üzerinde durulmuştur.

Abstract

Versified dictionaries (tuhfes) were used for foreign language teaching in the Islamic period. In the introductory part, it was pointed out that versified texts were used for teaching, and it was questioned why versified dictionaries were needed and the tuhfe tradition has been tried to be determined. In the section titled “Use of Versified Texts in Education,” the development of the rajaz genre and the emergence of the urdjuzas are emphasized, as well as the reasons and practical benefits of using urdjuzas in education are discussed. In addition, while referring to the fact that versified dictionaries were used as a means of memorization, which are among the learning methods applied in Islamic educational institutions, the factors that led to the emergence of the tuhfe genre were listed, and the connection of the tuhfes with rajaz and urdjuzas was touched upon. In the “Use of Tuhfes in Education” section, the history of the versified dictionaries as an education-teaching tool was mentioned and it was tried to prove with examples that such texts were used as textbooks in Anatolia, especially in the Ottoman education system.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AVERBEK, G. D., BICHLMEIER, H. (2022). Osmanlı Eğitim Sisteminde Ders Kitabı Olarak Manzum Sözlükler (Tuhfeler). Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1 - Sayı: 26, 61–82. https://ajindex.com/articles/489628

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. ABDÜLHADİOĞLU, Ahmet (2013), “Arap Edebiyatında Didaktik Şiir,” Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi,
  2. Sosyal Bilimler Enstitüsü. BORAN, Uğur (2016), “Sözlükçülük Geleneğimize Umumi Bir Bakış ve Edirne Müftüsü Fevzi Efendi’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğü: Tuhfe-i Fevzî,” İstanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası, 28/1, 73-154.
  3. CEVİZ, Nurettin ve Soner Gündüzöz (2006), “Osmanlı Medrese Kültüründe Manzum İlmî Eser Geleneğinin Güzel Bir Örneği: Lügat-i Yûsuf,” EKEV Akademi Dergisi, 10/29, 211-230.
  4. CİVELEK, Yakup (2000), “Sünbülzâde Vehbî ve ‘Nuhbe-i Vehbî’ Adlı Manzum Arapça-Türkçe Sözlüğü,” Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 275-297.
  5. ÇETİN, Nihad M. (1965), “Ahmedî’nin Mirkâtü’l-Edeb’i Hakkında,” Türkiyat Mecmuası, 14, 217-230.
  6. DOĞAN, Hasan (2016), “Budinli Cihâdî ve Teşrîh-i Tıbâ’ İsimli Türkçe-Arapça Manzum Sözlüğü,” Littera Turca, Journal of Turkish Language and Literature, 2/4, 16-32.
  7. DOĞAN AVERBEK, Güler (2018), “Dillerinden Biri Türkçe Olan Manzum Sözlükler Üzerine Yapılan Çalışmalar Bibliyografyası,” Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 21, 85-114.
  8. DOĞAN AVERBEK, Güler (2019), “Anadolu Sahasında Müstakil Bir Tür Olarak Manzum Sözlükler (Tuhfeler)” Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 23, 62-83.
  9. DUTT, Chinmoy (1961), “On Persian ‘Niṣābs’ or Rhymed Vocabularies,” Indo-Iranica, 14/1, 14-31.
  10. DÜZENLİ, Mesut B. (2015), Tuhfe-i Se-Zeban: İnceleme, Tenkitli Metin, Tıpkıbasım, Sözlük, İstanbul:
  11. Erguvan Yayınevi.
  12. DÜZENLİ, Mesut B. ve Muhittin Turan (2016), “Türkçe-Farsça Manzum Sözlüklerden Tuhfe-i Şemsî,” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9/42, 122-154.
  13. ERÜNSAL, İsmail E. (1991), “Âşir Efendi Kütüphanesi,” TDV İslâm Ansiklopedisi, IX, 8. Fedayî Mehmed Dede (2019), Tuhfe-i Fedayî, haz. Güler Doğan Averbek, İstanbul:
  14. Kitabevi Yayınları.
  15. FROLOV, D. (1997), “The Place of Rajaz in the History of Arabic Verse,” Journal of Arabic Literature, 28/3, 242-290.
  16. GIYNAŞ, Kamil Ali (2015), “Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Bir Sözlük: Tuhfetü’l-İhvân ve Hediyyetü’s-Sıbyân,” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/41, 154-163.
  17. GÜLHAN, Abdülkerim (2010), “Şeyh Ahmed ve Manzum Sözlüğü Nazmü’l-Leâl,” Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks, 2/2, 202-226.
  18. İHSANOĞLU, Ekmeleddin (1998), “Osmanlı Eğitim ve Bilim Müesseseleri,” Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, c. 2, İstanbul: IRCICA, 221-361.
  19. İHSANOĞLU, Ekmeleddin (2005), “Institutionalisation of Science in the Medreses of pre-Ottoman and Ottoman Turkey,” Turkish Studies