Dergiler / BELLETEN / 2013 / Cilt: 77 - Sayı: 280

IX-XIV. Yüzyıllarda Fergana'da yerleşmiş Türk Boyları

Turkish tribes settled in fergana according to Islamic Authors (IXth-XIIth centuries)

Sayfa
833–846
Yayın Tarihi
2022-10-11
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu durum doğal olarak bölgenin Kara Hanlılar tarafından fethini daha da kolaylaştırmış ve dil, kültür itibariyle tamamen Türkleşmesini sağlamıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fergana Vadisinde çok eski zamanlardan beri çeşitli ırklara mensup birçok kavmin yaşadığı bilinmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmalardan Fergana bölgesinde yaşayan etnik grupların arasında Türk unsurunun daha Usunlar devrinden itibaren etnik kimliğini koruyarak gittikçe daha geniş topraklara yayıldığı anlaşılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu durum doğal olarak bölgenin Kara Hanlılar tarafından fethini daha da kolaylaştırmış ve dil, kültür itibariyle tamamen Türkleşmesini sağlamıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Fergana Vadisinde çok eski zamanlardan beri çeşitli ırklara mensup birçok kavmin yaşadığı bilinmektedir. Araştırmalardan Fergana bölgesinde yaşayan etnik grupların arasında Türk unsurunun daha Usunlar devrinden itibaren etnik kimliğini koruyarak gittikçe daha geniş topraklara yayıldığı anlaşılmaktadır. Bu etnik süreç IX-XII. yüzyıllarda, özellikle Karahanlılar döneminde daha yoğun bir şekle gelerek bölgenin Türkleşmesi ve Türk dilinin galebe çalmasıyla sonuçlanmıştır. IX-XII. yüzyıllardaki Fergana Vadisinin etnik durumuna gelince vakıa şu ki, bölge ahalisinin bir kısmı Fars kökenli etnik gruplardan meydana gelmiştir. Fakat bu etnik gruplar da saf İranlılar olmayıp çoğu, uzun tarihi dönem içerisinde birbirini takip ederek bu topraklarda meydana gelen Türk hâkimiyetleri dönemlerinde yerleşmiş ve sonraları İslamiyeti kabul etmiş olan şehirli ve köylü yerleşik Müslüman Türklerden oluşmaktaydı. Öte yandan bu eski tarım bölgesi, etrafında bulunan Alay, Türkistan, Çatkal vs. sıradağlarının eteklerinde yaşayan yarı göçebe-yarı yerleşik Türk boylarıyla çevrili olup, bu yarı göçebe Türk boyları ile yerleşik ahali arasında asırlar boyunca devam edip gelen sıkı kültürel ilişkiler mevcuttu. Elde ettiğimiz bilgilerden anlaşılan şu ki, bu bölgedeki Karluk, Kırgız, Yimek, Ezgiş, Yabaku, Yağma, Çigil, İlâk gibi Türk boyları diğer Fars kökenli etnik gruplar ile birlikte Fergana ahalisinin etnik terkibini oluşturmuşlardır. Fakat Fergana’daki siyasî hâkimiyet, etnik ve kültürel üstünlük Karluklar’ın elinde bulunmaktaydı. Görüldüğü gibi Maveraünnehr’in her tarafında, özellikle bölgenin doğu kısmını oluşturan Fergana, Şaş, İlâk ve Usrûşana’da Türkler İran menşeli kavimler ile karışık durumda ama çoğunlukta idi. Bu durum doğal olarak bölgenin Kara Hanlılar tarafından fethini daha da kolaylaştırmış ve dil, kültür itibariyle tamamen Türkleşmesini sağlamıştır.

Abstract

Fergana Valley is known to have been the settlement of many races since very old times. Researches show that among these ethnic groups, there had been Turks since the time of Usuns; there, they sustained their ethnic identities and expanded their borders. This ethnic process gained pace during the time between 9th and 12th century, especially during time of Karakhanid, which resulted in turkification of the region and strengthening of Turkish language. As to the ethnic structure of Fergana Valley; a part of settlers of the district is formed by Persians. However, the ethnic groups were not purely Persian; the district was mostly resided by urbanite and peasant Muslim Turks who settled there consecutively during Turkish sovereignty and then converted into Islam. Moreover, this agricultural region was surrounded by semi-nomadic Turkish tribes who lived on the foothills of Alay, Turkestan and Catkal Ranges etc. and these semi-nomadic tribes had close cultural relations with settled population for years. From the information we have, it can be deduced that such Turkish tribes as Karluk, Kirghiz, Yimek, Ezgis, Yabaku, Yagma, Cigil, Ilak alongwith ethnic groups with Persian origin formed the total population of Fergana. However, political sovereignty was held by Karluks who had ethnic and cultural superiority. As it can be observed in all over the places of Mavera un-nehr, especially in Fergana, Sas, Ilak and Usrusana which are located on the eastern side of the region, Turks were mixed with tribes of Persian origin but Turks were majority. This condition naturally facilitated the conquest of the region by Karakhanid and led the region to be completely turkicized in terms of language and culture.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AYNAKULOVA, G. (2022). IX-XIV. Yüzyıllarda Fergana'da yerleşmiş Türk Boyları. BELLETEN, Cilt: 77 - Sayı: 280, 833–846. https://ajindex.com/articles/458099

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (15)

  1. Ağacanov, S. G., Oçerk İstorii Oğuzov i Turkmen Sredney Azii v IX-XIII vv. Aşhabad, 1969. Babur-Name (Zapiski Babura), Red. Azimcanova S. A., İnstitut Vostokovedeniya AN Respubliki Uzbekistan, Taşkent, 1993.
  2. Bartold, V. V., İstoriya Turkistana / Bartold, V. V., Soçineniya, T. II, (1), İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1963.
  3. Bartold, V. V., Kirgizı. İstoriçeskiy Oçerk / Bartold V. V., Soçineniya, T. II, (1), İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1963.
  4. Bartold, V. V., Moğol İstilasına Kadar Türkistan, Hazırlayan H. D. Yıldız, TTK, Ankara, 1990.
  5. Bartold, V. V., Oçerk İstorii Semireçya / Bartold, V. V., Soçineniya, T. II, (1), İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1963.
  6. Bartold, V. V., Oçerk İstorii Turkmenskogo Naroda / Bartold, V. V., Soçineniya, T. II, (1), İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1963.
  7. Bartold, V. V., Oçerk Kulturnoy Jizni Turkistana / Bartold, V. V., Soçineniya, T. II, (1), İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1963.
  8. Bartold, V. V., Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, Hazırlayan Kopraman K. Y., Aka A. İ., Ankara, 1975.
  9. Bartold, V. V., İzvleçeniya iz Soçineniya Gardizi “Zayn al-Ahbar” / Bartold V. V., Soçineniya, T. VIII, İzdatelstvo Vostoçnoy Literaturı, Moskva, 1973.
  10. Baytur, A., Kırgız Tarıhının Lektsiyaları, T. I, Bişkek, 1992.
  11. Çorotegin, T. K., Etniçeskiye Situatsii v Tyurkskih Regionah Tsentralnoy Azii Domongolskogo Vremeni, Fond Sorosa, Bişkek, 1995.
  12. Davidoviç, Ye. A., Numizmatiçeskiye Materialı Dlya İstorii Razvitiya Feodalnıh Otnoşeniy v Sredney Azii Pri Samanidah, Trudı İnstituta İstorii, Arheologii i Etnografii AN Tadjikskoi SSR, T. XXVII, 1954. El-Istahrî Ebu İshak el-Farisi, Surat al-Ard (Viae Regnorum), Ed. M. J. De Goeje, Lugduni Batavorum apud E. J. Brill, 1967.
  13. BGA, I, 348 p. El-Mukaddasî Şemseddin Ebu Abdallah, Ahsan al-Takâsim fi Marifat al-Akâlim (Descriptio İmperii Moslemici), Ed. M. J. De Goeje, Lugduni Batavorum apud E. J. Brill, 1967,
  14. BGA, III, 498 p. Gafurov B. G., İstoria Tadjikskogo Naroda v Kratkom İzlojenii (S Drevneyşih Vremen do Velikoy Oktyabrskoy Sotsialistiçeskoy Revolyutsii 1917 g.), Pod Red. İ. Braginskogo, T. I, Gosudarstvennoe İzdatelstvo Politiçeskoy Literaturı, Moskva, 1949.
  15. Genç, R., Kaşgarlı Mahmud’a Göre XI. Yüzyılda Türk Dünyası, Türk Kültürünü Araş- tırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1997. Hudûd al-Alam. The Regions of the World, A Persian Geography 372 A.H. - 982 A.D. Translated and Explained by V. Minorsky with the Preface by V. V. Barthold, Translated from the Russian,