Dergiler / BELLETEN / 2021 / Cilt: 85 - Sayı: 304

Cumhuriyet Türkiye’sine Geçiş Sürecinde Şûrâ-yı Devlet

Council of State in Transition Process to Republican Turkey

Sayfa
1025–1072
Yayın Tarihi
2021-12-10
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Meşrutiyet ve Millî Mücadele yıllarında Şûrâ-yı Devletin geçirdiği değişim süreci; yapılan hukuki düzenlemeler, Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin basını ve meclis zabıtları üzerinden tahlil edilmeye çalışılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı modernleşmesinin merkez teşkilatındaki değişim ve dönüşümünün bir parçası olarak yapısal reform sürecinin devamını temin maksadıyla Şûrâ-yı Devletin ihdas edildiği açıktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yarım asrı aşkın mücehhez ve mümtaz birikimi ile Cumhuriyet Türkiye’sine tevarüs eden Şûrâ-yı Devlet, 1868-1922 yılları arası dönemde sık sık yapısal değişim geçirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Meşrutiyet ve Millî Mücadele yıllarında Şûrâ-yı Devletin geçirdiği değişim süreci; yapılan hukuki düzenlemeler, Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin basını ve meclis zabıtları üzerinden tahlil edilmeye çalışılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şûrâ-yı Devlet · Değişim ve Dönüşüm · Hukuki Düzenlemeler

Özet

Osmanlı modernleşmesinin merkez teşkilatındaki değişim ve dönüşümünün bir parçası olarak yapısal reform sürecinin devamını temin maksadıyla Şûrâ-yı Devletin ihdas edildiği açıktır. Yarım asrı aşkın mücehhez ve mümtaz birikimi ile Cumhuriyet Türkiye’sine tevarüs eden Şûrâ-yı Devlet, 1868-1922 yılları arası dönemde sık sık yapısal değişim geçirmiştir. Günümüzde varlığını Danıştay olarak devam ettiren bu kurumun Cumhuriyet dönemindeki yapısını anlamak için, geçiş süreci olarak adlandırabileceğimiz II. Meşrutiyet ve Millî Mücadele Dönemi’ndeki hukuki gelişmelerin ortaya konulması gerekmektedir. Özellikle Millî Mücadele yıllarında TBMM Hükûmeti, Şûrâ-yı Devletin geleceğini ve varlığını sorgularken, İstanbul’da bu Kurum çalışmalarına devam etmekteydi. Dolayısıyla bu geçiş sürecini İstanbul ve Ankara Hükûmetinin Şûrâ-yı Devlete bakışı üzerinden değerlendirmek gerekmektedir. Ankara’da Mecliste Şûrâ-yı Devlet üzerinden yapılan tartışmalar ve dönemin basınında yer alan haberler, heterojen bir imparatorluktan homojen üniter Türkiye Cumhuriyeti’ne geçiş sürecinin sancılarını yansıtır niteliktedir. Şûrâ-yı Devlet ile ilgili daha önce tarafımızca yapılan çalışmada Millî Mücadele Dönemi İstanbul ve Anadolu basınıyla TBMM Zabıt Ceridelerinde Şûrâ-yı Devlete nasıl yaklaşıldığına ve bu bağlamda yaşanan tartışmalara yer verilememişti. Bahsi geçen çalışmanın eksikliği arşivde karşılaşılan yeni belgeler, basında yer alan haberler ve bu dönemde hayata geçirilen bazı hukuki düzenlemeler ışığında bu çalışmada giderilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede bu çalışmada II. Meşrutiyet ve Millî Mücadele yıllarında Şûrâ-yı Devletin geçirdiği değişim süreci; yapılan hukuki düzenlemeler, Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin basını ve meclis zabıtları üzerinden tahlil edilmeye çalışılacaktır.

Abstract

It is clear that the Şûrâ-yı Devlet/Council of State was created in order to ensure the continuation of the structural reform process as part of the change and transformation of the central organization of the Ottoman modernization. Şûrâ-yı Devlet/Council of State, which was inherited by the Republic of Turkey with its equipped and distinguished savings of more than a half century, underwent frequent structural changes between 1868-1922. In order to understand the structure of this institution which continues its existence today as Danıştay, revealing the legal developments during the Second Constitutional Era and Turkish National Struggle which could be considered as a transition process is significant. While the Turkish Grand National Assembly (TBMM) Government was questioning the future and existence of the Council of State, especially during the years of the National Struggle, this institution was continuing its work in Istanbul. Therefore, it is necessary to evaluate this transition process through the approaches of the Istanbul and Ankara governments to Council of State. The discussions in Ankara at the TBMM Government and news in the press of period reflect the pains of the transition from a heterogeneous empire to a homogeneous unitary state, namely the Republic of Turkey. In my previous study on the Council of State, it could not be possible to examine the issues of how was the approach to the Council of State and related discussions from İstanbul and Anatolian press and the minutes of TBMM during the National Struggle. The lack of the aforementioned study has been tried to be eliminated in this study in the light of new documents encountered in the archive, news in the press and some legal regulations implemented in this period. In this context, the process of transformation of the Council of State during the II. Constitutional Era and the National Struggle will be analyzed in this article through the legal arrangements made, Ottoman archival documents, press of the period and minutes of the parliament.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ERASLAN, Z. (2021). Cumhuriyet Türkiye’sine Geçiş Sürecinde Şûrâ-yı Devlet. BELLETEN, Cilt: 85 - Sayı: 304, 1025–1072. https://ajindex.com/articles/383867

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) BOA, İ.DUİT, 58/51-2.
  2. BOA, İ. DUİT, 58/48-2.
  3. BOA, HH, 16425 BEO, 4568/342528_2 BOA, İ.DUİT. 58/23-1
  4. BOA, ŞD, 3197/32 BOA, ŞD, 2813/10-2
  5. BOA, DUİT, 8/51 İrâde-i Seniyye, Düstûr, II. Tertip, I. Cilt, s. 71-72 Şûrâ-yı Devlet Nizâmnâme-i Esâsîsi, Düstûr, 1. Tertip, 1. Cilt, Matbaa-i Âmire, 1289, s. 703-706. Şûrâ-yı Devlet Nizâmnâme-i Dâhilîsi, Düstûr, 1. Tertip, 1. Cilt, Matbaa-i Âmire, 1289, s. 707-718. 1909
  6. Anayasa Değişikliği, Düstur, II. Tertip, Cilt 1, s. 638-644. 1325 tarihli Muvâzene-i Umûmîyye Kanûnu, (1 Ağustos 1325/14 Ağustos 1909),
  7. Düstur, II. Tertip, Cilt: 1, ss. 438-602. 1325 Tarihli Tensîkât Kanûnu (17 Haziran 1325/30 Haziran 1909),
  8. Düstur, II. Tertip, Cilt 1, ss. 326-333. 1336 tarihli Muvâzene-i Umûmiye Kanûnu, (Cerîde-i Resmîye ile Neşir ve İlanı: 25 Nisan 1337/25 Nisan 1921, No:12) 1329 tarihli Me’mûrîn Muhâkemât-ı Hakkında Kanûn-ı Muvakkat, (4 Şubat 1329/17 Şubat 1914),
  9. Düstur, II. Tertip, Cilt 6, s. 207-211. 1329 tarihli İdâre-i Umûmiye-i Vilâyât Kanûnu,(13 Mart 1329/26 Mart 1913),
  10. Düstur, II. Tertip, Cilt 5, s. 186-216. 4483 sayılı “Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun” ile yürürlükten kaldırılmıştır. 4483 sayılı Kanun günümüzde de yürürlüktedir. Bk. Düstur, 5. Tertip, Cilt: 39. Muvakkat Temyiz Heyeti Teşkîline Dair Kanun, Ceride-i Resmiye ile Neşir ve ilanı, 7 Şubat 1337/1921, No: 1. TBMM Kararı No: 307 (30 Teşrîn-i Evvel 1338), Düstur, III. Tertip, Cilt 3. TBMM Kararı No: 308 (1 Teşrîn-i Sânî, 1338), Düstur, III. Tertip, Cilt 3. Meclis-i Mebûsan Zabıt Ceridesi, 61. İn’ikat, Celse 1, 3 Mart 1334, s. 63-632.
  11. TBMMZC, İçtima: 17, Celse 2 (7.4.1337) TBMMZC, İçtima: 18, Celse 1 (19.5.1336) TBMMZC, İçtima: 21, Celse 1 (16.4.1337) TBMMZC, İçtima: 23, Celse 1.(3.6.1336) TBMM Zabıt Ceridesi, İçtimâ: 25, Celse: 7, (7.6.1336. tarihli Kanunun Ceride-i Resmîye ile Neşir ve İlânı: 14 Şubat 1337-No:2) TBMMZC, İçtima: 45, Celse 2 (2.7.1337. Celse 2 sonunda yer alan Ek S. Sayısı: 3) TBMMZC, İçtima: 46, Celse 2 (4.7.1337 tarihli ve 131 sayılı Kanun/ Cerîde-i Resmîye’de yayımlanması 11 Temmuz 1337, No:20) TBMMZC, İçtima: 132, Celse 2 (22.12.1337), TBMMZC, İçtima: 139, Celse 1 (29.1.1337). TBMM Zabıt Ceridesi, (İçtima:158, Celse 2, 27.2.1337) TBMMZC, İçtima: 118, Celse 1 (12.10.1338) İkdâm İrâde-i Milliye Hâkimiyet-i Milliye Abdurrahman Şeref Efendi, Son Vak’anüvis Abdurrahman Şeref Efendi Tarihi, “II. Meşrutiyet Olayları”, (Hazırlayan: Bayram Kodaman-Me