KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları / 2019 / Sayı: 40

GENEL İLE ÖZEL ARASINDA OSMANLI TASNÎFU’L-ULÛM LITERATÜRÜNE GİRİŞ

INTRODUCTION TO THE OTTOMAN LITERATURE OF THE CLASSIFICATION OF SCIENCES BETWEEN THE GENERAL AND THE PARTICULAR

Şükran FAZLIOĞLU
Sayfa
51–61
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada Taşköprülüzâde’nin tasnîfu’l-ulûm bilim dalı için koyduğu bu ilkeye bağlı kalınarak, Osmanlı tarihi boyunca geneli ve özeli konu alan ilim sınıflandırmalarına ilişkin yaygın literatürde bilinen eserler tespit edilecek, kısaca incelenecek ve çözümlenecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Taşköprülüzâde Miftâhu’s-seâde ve misbâhu’s-siyâde adlı eserinde ilmu tekâsîmi’l-ulûm başlığı altında, bu ilim dalının “en genel konudan en özel konuya tedricî inişi” araştırdığını belirterek, bu araştırmayla, herhangi bir ilim dalının münderic olduğu daha genelin tespit edilebileceğini belirtir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu ilke çerçevesinde konusu bakımından en genel ilim metafizik(el-ilmu’l-ilâhî) olduğundan tüm diğer ilimler onun furûu olarak ‘taksîm’ edilir; ancak bu hareket noktası açısından sıra düzeni(tederruc) “en özelden en genele” ya da “en genelden en özele”, iki farklı biçimde yapılabilir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada Taşköprülüzâde’nin tasnîfu’l-ulûm bilim dalı için koyduğu bu ilkeye bağlı kalınarak, Osmanlı tarihi boyunca geneli ve özeli konu alan ilim sınıflandırmalarına ilişkin yaygın literatürde bilinen eserler tespit edilecek, kısaca incelenecek ve çözümlenecektir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Taşköprülüzâde Miftâhu’s-seâde ve misbâhu’s-siyâde adlı eserinde ilmu tekâsîmi’l-ulûm başlığı altında, bu ilim dalının “en genel konudan en özel konuya tedricî inişi” araştırdığını belirterek, bu araştırmayla, herhangi bir ilim dalının münderic olduğu daha genelin tespit edilebileceğini belirtir. Bu ilke çerçevesinde konusu bakımından en genel ilim metafizik(el-ilmu’l-ilâhî) olduğundan tüm diğer ilimler onun furûu olarak ‘taksîm’ edilir; ancak bu hareket noktası açısından sıra düzeni(tederruc) “en özelden en genele” ya da “en genelden en özele”, iki farklı biçimde yapılabilir. Bu çalışmada Taşköprülüzâde’nin tasnîfu’l-ulûm bilim dalı için koyduğu bu ilkeye bağlı kalınarak, Osmanlı tarihi boyunca geneli ve özeli konu alan ilim sınıflandırmalarına ilişkin yaygın literatürde bilinen eserler tespit edilecek, kısaca incelenecek ve çözümlenecektir.

Abstract

In his works Miftâh as-saâda wa misbâh as-siyâda under the title ilm taqâsim al-ulûm, by explaining this science as a research of “gradual descend from the most general subject to the most specific” Tashkopruluzâdah remarks that any science can be deducted as a part of a broader general. Within this principle, because the most general science in respect to its topic is metaphysics, all other sciences are divided as its branches. This is done by two different ways in the light of the alignment point “from the most specific to the most general” or “from the most general to the most specific”. In this article, abiding by this principle appointed by Tashkopruluzâdah for the science of tasnîfu’l-ulûm, the works concerning the classification of sciences which issue the general or the specific throughout Ottoman history will be detected, examined and analyzed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

FAZLIOĞLU, Ş. (2019). GENEL İLE ÖZEL ARASINDA OSMANLI TASNÎFU’L-ULÛM LITERATÜRÜNE GİRİŞ. Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, Sayı: 40, 51–61. https://ajindex.com/articles/344238

Kaynakça (12)

  1. Akın, Adem ve Demir, Remzi; “Saçaklızâde Muhammed İbn Ebi Bekr el-Mar‘aşî ve Tertîb el-‘Ulûm Adlı Eseri”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, s. 16, Ankara 2014, s. 1-64.
  2. Fazlıoğlu, İhsan; “İbnü’l-Ekfânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. XXI, İstanbul 2000, s. 22-24.
  3. Fazlıoğlu, İhsan; “İthâf’tan Enmûzec’e Fetih’ten Önce Osmanlı Ülkesi’nde Matematik Bilimler”, Uluslararası Molla Fenârî Sempozyumu (04-06 Aralık 2009, Bursa) –Bildiriler–, Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Mart 2010, s. 131-163.
  4. Fazlıoğlu, İhsan; “İznik’te Ne Oldu? Osmanlı İlmî Hayatının Teş ekkü lü ve Dâvûd Kayserî”, Nazariyat İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, C:4 S:1 Ekim 2017, s. 1-68.
  5. Fazlıoğlu, Şükran; Dil Bilimlerin Sınıflandırılması: el-Metâlib el-İlâhiyye fî Mevzûât el-Ulûm el-Lugaviyye Tokatlı Hasanoğlu Lütfullah (Molla Lütfi), İstanbul: Kitabevi, 2012.
  6. Fazlıoğlu, Şükran; “Miftâhu’s-seâde ve misbâhu’s-siyâde adlı eseri çerçevesinde Taşköprülüzade’nin dil ve dil bilimleri anlayışı”, Dîvân: Disiplinlerarası Çalışma Dergisi, Cilt 24, Sayı 46 (2019/1), s:119-140. İbn Ekfânî; İrşâdu’l-Kâsıd ilâ esne’l-mekâsıd, haz. Mahmud Fâhurî, Muhammed Kemâl ve Huseyn el-Sıddîk, Beyrut: Mektebet el-Lubnân, 1998.
  7. İzgi, Cevat, “Ebcedü’l-ulûm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. X, İstanbul 1994, s. 70-71.
  8. Karaarslan, Nasuhi Ünal, “Keşşâfü ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-ulûm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. XXV, Ankara 2002, s. 330-331
  9. Kahraman, Abdullah; “Tarsûsî Mehmed Efendi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. XL, İstanbul 2011, s. 115-116. el-Kannûcî; Ebcedu’l-ulûm, haz. Abdulcebbar Zekâr, c. I-III, Dımeşk: Menşurât Vizâreti’l- Sekâfet ve’l-İrşâdi’l-Kavmî, 1978. Kâtib Çelebi; Keşfu’z-zunûn an esâmî’l-kutub ve’l-funûn, haz. Kilisli Muallim Rıfat ve Şerefeddin Yaltkaya, c. I-II, İstanbul: Maarif Matbaası, 1941-1943.
  10. Kaya, Veysel; “Abdurrahman Bistâmî’nin Bilimler Tasnifi”, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35, (2016), 187-216. Kemal Faruk Molla; “Mehmet Şah Fenârî’nin Enmuzecu’l-ulûm Adlı Eserine Göre Fetih Öncesi Dönemde Osmanlılarda İlim Anlayışı ve İlim Tasnifi”, Divan: İlmî Araştırmalar, 18 (2005/1), s. 245-273.
  11. Kutluer, İlhan; “Miftâhu’s-Saâde”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. XXX, İstanbul 2005,s. 18-19.
  12. Kutluer, İlhan; “Keşfü’z-zunûn”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. XXV, İstanbul 2002, s. 321-322. Mechul; Kevâkib-i Sebʻa, Bibliothéque Nat