Dergiler / Yerbilimleri / 2012 / Cilt: 33 - Sayı: 3

Kayaların Dayanım Özelliklerinin Farklı Doygunluk Koşullarında P-dalga Hızından Kestirimi ve P-Dalga Hızının Fiziksel Özelliklere Olan Duyarlılığı

Prediction of Strength Properties of Rocks at Different Saturation Conditions from P-wave Velocity and Sensitivity of P-wave Velocity to Physical Properties

Sayfa
239–268
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca, doygunluktaki artışa bağlı olarak, P-dalga hızında artış gözlenen kaya türlerinde kalite indeksi artarken (fisürlülük azalırken), P-dalga hızı azalan kaya türlerinde kalite indeksi de azalmaktadır

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Laboratuvar ortamında kolaylıkla ölçülebilmeleri nedeniyle sismik hızlar (özellikle P-dalga hızı) kullanılarak kayaların dayanım ve deformabilite özelliklerinin kestirimi kaya mekaniği alanında ilgi çekici konular arasında yer almıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bu çalışmalarda doygunluğun etkisi ayrıntılı olarak incelenmemiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca, doygunluktaki artışa bağlı olarak, P-dalga hızında artış gözlenen kaya türlerinde kalite indeksi artarken (fisürlülük azalırken), P-dalga hızı azalan kaya türlerinde kalite indeksi de azalmaktadır
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:P-dalga hızı · doygunluk · tek eksenli sıkışma dayanımı

Özet

Laboratuvar ortamında kolaylıkla ölçülebilmeleri nedeniyle sismik hızlar (özellikle P-dalga hızı) kullanılarak kayaların dayanım ve deformabilite özelliklerinin kestirimi kaya mekaniği alanında ilgi çekici konular arasında yer almıştır. Günümüze değin birçok araştırmacı tarafından dayanım özelliklerinin P-dalga hızı kullanılarak tahmini amacıyla çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Ancak bu çalışmalarda doygunluğun etkisi ayrıntılı olarak incelenmemiştir. Doygunluğun dayanım özelliklerinin P-dalga hızından kestirimi üzerindeki etkisinin dikkate alınması, sözü edilen ilişkilerin farklı doygunluk koşullarının değerlendirilmesinin gerektiği kaya mühendisliği uygulamalarında kullanılabilirliği açısından oldukça önemlidir. Bu husus dikkate alınarak bu çalışmada, kayaların dayanım ve deformabilite özellikleri ile P-dalga hızı arasındaki ilişkiler farklı doygunluk koşulları için araştırılmıştır. Bu amaçla ondört farklı kaya türü kullanılarak bunların dayanım (tek eksenli sıkışma dayanımı, çekilme dayanımı, kohezyon) özellikleri ve elastisite modülleri ile P-dalga hızları farklı doygunluk koşullarında tayin edilmiştir. Deneysel veri esas alınarak, dayanım özellikleri ile P-dalga hızı arasındaki ilişkiler basit ve çok değişkenli regresyon teknikleriyle araştırılmış ve kestirim amaçlı görgül ilişkiler geliştirilmiştir. İstatistiksel analizler, P-dalga hızı, doygunluk ve doygunluktaki etkin kil içeriği (DEKİ) gibi bağımsız değişkenlerin kullanıldığı görgül eşitliklerin yüksek bir kestirim performansına sahip olduğunu göstermiştir. P-dalga hızının gözeneklilikle ters, yoğunlukla doğru orantılı olarak değiştiği gözleminden hareketle, kaya malzemesi içindeki farklı fazların ifade edilebildiği katı tane yoğunluğu ve gözeneklilik özellikleri kullanılarak P-dalga hızının kestirimine olanak sağlayan görgül bir eşitlik de önerilmiştir. Ayrıca, doygunluktaki artışa bağlı olarak, P-dalga hızında artış gözlenen kaya türlerinde kalite indeksi artarken (fisürlülük azalırken), P-dalga hızı azalan kaya türlerinde kalite indeksi de azalmaktadır

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KARAKUL, H., ULUSAY, R. (2012). Kayaların Dayanım Özelliklerinin Farklı Doygunluk Koşullarında P-dalga Hızından Kestirimi ve P-Dalga Hızının Fiziksel Özelliklere Olan Duyarlılığı. Yerbilimleri, Cilt: 33 - Sayı: 3, 239–268. https://ajindex.com/articles/336675

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. Altun, İ.E. ve Aksay,A., 2002. Türkiye jeoloji hari- taları No:27 Ereğli-F26 paftası. MTA Jeoloji Etütleri Dairesi, Ankara.
  2. Apuani, T., King, M.S., Butenuth, C., and De Fre- itas, M.H., 1997. Measurements of the relationship between sonic wave velo- cities and tensile strength in anisotropic rock. In: Developments in Petrophysics, Geological Society Special Publication No. 122, pp. 107-119. ASTM, 1972. Inorganic index to the powder diffraction file. Joint Committee on Powder Diffraction Standards, Phile- delphia, 1432 p. ASTM, 2001. Annual Book of ASTM Standards- Soil and Rock, Building Stones, Sec- tion-4, Construction, V. 04.08. ASTM Publication, Philedelphia, 972 p. Atalay, Z., 1980, Muğla-Yatağan ve yakın dolayı karasal Neojeni’nin stratigrafi araştır- ması. TJK Bülteni, 23 (1), 93-99.
  3. Aydan, Ö., Akagi, T., Ito, T., and Kawamoto, T., Prediction of behaviour of tunnels in Geotechnical Engineering, 448, 73-82.
  4. Aydan, Ö., Akagi, T., and Kawamoto, T., 1993. The squeezing potential of rock around tunnels: Rock Mechanics and Rock Engineering, 26 (2), 137-163.
  5. Aydan, Ö., Akagi, T., and Kawamoto, T., 1996. The squeezing potential of rock around tunnels: with examples taken from Japan. Rock Mechanics and Rock Engineering, 29 (3), 125-143.
  6. Cadoret, T., Marion, D., and Zinsner, B., 1995. Influence of frequency and fluid distri- bution on elastic wave velocities in partially saturated limestones. Journal of Geophysical Research, 100, 9789- 9803. Chang, C., Zoback, M.D., and Khaksar, A., 2006. Empirical relations between rock strength and physical properties in se- dimantary rocks. Journal of Petroleum Science and Engineering, 51, 223-237.
  7. Carmichael, R.S., 1982. Handbook of Physical Properties of Rocks, Volume II. CRC Press,
  8. Boca Raton. Çobanoğlu, İ., Çelik, S.B., 2008. Estimation of uniaxial compressive strength from point load strength, Schmidt hardness and P-wave velocity. Bulletin of Engine- ering Geology and the Environment, 67, 491-498. D’Andrea, D.V., Fischer, R.L., and Fogelson, D.E., 1965. Prediction of compressive strength from other rock properties. US Bureau of Mines Report of Investi- gation 6702. Deere, D.U., and Miller, R.P., 1966. Engineering classification and index properties for intack rock,Tech. Rept. No. AFWL TR-65-116,
  9. Air Force Weapons Lab., Kirtland Air Force xico, 308 p. Base, New Me Dyke, C.G., and Dobereiner, L., 1991. Evalua- ting the strength and deformability of sandstones. Quarterly Journal of Engi- neering Geology, 24,123-134. Ergül