Dergiler / Türk Dünyası Araştırmaları / 2020 / Cilt: 125 - Sayı: 246

MALATYA TARİHÎ SÜRECİNDE ŞÛRE-İLİ NÂHİYESİNİN TEŞKİLİ

Sayfa
129–148
Yayın Tarihi
2020-06-25
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Şûre-ili nâhiyesine ait ulaşılan en erken tarihli bilgiler 1519 yılına ait tapu tahrir defterinde mevcuttur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fırat nehrinin doğal bir sınır oluşturduğu Anadolu yarımadasının doğusunda bulunan Malatya, sahip olduğu bu coğrafî konumuyla eski çağlardan süregelen stratejik önemi haiz bir kenttir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Roma-Sasani savaşlarının akabinde VII. yüzyılda başlayan İslâm-Bizans mücadelesinde büyük bir tahribata uğrayan Malatya ve çevresi Sugur merkezi olarak jeostratejik önemini devam ettirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Şûre-ili nâhiyesine ait ulaşılan en erken tarihli bilgiler 1519 yılına ait tapu tahrir defterinde mevcuttur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Malatya · Şûre-ili · Keferdiz

Özet

Fırat nehrinin doğal bir sınır oluşturduğu Anadolu yarımadasının doğusunda bulunan Malatya, sahip olduğu bu coğrafî konumuyla eski çağlardan süregelen stratejik önemi haiz bir kenttir. Roma-Sasani savaşlarının akabinde VII. yüzyılda başlayan İslâm-Bizans mücadelesinde büyük bir tahribata uğrayan Malatya ve çevresi Sugur merkezi olarak jeostratejik önemini devam ettirmiştir. Malazgirt Zaferi sonrası oluşan siyasî boşluktan istifade eden Bizans’ın eski komutanı Phileratos Brachamios’un hâkimiyet sahasındaki Malatya, 1102’de Danişmend Beyi Gümüştekin Ahmet Gazi tarafından fethedilmiştir. Bu tarihten itibaren Türkiye Selçuklu Devleti ile Danişmend ve Artuklu Beyliklerinin mücadele sahasında kalan Malatya ve çevresindeki kalıcı Selçuklu hâkimiyeti 1178’de Sultan II. Kılıçarslan tarafından sağlanmıştır. Türkiye Selçuklu Devleti’nin 1243’teki Kösedağı Savaşı’yla başlayan inkıraz sürecinde Malatya İlhanlı valilerince yönetilmeye başlanmış ve 1361’de Memlûk hâkimiyetine girmiştir. Osmanlı Devleti tarafından ilk kez 1399’da ele geçirilen Malatya, yaşanan Timur felaketi sonrasında tekrar Memlûk’a tabi Dulkadir Beyliği’ne bağlı kalmıştır. Mercidabık Savaşı öncesi 1515’te Osmanlı Devleti tarafından Malatya ve çevresi ilhâk edilmiştir. Osmanlı idarî sistemi içinde sancak konumunda olan Malatya’ya bağlı Gerger ve Kâhta, ilk yıllarda müstakil livalar olarak teşkil edilmiş olmakla birlikte Kanuni Sultan Süleyman döneminde doğrudan Malatya sancağına bağlanmıştır. Şûre-ili nâhiyesine ait ulaşılan en erken tarihli bilgiler 1519 yılına ait tapu tahrir defterinde mevcuttur.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BAYRAK, R. (2020). MALATYA TARİHÎ SÜRECİNDE ŞÛRE-İLİ NÂHİYESİNİN TEŞKİLİ. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt: 125 - Sayı: 246, 129–148. https://ajindex.com/articles/168339

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. Kaynaklar Arşiv Vesikaları Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Tahrir Defterleri Tasnifi TD 71 TD 408 TD 997 TD 156 Yayımlanmış Vesikalar YİNANÇ, Refet, ELİBÜYÜK, Mesut: Kanuni Devri Malatya Tahrir Defteri(1560), Gazi Üniversitesi Yayın No: 31, Ankara 1983, 387 Numaralı Mûhasebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (937/1530) II, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın Nu: 36, Ankara 1997. Kaynak Eserler Abû Bakr-î Tihrânî: Kitâb-i Diyârbakriyya Ak-koyunlular Tarihi, Yay. Necati Lugal, Faruk Sümer, TTK, Ankara 1962. Adı Bilinmeyen Bir Süryani: I. ve II. Haçlı Seferleri Vekayinamesi, Çev. Vedii İlmen, Yaba, İstanbul 2005. Ebu Bekr-i Tihranî: Kitab-ı Diyarbekriye, Çev. Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı, Ankara 2001. Ebü’l-Ferec İbnü’l-İbrî: Târîhu, Muhtasari’d-Düvel, Çev. Şerafeddin Yaltkaya, Tıpkıbasım, TTK, Ankara 2011. El-Belâzurî: Fütuhu’l-Büldan (Ülkenin Fetihleri), Çev. Mustafa Fayda, Kültür Bakanlığı, Ankara 2002. Gregory Abû’l-Farac: Abû’l Farac Tarihi, I, Çev. Ömer Rıza Doğrul, TTK, Ankara 1945. Gregory Abû’l-Farac: Abû’l Farac Tarihi, II, Çev. Ömer Rıza Doğrul, TTK, Ankara 1950. İbn Bibi: El Evamürü’l-Ala’iyye Fi’l-Umuri’l-Ala’iyye (Selçuk-Name) II, Çev. Mürsel Öztürk, T.C. Kültür Bakanlığı, Ankara 1996. Mehmed Neşri: Kitâb-ı Cihan-Nümâ, C. I, Yay. Faik Reşit Unat, Mehmed Altay Köymen, TTK, Ankara 1987. Mikhail Psellos: Khronogrophia, Çev. Işın Demirkent, TTK, Ankara 1992. Nizamüddin Şâmî: Zafernâme, Çev. Necati Lugal, TTK, Ankara 1987. Süryanî Mihail: Süryanî Patrik Mihail’in Vakainamesi II Kısım (1042-1195),
  2. Çev. Hrant D. Andreasyan, Basılmamış Nüsha, Diyanet İslam Ansiklopedisi Kütüphanesi Nr: 956. Urfalı Mateos: Urfalı Mateos Vekayi-Nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), Çev. Hrant D Andreasyan, 4. Baskı,
  3. TTK, Ankara 2019.
  4. Tetkik Eserler AKSÜT, Hamza: Mezopotamya’dan Anadolu’ya Alevi Erenlerin İlk Savaşı (1240), YTY, Ankara 2006.
  5. BAYKARA, Tuncer. Anadolu’nun Tarihî Coğrafyasına Giriş I Anadolu’nun İdarî Taksimatı, Türk Kültürü Araştırmaları Enstitüsü, Ankara 1988. CAHEN Claude: Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler, Çev. Yıldız Moran, E Yay., İstanbul 1984.
  6. EMECEN, Feridun M.: Yavuz Sultan Selim, Kapı, İstanbul 2018. __________________: XVI. Asırda Manisa Kazası, 2. Baskı,
  7. TTK, Ankara 2013.
  8. GÖĞEBAKAN, Göknur: XVI. Yüzyılda Malatya Kazası (1516-1560), Malatya Belediyesi Kültür Yayınları No: 6, Malatya 2002.
  9. GÖYÜNÇ, Nejat: Malatya’dan Görüş, yy., İstanbul 1985. HAL