Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 4

Ev İdaresi’nden Ev Ekonomisi’ne Dönüşen Ders Geliştirme Süreci ve Sara Lee Tuck’ın Türkiye’de Kızların Eğitimi Alanında Ulusötesi Bir Eğitmen Olarak Misyonu

The Course Development from Household Management to Home Economics and Sara Lee Tuck’s Mission as a Transnational Instructor in Girls’ Education in Turkey

Sayfa
1169–1191
Yayın Tarihi
2026-11-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Dolayısıyla bu örnek, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de yaşanan ulusötesi eğitim modernizasyonunun hem olanaklarını hem de toplumsal cinsiyete dayalı sınırlarını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, 1925’ten 1929’a kadar Erenköy Kız Lisesi’nde ders veren Amerikalı ev ekonomisi öğretmeni Sara Lee Tuck’ın örneği üzerinden, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarına kadar ev yönetimi dersinin geçirdiği dönüşümü incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Aksine, Tuck’ın uzmanlığı, özellikle müfredat geliştirme ve hizmet içi öğretmen eğitimi yoluyla Türk eğitim yetkilileri tarafından seçici bir şekilde uyarlanmış ve denetlenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Dolayısıyla bu örnek, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de yaşanan ulusötesi eğitim modernizasyonunun hem olanaklarını hem de toplumsal cinsiyete dayalı sınırlarını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sara Lee Tuck · Ev İdaresi · Ev Ekonomisi

Özet

Bu makale, 1925’ten 1929’a kadar Erenköy Kız Lisesi’nde ders veren Amerikalı ev ekonomisi öğretmeni Sara Lee Tuck’ın örneği üzerinden, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarına kadar ev yönetimi dersinin geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Arşiv belgeleri, kurumsal raporlar, süreli yayınlar ve döneme ait yayınlardan yararlanılan bu çalışma, aktarım, çeviri ve dönüşüm kavramlarını kullanarak yabancı eğitim uzmanlığının ulusal eğitim sistemine nasıl entegre edildiğini analiz etmektedir. Çalışma, Tuck’ın atanmasının ne bir Amerikan modelinin doğrudan aktarımı ne de bir Amerikanlaşma süreci olduğunu savunmaktadır. Aksine, Tuck’ın uzmanlığı, özellikle müfredat geliştirme ve hizmet içi öğretmen eğitimi yoluyla Türk eğitim yetkilileri tarafından seçici bir şekilde uyarlanmış ve denetlenmiştir. Ev ekonomisi eğitimi, hijyen, beslenme, verimlilik ve üretkenlik konularında modern bilgileri getirmiş olsa da kadınların vatandaşlığını ev içi sorumluluklarla ilişkilendirmeye devam etmiştir. Dolayısıyla bu örnek, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de yaşanan ulusötesi eğitim modernizasyonunun hem olanaklarını hem de toplumsal cinsiyete dayalı sınırlarını ortaya koymaktadır.

Abstract

This article examines the transformation of home management course from the late Ottoman Empire to the early Turkish Republic through the case of American home economics instructor Sara Lee Tuck, who taught at Erenköy Girls’ High School from 1925 to 1929. Drawing on archival documents, institutional reports, periodicals, and contemporary publications, the study uses the concepts of transfer, translation, and transformation to analyze how foreign educational expertise was incorporated into a national education system. It argues that Tuck’s appointment represented neither a straightforward transfer of an American model nor a process of Americanization. Rather, her expertise was selectively adapted and supervised by Turkish educational authorities, particularly through curriculum development and in-service teacher training. While home management education introduced modern knowledge of hygiene, nutrition, efficiency, and productivity, it continued to associate women’s citizenship with domestic responsibilities. The case therefore reveals both the possibilities and the gendered limits of transnational educational modernization in early Republican Turkey

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Saatçı, M. B. (2026). Ev İdaresi’nden Ev Ekonomisi’ne Dönüşen Ders Geliştirme Süreci ve Sara Lee Tuck’ın Türkiye’de Kızların Eğitimi Alanında Ulusötesi Bir Eğitmen Olarak Misyonu. History Studies, Cilt: 18 Sayı: 4, 1169–1191. https://doi.org/10.9737/historystudies.1919070

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (81)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)/Directorate of State Archives of the Presidency of the Republic of Turkey, Republic Archives (BCA), Ankara BCA. 30-18-1-2 / 1-5-8. BCA. 180-9-0-0 / 26-140-22. BCA. 180-9-0-0 / 28-154-2.
  2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)/Directorate of State Archives of the Presidency of the Republic of Turkey, Ottoman Archives (BOA), Istanbul HR. İM (Hariciye Nezâreti İstanbul Murahhaslığı [Ministry of Foreign Affairs, Istanbul Agency]). MF. MKT (Maarif Nezâreti Mektubî Kalemi [Ministry of Public Education, Correspondence Office]).
  3. Library of Congress, Washington, D.C. Mark L. Bristol Papers (MLBP).
  4. Boston Daily Globe. "Boston Woman Can Eliminate Quaintly-Named Turkish Food." November 28, 1926, 4.
  5. Cumhuriyet. "Erenköy Kız Lisesi Dün Gece Tamamen Yandı." February 22, 1945, 1.
  6. Jefferson City Post-Tribune. "Miss S. Lee Tuck of Home Economics and Efficiency Department." April 24, 1930, 4.
  7. San Francisco Chronicle. "Six-Day Show at Emporium Holds Interest." May 25, 1921, 7.
  8. Springfield News-Leader. "Springfield Woman Is Commissioned to Introduce Reforms in Turkey." November 26, 1926, 1.
  9. The Brooklyn Daily Eagle. "Teach Young Turkey U.S. Domestic Science." April 25, 1927, 16.
  10. The Christian Science Monitor. "Missouri Girl Named for Turkish Schools." October 9, 1925, 6.
  11. The Evening Tribune. "Teach Young Turkey U.S. Domestic Science." June 1, 1927, 3.
  12. The New York Times. "To Help Modernize Schools in Turkey." August 21, 1932, 14.
  13. The Sunday Star. "Turkey to Learn American Foods." November 28, 1926, 15.
  14. Ahmed Edip. İktisâd-ı Beytî. İstanbul: Kanaat Kitabevi, 1915.
  15. Akkutay, Ülker. Millî Eğitimde Yabancı Uzman Raporları. Ankara: Avni Akyol Kültür ve Eğitim Ümit Vakfı, 1996.
  16. Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000–M.S. 2010). Ankara: Pegem Akademi, 2010.
  17. Albayrak, Muzaffer and Kevser Şeker. Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı Eğitiminde Modernleşme. İstanbul: Bion Matbaacılık, 2014.
  18. Ali Nazîmâ. “Kadınlar İçin Tâlim ve Terbiye.” Talebe Defteri 2, no.51–52 (March 14, 1918): 831.
  19. Ali Rıza. Kızlara Mahsus İdâre-i Beytiye (Birinci Kitap). İstanbul: Karabet Matbaası, 1899.
  20. Alice P. Norton. “International Committee Notes.” Journal of Home Economics 18, no. 4 (1926): 208–209.
  21. Alim Baran, Tülay. Mustafa Necati’nin Söyledikleri. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2008.
  22. Altınova, Ayşegül. “Osmanlı Modernleşmesinde Rüşdiye Mektepleri.” PhD diss., Gazi University, 2010.
  23. Altunya, Niyazi. Milli Eğitimde Mustafa Necati Dönemi. İstanbul: Başarı Yayımcılık, 2009.
  24. Andreasen, Karen E. and Annette Rasmussen. “The Development of Home Economics as a Field of Knowledge and its Contribution to the Education and Social Status of Women.” Nordic Journal of Educational History 9, no. 2 (2022): 63–84.
  25. Antopulos, Kostaki. “Fezail-i beytiye.” Mecmua-i Fünun 5, no. 44–45 (1867): 51–57.
  26. Ata, Bahri. “Amerikalı İşadamı, Hayırsever ve Diplomat Charles R. Crane’in Türkiye’deki Kültür ve Eğitim Faaliyetleri.” in Kuruluşundan 90. Yılına Türkiye Cumhuriyeti Uluslararası Sempozyum, ed. Arzu Güven Saygın, 853–888. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2016.
  27. Atatürk, Mustafa Kemal. “Bursa’da İstanbul Türk Lokantacılarına Nutuk (3 Ekim 1925).” in Atatürk’ün Bütün Eserleri vol. 18, ed. Nejat Kaymaz, 32–33. Ankara: Kaynak Yayınları, 2006.
  28. Batislam, Hanife Dilek. “Meşrutiyet Döneminde Kadınları Eğitmek İçin Yazılmış Bir Eser: Mir’atü’lbeyt.” Kadın/Woman2000 Kadın Araştırmaları Dergisi 3, no. 1 (2002): 165–179.
  29. Behram Münir. Muhtasar İdâre-i Beytiye. İstanbul: Kasbar Matbaası, 1910.
  30. Binbaşıoğlu, Cavit. Başlangıçtan Günümüze Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Anı Yayıncılık, 2014.
  31. Binbaşıoğlu, Cavit. Türk Eğitim Düşüncesi Tarihi. Ankara: Anı Yayıncılık, 2005.
  32. Carpenter, Katie. “Educating the Scientific Housewife: the Conceptualization of Housework in English Girls’ day schools, 1870–1914.” Pedagogica Historica 59, (2023): 611–629.
  33. Cowen, Robert. “The Transfer, Translation and Transformation of Educational Processes: And Their Shape-Shifting?” Comparative Education 45, no. 3 (2009): 315–327, https://doi.org/10.1080/03050060903184916
  34. Davison, Roderick H. “Westernized Education in Ottoman Empire.” Middle East Journal 15, no. 3 (1961): 289–301.
  35. Demir, Mine. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Türkiye’de Ev Kadınlarının Eğitimi: İdâre-i Beytiye.” Çeşm-i Cihan: Tarih, Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi 4, no. 1 (2017): 108–120.
  36. Dewey, John. Türkiye Maarifi Hakkında Rapor. İstanbul: Devlet Matbaası, 1939.
  37. Doktor Sabri. “İngiliz Mekteplerinde Terbiye Kız Mektepleri.” Muallimler Mecmuası (April 1925): 1327–1337.
  38. Döşkaya, Füsun Çoban. “Mary Lyon: Mount Holyoke Kız İlahiyat Okulu ve Mezunlarının Osmanlı Devleti’nde Eğitim Misyonerliği Faaliyetleri.” History Studies 12, no.4 (August 2020): 1665-1701.
  39. Eriş, Sevgi. “1961–1987 Yılları Arasında Gerçekleştirilen Millî Eğitim Şûraları ve Alınan Kararların Uygulamaları.” master’s diss., Selçuk University, 2006.
  40. Ferguson, Susanna. Labors of Love: Gender. Capitalism, and Democracy in Modern Arab Thought. California: Stanford University Press, 2024.
  41. Fleischmann, Ellen L. “Lost in Translation: Home-economics and the Sidon Girls’ School of Lebanon, c.1924–1932.” Social Sciences and Missions 23, (2010): 32–62.
  42. Gray, Hellen Sayr. “Domestic Science in the Schools and Colleges.” The North American Review 190, no. 645 (August 1909): 200–211.
  43. Güçtekin, Nuri. “Müslim Özel Mektepleri.” PhD diss., İstanbul University, 2013.
  44. Hayden, Dolores. The Grand Domestic Revolution: A History of Feminist Designs for American Homes, Neighbourhood, and Cities. Cambridge: The MIT Press, 1982.
  45. Hüseyin Daniş. “Vezâif-i Beytiye-i Nisvan.” Malumat, no. 19 (June 16, 1894): 148.
  46. Hüseyin Remzi. Mir'atu'lbeyt. İstanbul: Alem Matbaası, 1891.
  47. İçsel, Nâzım. Aile Bilgisi: Ev Tutumu Üzerine Pratik Dersler, Ev İdaresi. İstanbul: Gör Kitabevi, 1965.
  48. İçsel, Nâzım. Kıraat-ı Beytiye. İstanbul: Şems Matbaası, 1914.
  49. İçsel, Nâzım. Kız Mekteplerine Mahsus Ev İdaresi. İstanbul: Marifet Matbaası, 1927.
  50. İçsel, Pakize and Nâzım İçsel. Aile Bilgisi ve Ev İdaresi (Sınıf 4). İstanbul: Hilmi Kitabevi, 1936–37.
  51. Jenkins, Hester Donaldson. An Educational Ambassador to the Near East the Story of Mary Mills Patrick and an American College in the Orient. New York: Fleming H. Revell Company, 1925.
  52. Kandiyoti, Deniz A. “Emancipated but Unliberated? Reflections on the Turkish Case”, Feminist Studies 13, no. 2 (Summer, 1987): 317-338.
  53. Karagöz, Savaş and Mustafa Şanal. “II. Meşrutiyet Dönemi Kadın Gözüyle Kadın Eğitimi.” The Journal of International Social Research 8, no.39 (2015): 679–691.
  54. Karagöz, Savaş. “İkinci Meşrutiyetten Harf İnkılâbına Kadar Süreli Yayınlarda Yer Alan Eğitim Görüşleri ve Cumhuriyet Eğitimine Yansımaları (1908–1928).” PhD diss., Gazi University, 2014.
  55. Koçak, Ahmet. “Amerika’dan Boğaziçi’ne Uzanan Bir Eğitimci Mary Mills Patrick’in ‘Amerika’da Kadınlara Mahsus Yüksek Tahsil’ Risalesi.” Dil ve Edebiyat Araştırmaları 16 (2017, Fall): 67–81.
  56. Kühne, Alfred. Meslekî Terbiyenin İnkişafına Dair Rapor. İstanbul: Maarif Vekilliği Devlet Basımevi, 1939.
  57. Kurnaz, Şefika. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadınların Eğitimi.” Milli Eğitim Dergisi 143, (1999): 99–111. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/143/14.htm.
  58. Maarif Vekâleti Tebliğler Mecmuası 11, (December 15, 1926): 36–37.
  59. Madigan, Jennifer C. “The Education of Women and Girls in the United States: A Historical Perspective.” Advances in Gender and Education 1, (2009): 11–13.
  60. Mehmed Süleyman. “Nesayih ve İdare-i Beytiye: Sütlaç, Şeftali Reçeli.” Maarif 2, no. 38 (April 6, 1892): 191.
  61. Ment, David M. “The American Role in Education in the Middle East: Ideology and Experiment, 1920–1940.” Paedagogica Historica 47, nos. 1–2 (February-April 2011): 173–189.
  62. Öztürk, Cemil. Atatürk Devri Öğretmen Yetiştirme Politikası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996.
  63. Öztürk, Cemil. Türkiye'de Dünden Bugüne Öğretmen Yetiştiren Kurumlar. İstanbul: MEB Yayınları, 2005.
  64. Perihan Saide. “Terbiye ve Talim Sahifeleri: Amerika’da Genç Kız Hayatı.” Talebe Defteri 2, no. 51–52 (March 14, 1918): 825.
  65. Phillips, David and Kimberly Ochs. “Processes of Policy Borrowing in Education: Some Explanatory and Analytical Devices.” Comparative Education 39, no. 4 (2003): 451–461, https://doi.org/10.1080/0305006032000162020
  66. Pir, Serpil. “Bursa Kız Rüşdiye Mektebi (1882–1909).” History Studies 14, no. 3 (August 2022): 613–634.
  67. Pullman Herald 30, no. 21 (March 15, 1918): 6.
  68. ReevesEllington, Barbara. “Constantinople Woman's College: Constructing Gendered, Religious, and Political Identities in an American Institution in the Late Ottoman Empire.” Women’s History Review 24, no. 1 (2014): 53–71.
  69. Sadker, Myra and David Sadker. Failing at Fairness: How Our Schools Cheat Girls, New York: Simon and Schuster, 2010.
  70. Sakaoğlu, Necdet. Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2003.
  71. Sevim Türkan. “İdare-i Beytiyye 1: İşden mi, Dişdenmi?.” Türk Kadını 1, no. 3 (June 20, 1918): 59–60.
  72. Şirin, Nuray. “Söyleşi: Fay Kirby, Türkiye’de 40 Yıl.” Nokta (July 26, 1987): 61–62.
  73. Tunç Yaşar, Fatma. “Geç Dönem Osmanlı Kız Mekteplerinde Fennî Ev İdaresi Eğitimi: Müfredat ve Ders Kitapları.” Türkiyat Mecmuası 29, no. 2 (2019): 591–620.
  74. Vail, Ann. “Constantinople College for Women: Home Economics Program Builds Sustainable Families and Communities in the Evolving Ottoman Empire” [Conference presentation abstract]. The International Federation for Home Economics 24th World Congress, Atlanta, Georgia, United States, September 6–10, 2022.
  75. Whitcomb, Emeline S. “Contribution of Home Economics to Citizenship Training.” Department of Interior Bureau of Education Bulletin 3, (1925): 1–43.
  76. Whitcomb, Emeline S. Progress in Home Economics Education. Washington: Government Printing Office, 1926.
  77. Yılmaz, Abdülkadir. Başlangıçtan Günümüze Talim ve Terbiye Kurul Kararlarında Öğretmen(lik) Atamaları: Kimleri Öğretmen Yaptık/yap(a)madık? (1926–2019). Ankara: Sonçağ Akademi, 2019.
  78. Yücel, Hasan Âli. Türkiye’de Ortaöğretim. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1994.
  79. “All New York, U.S., arriving passenger and crew lists (including Castle Garden and Ellis islend) 1820–1957.” Ancestry. Accessed March 20, 2026. https://www.ancestry.com/search/collections/7488/?name=SARA+LEE_TUCK&birth=1892&arrival=1929.
  80. “Geçmişten Günümüze Sayılarla Eğitim (1923–2023).” Accessed March 20, 2026. https://sgb.meb.gov.tr/www/baskanligimizca-hazirlanan-gecmisten-gunumuze-sayilarla-egitim-1923-2023-raporu-yayimlandi/icerik/604.
  81. “Sara Lee Tuck.” Find a Grave. Accessed March 20, 2026. https://www.findagrave.com/memorial/7997864/sara-lee-tuck.