Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 4

Azil, Yargılama ve Yeniden Tayin Üçgeninde Fatsa Kaymakamı Ahmed Rıza Bey (1889-1893)

District Governor Ahmed Rıza Bey of Fatsa in the Triangle of Dismissal, Trial, and Reappointment (1889–1893)

Esat Aktaş(Bayburt University, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of History, Bayburt, Turkey)0000-0003-4197-8470
Sayfa
1339–1359
Yayın Tarihi
2026-11-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, Fatsa Kaymakamı Ahmed Rıza Bey’in azli, yargılanması ve yeni bir göreve tayin süreci Osmanlı Arşivinde bulunan belgeler üzerinden incelenecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:19. yüzyılda merkeziyetçiliği güçlü kılmaya çalışan Osmanlı Devleti, 1867’deki düzenlemelerle kazalara müdürlerin yerine merkezden kaymakam tayin etmeye başladı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bunlardan biri de 1889-1891 yılları arasında Fatsa kazasında görev yapan Kastamonulu Ahmed Rıza Bey’di.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, Fatsa Kaymakamı Ahmed Rıza Bey’in azli, yargılanması ve yeni bir göreve tayin süreci Osmanlı Arşivinde bulunan belgeler üzerinden incelenecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Trabzon · Canik · Fatsa kazası

Özet

19. yüzyılda merkeziyetçiliği güçlü kılmaya çalışan Osmanlı Devleti, 1867’deki düzenlemelerle kazalara müdürlerin yerine merkezden kaymakam tayin etmeye başladı. Bunlardan biri de 1889-1891 yılları arasında Fatsa kazasında görev yapan Kastamonulu Ahmed Rıza Bey’di. Hakkındaki şikâyetler üzerine kötü idaresi sebep gösterilerek azledildi. Görevi sürecinde eşkıyalık, mültezimlerin halka zulmü ve adam kayırma gibi birçok konuda şikâyet vardı. Kaymakam Bey, ayrıca bir cinayetin azmettiricileri arasında gösterilmekteydi. Bu şikâyetler üzerine yapılan incelemeler, mültezimlerle bazı memurların halkın üzerinde baskı kurduklarına ve kaymakamın da bunlara göz yumduğuna işaret etmekteydi. Ayrıca cinayetten dolayı yargılanması talep edildi. Suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışırken tutuklandıysa da delil yetersizliğinden men-i muhakemesine karar verildi. Kötü idaresine dair de uzun süre kendisini aklamaya çalışan Ahmed Rıza Bey, azlinden ancak iki buçuk yıl sonra Torul kaymakamlığına tayin edildi. Bu makalede, Fatsa Kaymakamı Ahmed Rıza Bey’in azli, yargılanması ve yeni bir göreve tayin süreci Osmanlı Arşivinde bulunan belgeler üzerinden incelenecektir.

Abstract

In the nineteenth century, as the Ottoman State sought to strengthen central control, reforms introduced in 1867 replaced district directors with governors appointed directly from the center. One of these officials was Ahmed Rıza Bey from Kastamonu, who served as district governor of Fatsa between 1889 and 1891. Following complaints against him, he was dismissed on the grounds of poor administration. During his term, numerous grievances were raised concerning banditry, oppression of the populace by tax farmers, and favoritism. The district governor was also accused of being among those who instigated a murder. Investigations launched in response to these complaints indicated that tax farmers and certain officials had exerted pressure on the population and that the governor had tolerated these practices. In addition, his prosecution was requested in connection with the murder. Although he was arrested while trying to prove his innocence, a decision of non-prosecution was issued due to lack of evidence. Ahmed Rıza Bey also spent a long period attempting to clear his name regarding accusations of poor administration, and only two and a half years after his dismissal was he appointed as district governor of Torul. This article examines the dismissal, trial, and reappointment process of Ahmed Rıza Bey, district governor of Fatsa, based on documents found in the Ottoman Archives.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aktaş, E. (2026). Azil, Yargılama ve Yeniden Tayin Üçgeninde Fatsa Kaymakamı Ahmed Rıza Bey (1889-1893). History Studies, Cilt: 18 Sayı: 4, 1339–1359. https://doi.org/10.9737/historystudies.1853303

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (57)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA.) BOA. BEO. (Bâb-ı Âlî Evrak Odası).
  2. BOA. DH. MKT. (Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi).
  3. BOA. DH. SAİDd. (Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahval Defterleri).
  4. BOA. İ. DH. (İrâde Dahiliye).
  5. BOA. İ. ŞD. (İrâde Şûrâ-yı Devlet).
  6. BOA. ŞD. (Şûrâ-yı Devlet Evrakı).
  7. BOA. Y. MTV. (Yıldız Mütenevvi Maruzat).
  8. BOA. Y. PRK. AZJ. (Yıldız Perakende Evrakı Arzuhal Jurnal).
  9. BOA. Y. PRK. AZN. (Yıldız Perakende Evrakı Adliye ve Mezahib Nezareti Maruzatı).
  10. BOA. Y. PRK. ML. (Yıldız Perakende Evrakı Maliye Nezareti Maruzatı).
  11. Aktaş, Esat ve Hakan Yaşar. “Ordu Kazası’nda Asayiş Sorunları (19. Yüzyılın Sonu-20. Yüzyılın Başı).” Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), no. 41 (2017): 1–24.
  12. Aktaş, Esat. “93 Harbi’nden Birinci Dünya Savaşı’na Şiran Kazasında İdarî Sorunlar.” Osmanlı Döneminde Şiran’da Sosyo-Ekonomik ve İdari Hayat içinde, editör Alpaslan Demir, 45–81. Kömen Yayınları, 2022.
  13. Aktaş, Esat. “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Fatsa’da Kaza İdaresi ve Kaymakamlar.” Fatsa ve Yöresi Tarihi içinde, cilt 1, editör Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil, 435–472. Fenomen Yayınları, 2022.
  14. Aktaş, Esat. “Osmanlı Taşrasında Asayişin Sağlanmasında Örnek Bir Uygulama: Canik Sancağında Gürcü Sürgünü (1887-1895).” Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 29 (2026): 293–319.
  15. Aktaş, Esat. Devlet-Eşraf Ekseninde Taşrada İdarecilik Ordu Kazası Kaymakamları (1876-1916). Kitabevi Yayınları, 2021.
  16. Babaoğlu, Resul. Mekteb-i Mülkiye (1859-1860)-Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Bilimsel ve Kültürel Modernleşmenin Kurumsallaşması. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.
  17. Balcı, Sezai. “Tehcir Öncesi Dönemde Türkiye’den Rusya’ya Ermeni Göçü (1876-1915).” Tarihte Türkler ve Ermeniler içinde, cilt 7, editör Mehmet Metin Hülagu, Musa Şaşmaz, İbrahim Ethem Atnur, Taha Niyazi Karaca, Mustafa Çolak ve Recep Karacakaya, 205–244. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
  18. Balcı, Sezai. Giresun Rumları ve Gayrimüslim Bir Belediye Başkanı: Kaptan Yorgi Konstantinidi Paşa. Libra Yayıncılık, 2012.
  19. Çadırcı, Musa. Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1997.
  20. Demirci, Gülseher. “Bolaman Çayı Havzası’nda Asayiş Sorunları.” Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi, 2022.
  21. Doğan, Osman. Karadeniz’de Bir Boğaziçi Ünye. Mor Çiçek Yayınevi, 2006.
  22. Ekinci, Ekrem Buğra. Osmanlı Hukuku Adalet ve Mülk. Arı Sanat Yayınları, 2008.
  23. Ekinci, İlhan. Halk, Ayan ve Devlet Tanzimat Devri Ordu Kazası. Gece Kitaplığı, 2016.
  24. Eraslan, Zeki. Şûrâ-yı Devletten Danıştaya Yapısal ve Fonksiyonel Dönüşüm (1868-1922). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
  25. Genç, Mehmet. “İltizam.” İslam Ansiklopedisi içinde, cilt 22, 154–158. Türkiye Diyanet Vakfı, 2000.
  26. Gülsoy, Ufuk. Osmanlı’nın Gayrimüslim Askerleri. Timaş Yayınları, 2010.
  27. Güneş, Mehmet. Osmanlı Devleti’nde Kaymakamlık (1842-1871). Kitabevi Yayınları, 2014.
  28. İpek, Nedim. “Fatsa Kazasının Nüfusu.” Fatsa ve Yöresi Tarihi içinde, cilt 1, editör Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil, 325–337. Fenomen Yayınları, 2022.
  29. İpek, Nedim. Canik ve Göç 1800-1923. Canik Belediyesi Kültür Yayınları, 2018.
  30. Kara, Burcu. “XIX. Yüzyılda Ünye Kazasında Göçler.” Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi, 2021.
  31. Karagöz, Rıza. “II. Meşrutiyet Döneminde Canik Sancağında İdari Yapılanma.” Geçmişten Geleceğe Samsun içinde, 1. Kitap, yayına hazırlayan Cevdet Yılmaz, 65–81. Samsun Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2006.
  32. Karagöz, Rıza. “Trabzon Valisi Ahmet Aziz Bey’in Canik Sancağı’nı Vilâyete Dönüştürme Projesi (1885).” Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi 4, no. 4 (2008): 29–43.
  33. Karpat, Kemal H. Osmanlı Nüfusu 1830-1914. Çeviren Bahar Tırnakçı. Timaş Yayınları, 2010.
  34. Kasap, Murat. “Arşiv Belgelerine Göre Fatsa’da Çerkez ve Gürcü Muhacirlerinin İskânı.” Fatsa ve Yöresi Tarihi içinde, cilt 1, editör Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil, 639–682. Fenomen Yayınları, 2022.
  35. Kılıç, Halim. “Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Reformlarını Düzenleyici Bir Kurum Olarak Şura-yı Devlet (1868-1876).” Akademik Bakış 14, no. 27 (2020): 203-220.
  36. Köksal, Ahmet. Giritli Sırrı Paşa (1844-1895). Serander Yayınları, 2018.
  37. Manav, Nursel. Mülkiye Tekaüd Sandığı Kuruluşu ve Faaliyetleri (1880-1890). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2017.
  38. Ortaylı, İlber. Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahallî İdareleri (1840-1880). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
  39. Özdiş, Hamdi. “Taşrada İktidar Mücadelesi: II. Abdülhamid Döneminde Trabzon Vilayeti’nde Eşraf, Siyaset ve Devlet (1876-1909).” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2008.
  40. Özel, Oktay. “Muhacirler, Yerliler ve Gayrimüslimler Osmanlı’nın Son Devrinde Orta Karadeniz’de Toplumsal Uyumun Sınırları Üzerine Bazı Gözlemler.” Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, no. 5 (2007): 93–112.
  41. Özger, Yunus. “II. Abdülhamid Devrinde Orduda Uygulanan Sosyal Güvenlik Politikası ve Emeklilik Sistemi.” Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu içinde, cilt 2, 157–174. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
  42. Öztel, Muharrem. “Tanzimat Devri ve Sonrasında Osmanlı Piyasalarında İhtikâr Sorunu.” History Studies 5, no. 2 (2013): 303–325.
  43. Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. Cilt 1–2. Milli Eğitim Bakanlığı, 2004.
  44. Polatcı, Türkan. “Giresun’dan Kafkaslara Gayrimüslim Göçü.” Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu içinde, cilt 1, editör Gazanfer İltar, 537–543. Giresun Belediyesi Yayınları, 2009.
  45. Quataert, Donald. Anadolu’da Osmanlı Reformu ve Tarım 1876-1908. Çeviren Nilay Özok Gündoğan ve Azat Zana Gündoğan. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.
  46. Sarıyıldız, Gülden. “Sicill-i Ahvâl Defterleri.” İslam Ansiklopedisi içinde, cilt 37, 134–136. Türkiye Diyanet Vakfı, 2009.
  47. Serbestoğlu, İbrahim. Tanzimat, Teftiş ve Canik Sancağında Modernleşme. Gece Kitaplığı, 2019.
  48. Seyitdanlıoğlu, Mehmet. Tanzimat Devrinde Meclis-i Vâlâ (1838-1868). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999. Ş. Sami. Kâmûsü’l-âlam. Cilt 5. İstanbul: Mihran Matbaası, 1896.
  49. Şimşek, Eyyub. “On Dokuzuncu Yüzyılın İkinci Yarısında Karadeniz Bölgesi’nden Rusya’ya Yapılan Göçler Üzerine Bazı Gözlemler.” Tarih Araştırmaları Dergisi (TAD) 36, no. 62 (2017): 247–271.
  50. Tan, Hakan. “İngiliz Belgelerine Göre XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Fatsa.” Fatsa ve Yöresi Tarihi içinde, cilt 1, editör Sadullah Gülten, Murat Özkan, Mesut Karakulak, Kamil Yavuz ve Cevat Erbil, 557–576. Fenomen Yayınları, 2022.
  51. Taşkesenlioğlu, M. Yasin. Kafkasya Hattında Osmanlı Hristiyanlarına Yönelik Rus Politikaları (1828-1878). Fenomen Yayınları, 2021.
  52. Taşkesenlioğlu, M. Yasin. Tanzimat Döneminde Bir Reform Meclisi Meclis-i Âlî-i Tanzîmât (1854-1861). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
  53. Uygun, Süleyman. Fransız Seyyah ve Konsolosların Gözünden Ordu-Fatsa-Ünye. Akademisyen Yayınevi, 2023.
  54. Yaşar, Hakan. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Tokat Sancağında Yaşanan Eşkıyalık Olaylarına Genel Bir Bakış (1908-1914).” Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100. Yılı Anısına Danişmendli Havzasında Tarih ve Kültür Tokat içinde, editör Alpaslan Demir, Yasin Dönder ve Hasan Erdem, 213–228. Kömen Yayınları, 2023.
  55. Yılmaz, Banu. “Trabzon Vilayeti’nde Asayiş, Suç, Suçlu ve Hapishaneler (1876-1915).” Doktora tezi, Uşak Üniversitesi, 2020.
  56. Yılmaz, Özgür. Tanzimat Döneminde Trabzon. Libra Yayıncılık, 2014.
  57. Yüksel, Ayhan. Doğu Karadeniz Araştırmaları. Kitabevi Yayınları, 2013.