Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightTerminoloji örnekleri tarihi olanlar genel olarak bilinmiyorlarsa yazılı kaynaklardan, çağdaş kullanım örnekleri ise alan araştırmaları ve gözlem yoluyla derlenmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada, konu ve amacın tanıtıldığı girişten sonra terminolojinin bir araştırma alanı olarak ortaya çıkışında Alman-Avusturya ve Rus etkisinden söz edilmiş, teoriler ana hatları ile tanıtılmıştır. Özbekçede bugünkü terminolojinin oluşum aşamaları, farklı tarihi dönemler göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Özellikle 19. yüzyıldan itibaren bilim, eğitim, tıp, sanayi, teknoloji, endüstri gibi alanlarda ortaya çıkan köklü değişimler sonucu ölçü birimlerinde ve terimlerde standartlaşma ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Bu değişimin yansıdığı bir alan olarak terim çalışmaları 20. yüzyılın ilk çeyreğinden başlamak üzere yavaş yavaş artmış, neredeyse bağımsız bir araştırma alanına dönüşmüştür. Özbekçede sosyal hayat ve din alanlarında terimler varsa da yeni batılı fikirler, bilim, teknoloji gibi alanlardaki terim ihtiyacı, Rusça kopyalarla karşılanmıştır. Rusça terimlerin Sovyetler döneminde mevcut terimlerin yerini aldığını gösteren örnekler de vardır. Bağımsızlıktan sonra ise bir taraftan Rusça etkisi sürerken diğer taraftan özellikle sosyal hayatla ilgili tarihî terimlerin yeniden kullanılmaya başlandığı görülmektedir. Özbekçedeki çağdaş terimler, tarihî-geleneksel, kopya (özellikle Rusça ve İngilizceden) ve yerli türetim olmak üzere üç ana gruba ayrılabilir. Mobil teknoloji, yapay zekâ ve dijital iletişim gibi alanlarda ise İngilizcenin etkisi ile ulusal kimlik arasında bir gerilim de görülür. Bu çalışma, bütün olarak, literatürün değerlendirilmesi, alan araştırması ve gözlemle Özbekistan’daki terminolojinin son durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada özellikle en son teknolojilerle ilgili terimlerin nasıl karşılandığı tartışılacak ve İngilizce terimlerin aslına göre yazılmasının artış gösterdiği örneklerle sunulacaktır. Yazıda, betimleyici yöntem kullanılmış, literatür taraması, tarih karşılaştırmalı inceleme de yapılmıştır. Terminoloji örnekleri tarihi olanlar genel olarak bilinmiyorlarsa yazılı kaynaklardan, çağdaş kullanım örnekleri ise alan araştırmaları ve gözlem yoluyla derlenmiştir.
Abstract
This study investigates the influence of the German-Austrian and Russian traditions on the emergence of terminology as a field of study, and briefly discusses key theories. The stages through which terms have developed in Uzbek are illustrated by considering different historical periods. Particularly since the 19th century, profound changes in fields such as science, education, medicine, industry, and technology, along with increasing international cooperation, have led to a need for standardization in units of measurement and terminology. As a result of these efforts, terminology studies gradually increased from the first quarter of the 20th century onward and evolved into an almost independent field of research. While there are terms in Uzbek related to social life and religion, the need for new terms in areas such as Western ideas, science, and technology was met primarily through Russian borrowings. There are also examples showing that Russian terms replaced existing ones during the Soviet era. After independence, while Russian influence has persisted on one hand, historical terms—particularly those related to social life—have begun to be reused on the other. Contemporary Uzbek terminology can be divided into three main categories: historical-traditional terms, borrowed terms (especially from Russian and English), and native coinages. In fields such as mobile technology, artificial intelligence, and digital communication, a tension can be observed between the influence of English and the desire to preserve national identity. The focus of the study is how terms related to the latest technologies are being adopted. It is emphasized that there has been a growing trend of adapting English terms to fit the Uzbek language. Overall, through literature review, field research, and observation, the paper aims to understand the current state of terminology in Uzbekistan. This study employs a descriptive method, supported by literature review and historical-comparative analysis. Terminological examples from historical periods were primarily collected from written sources, especially when not widely known. Contemporary terminology examples, on the other hand, were gathered through field research and observation. This combined approach allows for a comprehensive examination of both the historical evolution and the current state of terminology in the Uzbek language.