Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBuna rağmen Türkiye’deki geçmişi, dinî ve milliyetçi görüşleri sebebiyle sürekli gözetim altında tutulmuş ve 1937 yılında Stalin döneminin “Büyük Temizlik/Kızıl Terör” sürecinde “Türk casusu”, “İngiliz casusu”, “burjuva milliyetçisi” ve “ihtilâl karşıtı” suçlamalarıyla tutuklanmıştır. 1938 yılında katledilen Miyan Büzrük Salihov, hayatını Türkistan’ın istiklâli ile halkının kültürel gelişimine adamış ve bu uğurda Sovyet rejiminin kurbanı olmuş bir Ceditçi aydındır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Miyan Büzrük Salihov (1891-1938), XX. asrın başlarında Türkistan’ın bağımsızlığı mücadelesinde ve modern akademik yapısının oluşumunda önemli rol oynamış Ceditçi bir aydın, siyasetçi ve Türkologdur. Miyan Büzrük, ilk eğitimini doğup büyüdüğü Taşkent’te, eski usul bir mektepte ve medresede görmüş, ardından tahsilini İstanbul Üniversitesi’nde sürdürmüştür. Yurt içi ve yurt dışında gördüğü eğitim, onun fikrî dünyasını şekillendirmiş ve İslami ilimler ile modern düşünceyi birleştiren bir entelektüel kimlik kazanmasını sağlamıştır. 1917 Bolşevik İhtilâli sırasında Şûrâ-yı İslâm adlı teşkilatta aktif görev alan Miyan Büzrük Salihov, Türkistan Muhtariyeti Devleti’nin kuruluş sürecine iştirak etmiştir. Türkistan’ın istiklâli için dışarıdan destek sağlamak maksadıyla Şûrâ-yı İslâm teşkilatınca Afganistan ve Türkiye’ye gönderilmiştir. Türkiye’de bulunduğu dönemde Rus şarkiyatçı A. N. Samoyloviç ile bilimsel çalışmalar yapmıştır. Samoyloviç’in ikna etmesiyle 1927 yılında Sovyetler Birliği’ne dönmüştür. Ancak dönüşünden sonra İçişleri Halk Komiserliği’nin (NKVD) baskısına maruz kalmış ve kendi dostlarını jurnallemesi için istihbarat faaliyetlerine zorlanmıştır. 1927-1937 yılları arasında Taşkent’teki Orta Asya Devlet Üniversitesi’nde (SAGU) görev yapmıştır. On yıllık yoğun akademik faaliyeti sürecinde Özbek edebiyatı, tiyatrosu ve folkloru üzerine temel nitelikte birçok eser kaleme almak suretiyle Özbek beşerî bilimlerine önemli katkılarda bulunmuştur. Buna rağmen Türkiye’deki geçmişi, dinî ve milliyetçi görüşleri sebebiyle sürekli gözetim altında tutulmuş ve 1937 yılında Stalin döneminin “Büyük Temizlik/Kızıl Terör” sürecinde “Türk casusu”, “İngiliz casusu”, “burjuva milliyetçisi” ve “ihtilâl karşıtı” suçlamalarıyla tutuklanmıştır. 1938 yılında katledilen Miyan Büzrük Salihov, hayatını Türkistan’ın istiklâli ile halkının kültürel gelişimine adamış ve bu uğurda Sovyet rejiminin kurbanı olmuş bir Ceditçi aydındır.
Abstract
Miyan Büzrük Salihov (1891–1938) was a Jadidist intellectual, politician and Turkologist who played a significant role in Turkestan’s independence movement and the development of its modern academic institutions in the early 20th century. Born in Tashkent, he received his primary education at a traditional school and madrasah before continuing his studies at Istanbul University. His education at home and abroad shaped his intellectual outlook, allowing him to integrate Islamic sciences with modern thought. During the 1917 Bolshevik Revolution, Salihov was actively involved in the Shura-i Islam organization and participated in establishing the Turkestan Autonomous Government. To secure external support for Turkestan’s independence, he was sent by Shura-i Islam to Afghanistan and Türkiye. While in Türkiye, he conducted scholarly research with the Russian orientalist A. N. Samoylovich. Persuaded by Samoylovich, he returned to the Soviet Union in 1927. However, upon his return, he faced pressure from the People’s Commissariat for Internal Affairs (NKVD) and was coerced into intelligence activities, including reporting on acquaintances. Between 1927 and 1937, Salihov served at the Central Asian State University (SAGU) in Tashkent. During this decade of intensive academic work, he authored foundational studies on Uzbek literature, theater and folklore, significantly contributing to Uzbek humanities. Despite his contributions, he remained under constant surveillance due to his past in Türkiye and his religious and nationalist views. In 1937, during Stalin’s “Great Purge,” Salihov was arrested on charges of being a “Turkish spy”, “British spy”, “bourgeois nationalist” and “counter-revolutionary”. He was executed in 1938. Miyan Büzrük Salihov dedicated his life to Turkestan’s independence and the cultural development of his people, ultimately becoming a victim of the Soviet regime.