Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

Yeni Bir Bilim Yöntemi Olarak Postmodernizm

As a New Scientific Method: Postmodernism

Sayfa
776–789
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma bir yandan modern bilim anlayışı üzerine odaklanırken, diğer yandan postmodernizmin ortaya çıkışını, ne olduğunu ve bilime getirdiği yeni yaklaşım tarzını tartışmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Modern bilimin ortaya çıkışı hakikat arayışını yöntem üzerinden gerçekleştirmesine dayanır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dahası modern bilimsel gelişmelerin sonucu olarak değerlendirilen savaş, kıtlık, çevre kirliliği, ekonomik buhranlar gibi siyasi ve ekonomik sorunların evrene ve insanlığa verdiği zararlar, modern bilime yönelik ciddi bir eleştiri zemini oluşturur.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma bir yandan modern bilim anlayışı üzerine odaklanırken, diğer yandan postmodernizmin ortaya çıkışını, ne olduğunu ve bilime getirdiği yeni yaklaşım tarzını tartışmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Postmodernizm · Postmodern Bilim · Postmodernist ilkeler

Özet

Modern bilimin ortaya çıkışı hakikat arayışını yöntem üzerinden gerçekleştirmesine dayanır. Evrene ve insana dair hemen her alanda bilginin ölçütü bilimselliktir; bilgi, gözlem ve deneyle temellendirilmelidir. Bilginin bilimsel olabilmesi rasyonel, evrensel, nesnel ve deneysel olması ile mümkündür. Bu ölçütlerle ilerleyen modern bilim sayesinde insanlık kısa zamanda büyük gelişmeler gösterir. Bu sayede bilim, din ve felsefe gibi hemen her alan üzerinde büyük bir üstünlük elde eder. Ancak XX. yüzyılda yaşanan bilimsel gelişmeler, mevcut anlayıştaki birçok bilimsel kabulün ve yasanın sanılanın aksine değişmez nitelikte olmadığını gösterir. Dahası modern bilimsel gelişmelerin sonucu olarak değerlendirilen savaş, kıtlık, çevre kirliliği, ekonomik buhranlar gibi siyasi ve ekonomik sorunların evrene ve insanlığa verdiği zararlar, modern bilime yönelik ciddi bir eleştiri zemini oluşturur. Modern ötesi veya sonrası anlamına gelen postmodernizm, modern anlayışı eleştirerek bilim, politika, tarih, sanat, dil, felsefe, sosyoloji ve psikoloji gibi hemen her alanda yeni yaklaşımlar geliştirir. Postmodernizmin bilime yaklaşımı, evrene dair alternatif bir bakış açısı sunması ve farklı bir bilimsel metodoloji önermesi açısından dikkat çekicidir. Postmodernizm bilimselliğin temeli olarak kabul edilen kavramlara ve bilim yapma tarzına odaklanarak nesnellik, doğruluk ve gerçeklik gibi kavramları köklü bir değişime uğratıp yeniden yapılandırmayı amaçlar. Bu doğrultuda göreceli, çoğulcu ve perspektifli bir yaklaşım tarzını ön plana çıkarır. Bilimi bir bilinemezliğe sürükleyen bu yaklaşım tarzının uygulanabilirliği pek mümkün görünmemektedir. Bu çalışma modern ve postmodern bilim anlayışını bilimsel gelişmeler ve felsefi görüşler çerçevesinde karşılaştırmalı bir biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma bir yandan modern bilim anlayışı üzerine odaklanırken, diğer yandan postmodernizmin ortaya çıkışını, ne olduğunu ve bilime getirdiği yeni yaklaşım tarzını tartışmaktadır.

Abstract

The emergence of modern science is grounded in the pursuit of truth through method. In almost every field concerning the universe and human beings, scientificity has become the criterion of knowledge; knowledge must be founded on observation and experiment. For knowledge to be scientific, it must be rational, universal, objective, and empirical. Through modern science, which has advanced in accordance with these criteria, humanity has achieved remarkable progress in a short period of time. As a result, science has gained considerable dominance over almost every field, including religion and philosophy. However, scientific developments in the twentieth century demonstrated that many scientific assumptions and laws within the existing understanding were not, contrary to what had been believed, immutable. Moreover, political and economic problems such as war, famine, environmental pollution, and economic crises often regarded as consequences of modern scientific developments caused significant damage to the universe and humanity, thereby creating a serious ground for criticism of modern science. Postmodernism, which means what comes after or goes beyond the modern, criticizes the modern understanding and develops new approaches in almost every field, including science, politics, history, art, language, philosophy, sociology, and psychology. Postmodernism’s approach to science is particularly significant in that it offers an alternative perspective on the universe and proposes a different scientific methodology. By focusing on the concepts accepted as the foundation of scientificity and on the manner in which science is conducted, postmodernism aims to radically transform and reconstruct concepts such as objectivity, truth, and reality. In this respect, it foregrounds a relative, pluralistic, and perspectival mode of approach. This approach, which leads science into uncertainty, does not seem very feasible. This study aims to examine modern and postmodern understandings of science comparatively within the framework of scientific developments and philosophical views. On the one hand, the study focuses on the modern understanding of science; on the other hand, it discusses the emergence of postmodernism, what it is, and the new approach it brings to science.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Durum, H. B. (2026). Yeni Bir Bilim Yöntemi Olarak Postmodernizm. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 2, 776–789. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1941715

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Akdemir, F. (2025). Karl Popper’da bilim-siyaset ilişkisi: Bilimsel araştırma sürecine/mantığına ilişkin görüşlerinin toplumsal ve siyasal felsefesi üzerindeki etkileri. Liberal Düşünce Dergisi, (119), 1-22. https://doi.org/10.36484/liberal.1619115
  2. Anderson, P. (2011). Postmodernitenin kökenleri (E. Gen, Çev., 5. baskı). İletişim Yayınları.
  3. Aydın, H. (2016). Eleştirel aklın ışığında postmodernizm, temel dayanakları ve eğitim felsefesi. Educational Policy Analysis And Strategic Research, 1(1), 27-48. https://izlik.org/JA62LT89EN
  4. Aydın, H. (2020). Postmodernizm, dayandığı ilkeler ve bilim felsefesi. Kırmızılar. https://www.kirmizilar.com/postmodernizm-dayandigi-i-lkeler-ve-bilim-felsefesi/
  5. Aydın, H. (2021). Eleştirel aklın ışığında postmodernizm ve yansımaları. Sentez Yayıncılık.
  6. Ayer, A. J. (1998). Dil, doğruluk ve mantık (V. Hacıkadiroğlu, Çev.). Metis Yayınları.
  7. Bacon, F. (2015). Novum organum (T. Kabadayı, Çev.). Bilgesu Yayınları.
  8. Baudrillard, J. (2016). Simülakrlar ve simülasyon (O. Adanır, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
  9. Baudrillard, J. (2019). Kusursuz cinayet (N. K. Sevil, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  10. Best, S., & Kellner, D. (1998). Postmodern teori: Eleştirel soruşturmalar (M. Küçük, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  11. Bozkurt, N. (2011). Einstein. Say Yayınları.
  12. Carnap, R. (2019). Mantıksal dil çözümlemesi karşısında metafiziğin yenilgisi. İçinde (H. T. Erkıpçak, Çev.). Viyana çevresi-program yazıları (ss. 67-92). Pinhan Yayıncılık.
  13. Cevizci, A. (2005). Felsefe sözlüğü (6. baskı). Paradigma Yayınları.
  14. Cevizci, A. (2015). Felsefe tarihi (6. baskı). Say Yayınları.
  15. Craib, I., & Benton, T. (2008). Sosyal bilim felsefesi (toplumsal düşüncenin temelleri) (Ü. Tatlıcan & B. Binay, Çev.). Sentez Yayıncılık.
  16. Çüçen, A. (2016). Felsefe tarihi 3: 20. yüzyıl filozofları. Sentez Yayıncılık.
  17. Davies, P. (2003). Bir zaman makinesi yapmak (A. Ergenç, Çev.). Gelenek Yayıncılık.
  18. Demir, Ö. (1992). Bilim felsefesi. Ağaç Yayıncılık.
  19. Derrida, J. (1978). Writing and difference (A. Bas, Trans.). University of Chicago Press.
  20. Descartes, R. (1995). Felsefenin ilkeleri (M. Akın, Çev.). Say Yayınları.
  21. Doltaş, D. (1993). Batı’da ve bizde postmodernizm. Varlık, (1025), 43-48.
  22. Doltaş, D. (2003). Postmodernizm: Tartışmalar ve uygulamalar. Telos Yayınları.
  23. Einstein, A. (1976). İzafiyet teorisi (N. Fındıklı, Çev., 2. baskı). Özgün Yayınları.
  24. Ertürk, R. (2004). Modern ve postmodern düşüncelerde bilim. Felsefe Dünyası Dergisi, (40), 65-76.
  25. Feyerabend, P. (2017). Özgür bir toplumda bilim (A. Kardam, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  26. Feynman, R. (1995). Fizik yasaları üzerine (N. Arık, Çev., 7. baskı). TÜBİTAK Yayınları.
  27. Galileo, G. (1638). Dialogues concerning two new sciences (H. Crew & A. de Salvio, Trans.). Dover Publications.
  28. Galileo, G. (2008). İki büyük dünya sistemi hakkında diyalog (R. Aşçıoğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  29. Giddens, A. (2012). Modernliğin sonuçları (E. Kuşdil, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  30. Günay, İ. E. (2021). Baudrillard’ın simülasyon kuramında insanın simülarka dönüşümü ve kitle iletişim araçlarının etkisi üzerine bir değerlendirme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (7), 109-126. https://izlik.org/JA87AA84ZS
  31. Habermas, J. (1994). Modernlik: Tamamlanmamış bir proje. İçinde (G. Nalib, Çev.). N. Zeka (Ed.), Postmodernizm (ss. 31-44). Kaya Yayınları.
  32. Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity: An inquiry into the origins of cultural change. Blackwell.
  33. Hassan, I. (1982). The dismemberment of Orpheus: Toward a postmodern literature. The University of Wisconsin Press.
  34. Hollinger, R. (2005). Postmodernizm ve sosyal bilimler: Tematik bir yaklaşım. Paradigma Yayınları.
  35. Jameson, F. (1984). Postmodernism, or the cultural logic of late capitalism. New Left Review, (146), 53-92.
  36. Kahraman, H. (2023). Bilim savaşları: Bilime postmodern yaklaşım üzerine. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(5), 1511-1528. https://izlik.org/JA65PM58MS
  37. Kuhn, T. (2000). Bilimsel devrimlerin yapısı (N. Kuyaş, Çev.). Alan Yayınları.
  38. Lyotard, J. F. (1997). Postmodern durum (A. Çiğdem, Çev.). Vadi Yayınları.
  39. McCallum, D. (1996). The death of truth: What’s wrong with multiculturalism, the rejection of reason and the new postmodern diversity. Bethany House.
  40. Newton, I. (2011). Principia: Doğal felsefenin matematiksel ilkeleri (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınevi.
  41. Özlem, D. (1999). Mantık (6. baskı). İnkılâp Kitabevi.
  42. Özlem, D. (2001). Evrenselcilik mitosu ve sosyal bilimler. İçinde T., B. S. Sökmen & İ. K. Şahin (Haz.). Sosyal bilimleri yeniden düşünmek (ss. 53-68). Metis Yayınları.
  43. Popper, K. (1950). Indeterminism in quantum physics and in classical physics. The British Journal for the Philosophy of Science, 1(2), 117-133. https://doi.org/10.1093/bjps/i.2.117
  44. Popper, K. (2012). Bilimsel araştırmanın mantığı (İ. Ata & İ. Turan, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  45. Priwer, S., & Philips, C. (2009). Her yönüyle Einstein (H. Yalçın, Çev.). Arkadaş Yayınevi.
  46. Reichenbach, H. (1981). Bilimsel felsefenin doğuşu (C. Yıldırım, Çev.). Remzi Kitabevi.
  47. Ronan, C. A. (2003). Bilim tarihi: Dünya kültürlerinde bilimin tarihi ve gelişmesi (E. İhsanoğlu & F. Günergun, Çev., 3. baskı). TÜBİTAK Yayınları.
  48. Sarup, M. (1997). Post-yapısalcılık ve postmodernizm (A. Güçlü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
  49. Saussure, F. de (1998). Genel dil bilim dersleri (B. Vardar, Çev.). Multilingual Yayınları.
  50. Searle, J. R. (2006). Zihin, dil, toplum (A. Tural, Çev.). Litera Yayınları.
  51. Sokal, A., & Bricmont, J. (2002). Son moda saçmalar: Postmodern aydınların bilimi kötüye kullanmaları (M. Baydur & O. Onaran, Çev.). İletişim Yayıncılık.
  52. Şaylan, G. (2009). Postmodernizm (4. baskı). İmge Kitabevi Yayınları.
  53. Ural, Ş. (1986). Pozitivist felsefe: Bilimde ve felsefede doğrulama. Remzi Kitabevi.
  54. Ward, G. (2014). Postmodernizmi anlamak (T. Göbekçin, Çev.). Optimist Yayınları.
  55. Yeşilçayır, C., & Arısoy, E. (2024). Feyerabend’ın bilimsel dogmatizme karşı verdiği mücadele. Mavi Atlas, 12(1), 91-101. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1388887
  56. Zohar, D., & Marshall, I. (2006). Kim korkar Schrödinger’in kedisinden: A’dan Z’ye yeni bilim (O. Düz, Çev.). Paradigma Yayınları.