Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

Slav Dillerinde İskitçe Bir Ödünçleme: Купать

A Scythian Borrowing in Slavic Languages: купать

Fatih Şengül(AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0111-3579
Sayfa
654–661
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale, sonuç olarak Slav dillerinin kökenbilimsel söz varlığını sadece iç devingenlikleriyle değil, Avrasya bozkır kültürleriyle olan karşılıklı ilişkiler üzerinden yeniden okumayı teklif etmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Rusça’da купать/kupat “yıkamak” ve купаться/kupatsya “yıkanmak” fiilleri vardır ve bu fiilden türetilmiş pek çok kelime mevcuttur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makalede söz konusu kelimenin köken bilimsel izahı, geleneksel yaklaşımlardan farklı bir biçimde, Slav halklarının tarihsel ve coğrafi gelişim süreçleri temel alınarak yapılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Makale, sonuç olarak Slav dillerinin kökenbilimsel söz varlığını sadece iç devingenlikleriyle değil, Avrasya bozkır kültürleriyle olan karşılıklı ilişkiler üzerinden yeniden okumayı teklif etmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:купать · Slav Dilleri · Çiftçi İskitler

Özet

Rusça’da купать/kupat “yıkamak” ve купаться/kupatsya “yıkanmak” fiilleri vardır ve bu fiilden türetilmiş pek çok kelime mevcuttur. Slav dillerinin söz varlığında merkezi bir konuma sahip olan bu fiiller, aynı zamanda geniş bir türetme yeteneğine sahip olup dilin gündelik ve kültürel katmanlarına derinlemesine nüfuz etmiştir. Ancak, bu yaygın kullanıma rağmen, Slav dillerindeki bu adlandırmanın kökenine dair bugüne değin üzerinde ittifak sağlanmış tek bir bilimsel açıklama dahi yapılamamıştır. Mevcut köken bilimsel sözlükler ve dilbilimsel çalışmalar, kelimeyi genellikle kendi iç ses değişimleriyle açıklamaya çalışsa da bu çabalar sözcüğün kökenindeki muammayı çözmekte yetersiz kalmıştır. Bu makalede söz konusu kelimenin köken bilimsel izahı, geleneksel yaklaşımlardan farklı bir biçimde, Slav halklarının tarihsel ve coğrafi gelişim süreçleri temel alınarak yapılmaktadır. Çalışmanın ana eksenini, Slav halkları ile İskitler arasında en eski dönemlerden beri devam eden komşuluk ve kültürel alışveriş oluşturmaktadır. Özellikle, Dinyeper ve Dinyester Irmakları arasındaki bölgede varlık gösteren ve Chernoles (Kara Orman) arkeolojik kültürünün kurucuları olan yerli "Çiftçi İskitler" ile Slav toplulukları arasında, milattan önceki yüzyıllara dayanan çok katmanlı bir etkileşim söz konusudur. Alanlarüstü bir yöntemle ele alınan bu süreçte, topluluklar arasındaki ticari, içtimai ve iktisadi ilişkilerin dilin temel fiil yapılarını bile etkilediği görülmektedir. Bu tarihsel arka plan ışığında, купать fiilinin Slav dillerine, bilhassa bu etkileşimin tarihsel merkezinde yer alan Rusça’ya, İskitlerin dilsel mirası vasıtasıyla girdiği nazariyesi savunulmaktadır. Makale, sonuç olarak Slav dillerinin kökenbilimsel söz varlığını sadece iç devingenlikleriyle değil, Avrasya bozkır kültürleriyle olan karşılıklı ilişkiler üzerinden yeniden okumayı teklif etmektedir.

Abstract

In Russian, there are the verbs купать/kupat (to wash) and купаться/kupatsya (to bathe), from which numerous derivative words have emerged. Despite their ubiquity across the Slavic linguistic continuum, no singular, definitive etymological explanation for these terms has been established to date. This article offers a novel etymological elucidation of this lexical group, diverging from traditional linguistic interpretations by integrating the historical trajectories and sociocultural dynamics of the Slavic peoples. The study posits that the fundamental origin of this nomenclature lies in the primordial proximity and long-term coexistence between Slavic tribes and the Scythians. Specifically, it examines the intensive linguistic and cultural synthesis that occurred between the Slavic populations and the indigenous "Agricultural Scythians"—the progenitors of the Chernoles (Black Forest) archaeological culture—situated between the Dnieper and Dniester Rivers during the first millennium BCE. By adopting a transdisciplinary approach that synthesizes archaeological data with historical linguistics, the research argues that the verb купать was assimilated into the Slavic lexicon, particularly into Russian, as a direct consequence of this ancient Scythian-Slavic contact. Ultimately, this article aims to contribute to Slavic historical linguistics by demonstrating how the formative stages of the Slavic vocabulary were shaped not only by internal evolution but also by profound interactions with the nomadic and semi-sedentary cultures of the Eurasian steppes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şengül, F. (2026). Slav Dillerinde İskitçe Bir Ödünçleme: Купать. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 2, 654–661. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1941616

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (44)

  1. Akdoğan, Y. (1999). Azerbaycan Türkçe’sinden Türkiye Türkçe’sine büyük sözlük. Beşir.
  2. Aydın, N. (2024). Hititçe büyük sözlük. Altınordu.
  3. Bunyatyan, K. P., Murzin, V. Y., & Symonenko, O. V. (1998). Na svitanku istoriyi. Alʹternatyvy.
  4. Curta, F. (2001). The making of the Slavs. Cambridge University Press.
  5. Dinç, A. (2023). Türkçenin kayıp kelimeleri (Vol. II). Litera Yayıncılık.
  6. Dolukhanov, P. (1996). The early Slavs: Eastern Europe from the initial settlement. Longman.
  7. Durmuş, O. (2022). 18. yüzyılda Çuvaşçanın söz varlığı. Türk Dil Kurumu.
  8. Dvornik, F. (1956). The Slavs: their early history and civilization. American Academy of Arts and Sciences.
  9. Fasmer, M. (1986). Etimologicheskiy slovar' russkogo yazyka (Vol. II). Progress.
  10. Gavriljuk, N. A. (2003). Fishery in the life of the nomadic population of the northern Black Sea in the early Iron Age. In T. Bekker-Nielsen (Ed.), Ancient fishing and fishing processing in the Black Sea region (pp. 105–113). Aarhus University Press.
  11. Gimbutas, M. (1971). The Slavs. Thames and Hudson.
  12. Gimbutas, M. (2007). Slavyane: Syny Peruna. Tsentrpoligraf.
  13. Hauenschild, I. (2008). Lexikon jakutischer Tierbezeichnungen (Turcologica, Vol. 68). Harrassowitz.
  14. Herberstein, S. von. (2010). Notes upon Russia: Being a translation of the earliest account of that country, entitled Rerum Moscoviticarum commentarii (R. H. Major, Trans.; Vol. 1). Cambridge University Press. (Original work published 1549)
  15. Herodotus. (1862). History (G. Rawlinson, Trans.; Vol. III). John Murray.
  16. Il'inskaya, V. A. (1975). Ranneskifskiye kurgany v basseyne r. tyasmin (VII-VI vv. do n. e.). Naukova Dumka.
  17. Il'inskaya, V. A., & Terenozhkin, A. I. (1983). Skifiya VII – IV vv. do n.e. Naukova Dumka.
  18. İnan, A. (1998). Makaleler ve incelemeler. Türk Tarih Kurumu.
  19. Karas, M., & Karas, N. (1991). Churchslavonic-Russian-English dictionary. St. Tikhon's Seminary Press.
  20. Lekareva, I. N. (2009). O proiskhozhdenii drevnikh gidronimov Krasnodarskogo kraya. Kul'turnaya zhizn' Yuga Rossii, 5(34), 87–89.
  21. Melnychuk, O. S. (1989). Etymolohichnyy slovnyk ukrayinsʹkoyi movy (Vol. 3). Naukova dumka.
  22. Monastyrjew, W. (2006). Jakutisch: Kleines erklärendes Wörterbuch des Jakutischen. Harrassowitz.
  23. Nandrış, G. (1969). Old Church Slavonic grammar. The Athlone Press.
  24. Öztunçer, Ö. (2006). Uygur şiveleri sözlüğü (A’dan Z’ye kadar transkripsiyonlu metin).
  25. Pekarskiy, E. (1945). Yakut dili sözlüğü (Vol. 1). Ebuzziya Matbaası.
  26. Porphyrogenitus, C. (1967). De administrando imperio. Dumbarton Oaks.
  27. Preobrazhenskiy, A. G. (1910). Etimologicheskiy slovar' russkogo yazyka (Vol. I). Tipografiya G. Lissnera i D. Sobko.
  28. Shanskiy, N. M. (1982). Etimologicheskiy slovar' russkogo yazyka (Vol. II). Moskovskiy Universitet.
  29. Starostin, S. A., Dybo, A. V., & Mudrak, O. (2003). An etymological dictionary of Altaic languages. Brill.
  30. Stojanović, S. (2010). The homeland of Slavs in the light of names of some trees and fish. Beiträge der Europäischen Linguistik (Polyslav), 13, 238–244.
  31. Stojanović, S. (2012). Homeland of Slavs in the light of names of some trees and fish. In I. Janyšková & H. Karlíková (Eds.), Theory and empiricism in Slavonic diachronic linguistics (pp. 235–242). Nakladatelství Lidové noviny.
  32. Şengül, F. (2008). Herodotos’a göre İskit boylarının yurdu. In Fuzuli Bayat Armağanı. (E. Ay, Ed.), (ss. 242–287). Çağlar Yayınevi.
  33. Şengül, F. (2020). The language of the Farmer Scythians. The Journal of International Society of Language and Literature, 46, 31–57.
  34. Şengül, F. (2023). Turkic shamanism and belief terms of Scythian origin in ancient Greek world. In S. Sarıtaş (Ed.), Social sciences in a globalizing world (pp. 275–290). Duvar Yayınları.
  35. Şengül, F. (2025). A Scythian word for swan: ἄγλυ (Aglu). International Journal of Language Academy, 13(4), 233–238. https://doi.org/10.29228/ijla.87603
  36. Tavkul, U. (2000). Karaçay-Malkar Türkçesi sözlüğü. Türk Dil Kurumu.
  37. Terenozhkin, A. I. (1955). K voprosu ob etnicheskoy prinadlezhnosti lesostepnykh plemen severnogo prichernomor'ya v skifskoye vremya. Sovetskaya Arkheologiya, 24, 7–28.
  38. Tsintsius, V. I. (1975). Sravnitel’nyy slovar’ tunguso-man’chzhurskikh yazykov: Materialı k etimologiçeskomu slovaryu (Vol. I). Nauka.
  39. Türk Dil Kurumu. (2019). Derleme sözlüğü (Vol. IV). TDK Yayınları.
  40. Ünal, A. (2022). Hititçe-Türkçe / Türkçe-Hititçe büyük sözlük. Bilgin Kültür Sanat Yayınevi.
  41. Vasmer, M. (1923). Untersuchungen über die ältesten Wohnsitze der Slaven. І: Die Iranier in Südrussland. Markert & Petters.
  42. Vasmer, M. (1953). Russisches etymologisches Wörterbuch (Vol. I). Carl Winter.
  43. Wentworth-Thompson, D. (1947). A glossary of Greek fishes. Oxford University Press.
  44. Yudahin, K. K. (1998). Kırgız sözlüğü. Türk Dil Kurumu.