Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

Efsaneden Çağdaş Çocuk Romanına: Miyase Sertbarut’un Yılankale Eserinde Ekolojik Duyarlılık

From Legend to Contemporary Children’s Novel: Ecological Sensitivity in Miyase Sertbarut’s Yılankale

Şahin Şimşek(Kastamonu Üniversitesi)0000-0003-4433-0004
Funda Bulut(KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7101-3496
Sayfa
576–590
Yayın Tarihi
2026-10-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yılankale, doğa-insan ilişkisini merkeze alan kurgusuyla çocuk edebiyatında ekolojik duyarlılık geliştirme açısından öne çıkan eserlerden biri olarak değerlendirilebilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Günümüzde gezegenimiz büyük bir iklim kriziyle karşı karşıya kalmış durumdadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu süreçte, insan faaliyetlerinin jeolojik süreçleri şekillendirdiği Antroposen adı verilen yeni bir çağa girilmiş olmasının etkisi göz ardı edilemez.
💡
Sonuç & Katkı:Yılankale, doğa-insan ilişkisini merkeze alan kurgusuyla çocuk edebiyatında ekolojik duyarlılık geliştirme açısından öne çıkan eserlerden biri olarak değerlendirilebilir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:ekoeleştiri · çocuk edebiyatı · ekolojik duyarlılık

Özet

Günümüzde gezegenimiz büyük bir iklim kriziyle karşı karşıya kalmış durumdadır. Bu süreçte, insan faaliyetlerinin jeolojik süreçleri şekillendirdiği Antroposen adı verilen yeni bir çağa girilmiş olmasının etkisi göz ardı edilemez. Paul Crutzen’in tanımladığı Antroposen döneminin insan merkezci yaklaşımlarına karşılık James Lovelock’un Gaia hipotezi, Arne Naess’in derin ekoloji felsefesi gibi ekosentrik yaklaşımlar iklim krizinin emarelerini doğru okumakta önem kazanmaktadır. Miyase Sertbarut’un Yılankale adlı romanını ekoeleştirel düşünce çerçevesinde inceleyen bu çalışma, eserin çocuklara ekolojik duyarlılık kazandırmadaki rolünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmış, doküman incelemesi tekniğiyle veriler toplanmış ve verilerin yorumlanmasında içerik analizi benimsenmiştir. Şahmeran efsanesinden hareketle kurgulanmış roman, geleneksel ekolojik bilgiyi çağdaş çevre sorunlarıyla buluşturarak çocuk okurda kapsamlı bir ekolojik farkındalık oluşturmayı da hedeflemiştir. Antroposen çağının insan merkezci yaklaşımını sistematik olarak eleştiren roman, “Dünyanın bir canlı olduğu, her birimizin de bu canlının hücreleri olduğu” analojisiyle Gaia hipotezini yansıtan bütüncül ekolojik bakış açısını benimser. Roman, çok türlü düşünce yaklaşımını çocuk edebiyatıyla bütünleştirir, yılanların kendi görüş açılarından anlatılan bölümler vasıtasıyla türler arası empati gelişimini destekler. Çevresel adalet kavramını da tarihsel bakış açısıyla ele alır; Şahmeran’ın öldürülmesi olayının günümüze uzanan sonuçlarıyla çevresel zararların nesiller arası aktarımını somutlaştırır. Geleneksel ekolojik bilgiyi modern çevre eğitimiyle harmanlayan yazar, Mahir karakteri üzerinden bilimsel düşünce ve eleştirel yaklaşımı teşvik etmektedir. Yılankale, doğa-insan ilişkisini merkeze alan kurgusuyla çocuk edebiyatında ekolojik duyarlılık geliştirme açısından öne çıkan eserlerden biri olarak değerlendirilebilir.

Abstract

Today, our planet is facing a major climate crisis. In this process, the impact of entering a new epoch called the Anthropocene, defined by the fact that human activities shape geological processes, cannot be ignored. In contrast to the anthropocentric implications of the Anthropocene as defined by Paul Crutzen, ecocentric approaches such as James Lovelock’s Gaia hypothesis, Arne Naess’s deep ecology philosophy, and multi-species thinking have gained importance in accurately interpreting the signs of the climate crisis. This study, which examines Miyase Sertbarut’s novel Yılankale within the framework of ecocritical thought, aims to analyze the role of the work in fostering ecological awareness among children. The research employs the survey model, one of the qualitative research methods; data were collected through document analysis, and content analysis was adopted for data interpretation. The novel, constructed on the basis of the legend of Şahmeran, seeks to create a comprehensive ecological awareness in young readers by bringing traditional ecological knowledge together with contemporary environmental issues. Systematically criticizing the anthropocentric perspective of the Anthropocene, the novel embraces a holistic ecological viewpoint that reflects the Gaia hypothesis through the analogy that “the Earth is a living organism, and each of us is a cell of this organism.” The novel integrates multi-species thinking with children’s literature and supports the development of interspecies empathy through sections narrated from the perspectives of snakes. It also addresses the concept of environmental justice from a historical perspective; by linking the killing of Şahmeran to its consequences extending into the present, it concretizes the intergenerational transmission of environmental damage. By blending traditional ecological knowledge with modern environmental education, the author encourages scientific thinking and a critical approach through the character of Mahir. Yılankale can be regarded as one of the prominent works in children's literature in terms of fostering ecological awareness, with its narrative centered on the human–nature relationship.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şimşek, Ş., Bulut, F. (2026). Efsaneden Çağdaş Çocuk Romanına: Miyase Sertbarut’un Yılankale Eserinde Ekolojik Duyarlılık. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 2, 576–590. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1941592

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Aslan, O. (2022). Ekoeleştirel perspektiften iklim krizini yeniden okumak: Yaşar Kemal edebiyatında yer alan insan-doğa ikiliğinin güncel iklim anlatısındaki yeri. Reflektif Journal of Social Sciences, 3(3), 487–504. https://doi.org/10.47613/reflektif.2022.85
  2. Bekaroğlu, E. (2022). Antroposen: Küresel değişimin politiği. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 62(2), 1130–1149. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2022.62.2.12
  3. Berkes, F. (2012). Sacred ecology: Traditional ecological knowledge and resource management (3rd ed.). Routledge.
  4. Bullard, R. D. (1990). Dumping in Dixie: Race, class, and environmental quality. Westview Press.
  5. Bulut, F. (2020). Ekoeleştiri kuramı ışığında Ayla Kutlu’nun “Huvava: İlk Çevre Koruyucusu” adlı eserine bakış. Turkish Studies-Language and Literature, 15(2), 625–638. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.41650
  6. Crutzen, P. J. (2002). Geology of mankind. Nature, 415(6867), 23. https://doi.org/10.1038/415023a
  7. Elçin, Ş. (2004). Halk edebiyatına giriş. Akçağ Yayınları.
  8. Galtung, J. (1996). Peace by peaceful means: Peace and conflict, development and civilization. SAGE Publications.
  9. Garrard, G. (2017). Ekoeleştiri: Ekoloji ve çevre üzerine kültürel tartışmalar (E. Genç, Çev.). Kolektif Kitap. (Orijinal eser 2004 yılında yayımlandı)
  10. Işık, N., & Karakuş, N. (2017). Erken çocukluk döneminde efsane, destan ve masal metinlerinin kullanımı. The Journal of Academic Social Science, 5(41), 118–133. https://doi.org/10.16992/asos.11933
  11. Joseph, L. E. (1990). Gaia: The growth of an idea. St. Martin’s Press.
  12. Karababa, S., & Alamdar, S. G. (2017). Çocuk edebiyatı kitaplarında mizah: Saftirik örneği. International Journal of Language Academy, 5(8), 331–347. https://doi.org/10.18033/ijla.3813
  13. Kartal, H. B., & Kartal, A. N. (2020). İnsan ve doğa ilişkisi üzerine bir deneme: 1960 ve 1970’lerde çevrecilik yaklaşımları. Kent Akademisi, 13(4), 761–770. https://doi.org/10.35674/kent.795143
  14. Keleş, R., & Ertan, B. (2002). Çevre hukukuna giriş. İmge Kitabevi.
  15. Kirksey, S. E., & Helmreich, S. (2010). The emergence of multispecies ethnography. Cultural Anthropology, 25(4), 545–576. https://doi.org/10.1111/j.1548-1360.2010.01069.x
  16. Lovelock, J. (1979). Gaia: A new look at life on earth. Oxford University Press.
  17. Naess, A. (1973). The shallow and the deep, long-range ecology movement: A summary. Inquiry, 16(1–4), 95– 100. https://doi.org/10.1080/00201747308601682
  18. Özbey, N. (2024). Folklor ve eğitim [Kitap İncelemesi]. Uluslararası Etnopedagoji Dergisi/ International Journal of Ethnopedagogy, 4(1), 36–40. https://doi.org/10.5281/zenodo.12598547
  19. Özcan, H. (2008). Halk edebiyatı metinlerinin çocuk edebiyatına kaynak olması ve örneklem olarak Dede Korkut Hikâyeleri. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 3(2), 582–603. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.311
  20. Sertbarut, M. (2010). Yılankale. Tudem Yayınları.
  21. Şirin, M. R. (1987). Çocuk edebiyatı yıllığı. Gökyüzü Yayınları.
  22. Uğur, A. (2021). Antroposen: İklim krizi mi yoksa uygarlık krizi mi? Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 557–579. https://doi.org/10.47613/reflektif.2021.46
  23. Yılancıoğlu, S. S. (2021). Yaşar Kemal’in yazın dünyasında doğa etiği: Deniz ve toprak. Frankofoni, 2(39), 163–171. https://www.frankofoni.com.tr/wp-content/uploads/2021/09/39-Seza-Yilancioglu.pdf
  24. Yılar, Ö. (2005). Mit-efsane ve eğitim. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 383–392. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/31435
  25. Yıldırım, N. (2011). Kahramanlık anlatıları, efsane ve mitoloji. Doğu Dil, Edebiyat, Tarih, Sanat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 7(1), 49–70. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doguedebiyati/article/719122
  26. Yolcu, F. (2024). Efsanelerin söz varlığı ve işlev yönüyle Türkçe öğretimine katkısı: “101 Türk Efsanesi” adlı eser örneği. Cumhuriyet International Journal of Education, 13(1), 43–55. https://doi.org/10.30703/cije.1323181
  27. Yolcu, M. A., & Karakaya, H. (2017). Definecilik folkloru. Karadeniz Araştırmaları, 14(54), 117–133. https://izlik.org/JA23DM22TX