Dergiler / ETÜT Dergisi / 2025 / Sayı: 11

Mehmed Hulûsî’nin Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî Şerhi

Mehmed Hulûsî’s Commentary on Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî

Sayfa
40–49
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma Mehmed Hulûsî’nin özellikle Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî adlı eserini tanıtmayı ve söz konusu eserin edebiyat tarihimizdeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:17. yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biri olan Sâ’ib-i Tebrîzî, yalnızca kendi döneminin değil, sonraki asırların edebiyat anlayışını da derinden etkileyen güçlü bir şairdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu mühim çalışmalardan biri, 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Mehmed Hulûsî’ye aittir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma Mehmed Hulûsî’nin özellikle Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî adlı eserini tanıtmayı ve söz konusu eserin edebiyat tarihimizdeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şerh · tercüme · Mehmed Hulûsî

Özet

17. yüzyıl Fars edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biri olan Sâ’ib-i Tebrîzî, yalnızca kendi döneminin değil, sonraki asırların edebiyat anlayışını da derinden etkileyen güçlü bir şairdir. Onun özellikle Türk edebiyatındaki şairler üzerinde bıraktığı tesir, Osmanlı şârih ve mütercimlerinin dikkatini celbetmiş; bu ilgi neticesinde divanı üzerine çeşitli şerh ve tercüme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Divanı’nın oldukça hacimli olması, onu açıklama ve yorumlama gerekliliğini ortaya çıkarmış; bu durum zamanla şerh ve tercüme çalışmalarının yapılmasına zemin hazırlamıştır. Ancak eserin çok kapsamlı olması nedeniyle tüm beyitlerini şerh etmek oldukça güçtür. Bu bağlamda, şerh ve tercümeler genellikle belirli beyitler yahut temalar etrafında şekillenmiştir. Bu mühim çalışmalardan biri, 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Mehmed Hulûsî’ye aittir. Mehmed Hulûsî, Sâ’ib-i Tebrîzî’nin şiir dünyasına derin bir vukufla yaklaşmış ve onun şiirlerinden seçtiği beyitleri “Mücevherât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî” ve “Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî” adlı eserlerinde şerh ve tercüme etmiştir. Her iki çalışmasında da Sâ’ib’in divanının tamamına değil, anlam ve tema bakımından dikkate değer bulduğu beyitlere odaklanarak açıklamalar yapmıştır. Bu çalışma Mehmed Hulûsî’nin özellikle Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî adlı eserini tanıtmayı ve söz konusu eserin edebiyat tarihimizdeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract

One of the prominent figures of 17th-century Persian literature, Sa’ib-i Tabrizi is a powerful poet who profoundly influenced not only the literary understanding of his own time but also that of the following centuries. His significant impact, particularly on poets of Turkish literature, attracted the attention of Ottoman commentators and translators. As a result of this interest, various commentary and translation works were produced on his divan. The extensive nature of his divan made it necessary to explain and interpret it, which in turn laid the groundwork for such scholarly endeavors. However, due to the vast scope of the work, commenting on all of its couplets proved to be quite challenging. In this context, commentaries and translations were typically shaped around specific couplets or themes. One of these significant works belongs to Mehmed Hulusi, who lived during the last quarter of the 19th century and the first half of the 20th century. Mehmed Hulusi approached the poetic world of Sa’ib-i Tabrizi with deep insight and selected couplets from his poetry to interpret and translate in his works titled Mücevherat-ı Sa’ib-i Tabrizz and Hikemiyât-ı Sa’ib-i Tabrizi. In both of these works, rather than addressing the entire divan, he focused on couplets he deemed meaningful and thematically significant, providing explanations accordingly. This study aims to introduce Mehmed Hulusi’s work Hikemiyat-ı Sa’ib-i Tabrizi in particular and to reveal its place in the history of our literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özsoy, E. (2025). Mehmed Hulûsî’nin Hikemiyât-ı Sâ’ib-i Tebrîzî Şerhi. ETÜT Dergisi, Sayı: 11, 40–49. https://doi.org/10.52003/etutdergisi.1826852

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Akalın, Ş. H., & Toparlı, R. (2005). Türkçe sözlük. TDK.
  2. Aksoyak, İ. H. (2002). Eski Türk Edebiyatı el kitabı. Grafik Yayınları.
  3. Aktan, M. F. (2008). Murad Molla'nın Sâib-i Tebrizi Şerhleri [Yüksek Lisans Tezi, Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
  4. Dağlı, Y. & Kahraman, S. A. (2008). Evliyâ Çelebi günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. YKY.
  5. Doğan, M. N. (1999). Metin Şerhi üzerine. Osmanlı Dîvân Şiiri üzerine metinler (Haz. M. Kalpaklı). YKY.
  6. Ertuğrul, Z. N. (2023). Sâib-i Tebrîzî'nin bir gazeline yapılan iki şerh. Türk Bilimi Araştırmaları, 53, 41-61.
  7. Güvelioğlu, İ. G. (2021, 5 Ekim). Hafız M. Hulusi Karadeniz. https://www.karadenizsahaf.com/hafiz-m-hulusi-karadeniz/
  8. Hulûsî, M. (1927). Hikemiyât-ı Sâ'ib-i Tebrîzî. Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar Koleksiyonu, Nr. 2068.
  9. Kadri, H. K. (1943). Türk Lügati, Cilt III. Maarif Matbaası.
  10. Kartal, A. (2020, 26 Kasım). Türk Edebiyatı isimler sözlüğü. Sâ'ib-i Tebrîzî. Ahmet Yesevi Üniversitesi. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/saibi-tebrizi
  11. Kılıç, A. (2007). Dağılmış incileri toplamak: Şerh tasnif denemesi. Prof. Dr. Abdülkadir Karahan Anısına I. Uluslararası Klasik Edebiyat Sempozyumu. İstanbul: İBB.
  12. Kortantamer, T. (1994). Teori zemininde metin şerhi meselesi. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8(1), 1-10.
  13. Mengi, M. (2000). Dîvân Şiiri yazıları. Akçağ Yayınları.
  14. Öz, Y. (2019). Sâib-i Tebrîzî'nin Mevlâna'dan ilhamla yazdığı bir gazeli ve Ömer Fâik'in Türkçe şerhi. İçinde A. Karaismailoğlu (ed.), Mevlânâ Araştırmaları 4. Akçağ Yayınları.
  15. Sadıkoğlu, C. (2008). Sâib-i Tebrîzî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (ss. 541-542). TDV Yayınları. Tarlan, A. N. (1981). Edebiyat meseleleri. Ötüken Yayınları.
  16. Toven, M. B. (1997). Yeni Türkçe Lûgat. Akçağ Yayınları.
  17. Ünlü, O. (2001). Şerh-i Divan-ı Sâib-i Tebrîzî'nin Elif harfli gazelleri [Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
  18. Ünlü, O. (2006). Türk Edebiyatında Sâib-i Tebrizî Şerhleri. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 89-90.
  19. Yakut, E. (2007). Sâib-i Tebrizî Divanı Şerhi'nin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
  20. Yakut, E. (2023). Ebûbekir Nusret Harputî Sâib-i Tebrîzî Dîvânı Şerhi. Vakıfbank Kültür Yayınları.
  21. Yazar, S. (2011). Anadolu sahası Klâsik Türk Edebiyatında tercüme ve Şerh geleneği [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.