Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightTüm bu tespitlerin doğal bir sonucu olarak da özellikle Arapçadan Türkçeye yapılan çevirilerde, sadece yüzeysel sözdizimine sıkı sıkıya sadık kalmanın çevirmenleri zora sokacağı ve bu durumun metinler arası anlamsal eşdeğerlik sorunlarına yol açacağı vurgulanmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu makale, Kur’an’daki mecaz-ı aklî kullanımlarını belâgata dair özellikleriyle birlikte sözdizimsel ve semantik altyapısı bulunan çok boyutlu bir olgu şeklinde tahlil etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Kur’an’daki isnad sapmalarının arka planındaki morfolojik, sentaktik ve semantik altyapıyı çözümlemek ve ardından bu karmaşık yapıların hedef dile aktarımında karşılaşılan çeviribilimsel zorlukları ve eşdeğerlik sorunlarını tartışmaktır. Araştırma sürecinde nitel metin analizi yöntemi benimsenmiş ve klasik belâgat geleneğinin verileri, modern dilbilim ve çeviri kuramlarının ilkeleriyle harmanlanarak yorumlanmıştır. Makalenin ilk aşamasında, kelimelerin morfolojik kalıp ( ṣîġa ) özellikleri ile sözdizimindeki gramatikal konumlarının isnad sapmasını nasıl tetiklediği gösterilmiştir. Bu doğrultuda, etken yapılı ism-i fâil kalıbının edilgen bir anlama doğru kayması veya geçişliliği artıran if‘âl babının aracı faili merkeze alması gibi kullanımlar tahlil edilmiştir. Daha sonra, özne ve yüklem arasındaki bu sapmaların temelini oluşturan sebep-sonuç (nedensellik) bağı, mekânın kişileştirilmesi ve zamanın aktif bir eyleyiciye dönüşmesi gibi anlam ilişkileri (alâkalar) incelenmiştir. Makale, mecaz-ı aklîdeki özne-yüklem uyumsuzluğunu, “en az çaba yasası” çerçevesinde anlamı derinleştiren çok katmanlı ve önemli bir referans aktarımı olarak konumlandırmaktadır. Tüm bu tespitlerin doğal bir sonucu olarak da özellikle Arapçadan Türkçeye yapılan çevirilerde, sadece yüzeysel sözdizimine sıkı sıkıya sadık kalmanın çevirmenleri zora sokacağı ve bu durumun metinler arası anlamsal eşdeğerlik sorunlarına yol açacağı vurgulanmaktadır.
Abstract
This article examines the phenomenon of rational metaphor (majāz ʿaqlī) in the Qur’an not merely as a figure of speech or literary embellishment, but as a phenomenon with morphological and semantic depth. The primary objective of this study is to analyze the morphological and semantic infrastructure underlying the deviations in predication (isnād) in the Qur’an, and subsequently to discuss the translatorial challenges and equivalence issues encountered in transferring these complex structures into the target language, particularly Turkish. A qualitative text analysis method was adopted during the research process; data from the classical rhetoric (balāghah) tradition were interpreted by blending them with the principles of modern linguistics and translation theories. In the first phase of the article, it is demonstrated how the morphological pattern (ṣīghah) characteristics of words and their grammatical positions in syntax trigger the deviation in predication. Accordingly, usages such as the shift of the active participle (ism al-fāʿil) pattern towards a passive meaning or the causative form's (bāb al-ifʿāl) centering of the intermediary agent are analyzed. Subsequently, the semantic relations (ʿalāqāt) that form the basis of these deviations between subject and predicate -such as the cause-and-effect (causality) connection, the personification of space, and the transformation of time into an active agent- are examined. The article argues that the subject-predicate incongruity in rational metaphor is not a simple, ordinary linguistic deviation; on the contrary, it is a multi-layered and strategic transfer of reference that enriches meaning in perfect harmony with the “principle of least effort”. As a natural consequence of all these findings, it is emphasized that strictly adhering only to the surface syntax, especially in translations from Arabic to Turkish, will put translators in a difficult position and lead to issues of semantic equivalence between texts.