Dergiler / ViraVerita E-Dergi / 2026 / Sayı: 23

Biyoiktidarın Taşradaki Vitrini: Taşra Elitleri ve Gündelik Hayatta Modernlik

THE SHOWCASE OF BIOPOWER IN THE PROVINCE: LOCAL ELITES AND MODERNITY IN EVERYDAY LIFE

Ümran Açıkgöz(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0002-8161-8237
Sayfa
152–183
Yayın Tarihi
2026-05-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular göstermektedir ki Gaziantepli taşra elitleri bulundukları bölgedeki yerel kültür ve topluluğa hâkim olmaları sebebiyle inkılapların merkezden halka yayılması hususunda önemli bir aracılık görevi üstlenmişlerdir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale Erken Cumhuriyet Dönemi’ndeki kılık kıyafet reformlarının merkezden çevreye dağıtılması ve yaygınlaştırılması sürecinde Gaziantepli taşra elitlerinin biyoiktidarın bedene müdahalesinde nasıl bir rol oynadığını anlamayı ve analiz etmeyi amaçlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın verileri Gaziantep’in yerel elitleri olan sekiz farklı aileden toplamda 38 kişiyle yapılmış olan derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular göstermektedir ki Gaziantepli taşra elitleri bulundukları bölgedeki yerel kültür ve topluluğa hâkim olmaları sebebiyle inkılapların merkezden halka yayılması hususunda önemli bir aracılık görevi üstlenmişlerdir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk modernleşmesi · Foucault · Biyoiktidar

Özet

Bu makale Erken Cumhuriyet Dönemi’ndeki kılık kıyafet reformlarının merkezden çevreye dağıtılması ve yaygınlaştırılması sürecinde Gaziantepli taşra elitlerinin biyoiktidarın bedene müdahalesinde nasıl bir rol oynadığını anlamayı ve analiz etmeyi amaçlar. Çalışmanın verileri Gaziantep’in yerel elitleri olan sekiz farklı aileden toplamda 38 kişiyle yapılmış olan derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır. Bulgular göstermektedir ki Gaziantepli taşra elitleri bulundukları bölgedeki yerel kültür ve topluluğa hâkim olmaları sebebiyle inkılapların merkezden halka yayılması hususunda önemli bir aracılık görevi üstlenmişlerdir. Sahip oldukları saygınlık, toplumun gözündeki güven ve itibarları vesilesiyle büyük değişim ve dönüşüm dönemlerinde tereddütleri bertaraf etme kabiliyetleri vasıtasıyla taşra elitleri halkın “eski” den “yeni” ye yumuşak bir geçiş yapmaları hususunda Kemalist kadrolar tarafından işe koşulmuşlardır. Tam olarak Foucault’nun kastettiği modern toplumların iktidar biçimi olan biyoiktidarın çalışma usulü olan, gündelik hayata sızma yoluyla kendini var eden ve sürdüren bu “sessiz” yönetim ve denetim mekanizması taşra elitlerinin aracılığıyla yürütülmüştür. Bu bağlamda medeni giyim-kuşamın birer nüveleri olarak yerel elitler taşradaki halkın yaşam tarzını gelenekselden moderne çevirmek ve bu yönde bir değişim yaratmak için kendi bedenlerini biyoiktidarın taşradaki vitrinleri olarak kullanmışlardır. Giyimleriyle “modern” ve “ideal” yurttaş görüntüsünün bir örneğini teşkil ettiklerine inanan bu kimseler, seyreden yerel halkı kendine çeken canlı rol modeller olarak reformların bireylerin zihinlerine nüfuz etmesinde aktif rol oynamışlardır.

Abstract

This article aims to understand and analyze the role of local elites in Gaziantep in disseminating dress reforms from the center to the periphery during the early Republican period, and how biopower intervened in the body. The study's data are based on in-depth interviews with a total of 38 individuals from eight families representing the local elites of Gaziantep. The findings indicate that the provincial elites of Gaziantep, owing to their proficiency in local culture and community dynamics within their region, served a pivotal role as intermediaries in the dissemination of reform policies from the central government to the populace. Through their prestige, trust, and reputation in the eyes of the public, and their ability to overcome hesitation during periods of significant change and transformation, the provincial elites were utilized by Kemalist cadres to facilitate a seamless transition from the "old" to the "new” people. The biopower that Foucault describes as the form of authority in contemporary societies, which manifests and sustains itself through infiltration into everyday life, constitutes a "silent" mechanism of governance and control that has been executed through the mediation of provincial elites. In this context, local elites, embodying the epitome of civilized attire, have employed their own bodies as displays of biopower in rural areas to effect a transformation of the traditional rural lifestyle towards modernity and to instigate change accordingly. As exemplars of a standard, they served as living role models, appealing to the local population with their image of citizens embodying the “modern” and "ideal," and actively contributed to integrating reforms into people's minds.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Açıkgöz, Ü. (2026). Biyoiktidarın Taşradaki Vitrini: Taşra Elitleri ve Gündelik Hayatta Modernlik. ViraVerita E-Dergi, Sayı: 23, 152–183. https://doi.org/10.47124/viraverita.1896585

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (62)

  1. Anderson, B. (2006). Imagined Communities: Reflections on The Origin and Spread Of Nationalism (4. Baskı). Verso Books.
  2. Akşit, B. (2005). Laikleşme Tipolojisi ve Türkiye’de Laiklik Deneyimi. A. Öncü & O. Tekelioğlu (Ed.), Şerif Mardin’e Armağan (ss. 65-104) içinde. İletişim Yayınları
  3. Aybars, E. (1975). İstiklâl Mahkemeleri. Bilgi Yayınevi
  4. Aydın Dikmen, B. (2023). İnkılabı Nakşedecek Resimler: Tek-Parti Döneminde Resim ve Siyaset. İletişim Yayınları Bal, H. (2015). Sosyolojide Yöntem ve Araştırma Teknikleri: Uygulamalı-Örnekli (2. Baskı). Sentez Yayıncılık
  5. Bourdieu, P. (1986). The Forms Of Capital. J. G. Richardson (Ed.), Handbook Of Theory And Research For The Sociology Of Education ( ss. 241-258) içinde. Greenwood Press.
  6. Bourdieu, P. (1993). The Field Of Cultural Production: Essays on Art and Literature. R. Johnson (Ed.). Columbia University Press.
  7. Bourdieu, P. & Wacquant, L. (2014). Düşünümsel Bir Antropoloji İçin Cevaplar (Nazlı Ökten Çev.). İletişim Yayınları (Özgün Eser Basım 2001).
  8. Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi (Derya Fırat Şannan ve Ayşe Günce Berkkut Çev.). Heretik Yayınları (Özgün Eser Basım 1979)
  9. Bourdieu, P. & Darbel, A. (2017). Sanat Sevdası: Avrupa Sanat Müzeleri ve Ziyaretçi Kitlesi (Sertaç Canbolat Çev.). Metis Yayıncılık (Özgün Eser Basım 1969)
  10. Bozdoğan, S. &Kasaba, R. (1999). Giriş. S. Bozdoğan ve R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (2. Baskı, ss. 1-12) içinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları
  11. Canbakal, H. (2009). 17. Yüzyılda Ayntâb: Osmanlı Kentinde Toplum ve Siyaset (1. Baskı). İletişim Yayınları
  12. Doğanoğlu, M. (2022). Ulus, Mekan, Beden: Erken Cumhuriyet Dönemi Döneminde Kentin Toplumsal ve Mekânsal Örgütlenişi (1. Baskı). Nika Yayınevi.
  13. Duben, A. & Behar, C. (1998). İstanbul Haneleri: Evlilik, Aile ve Doğurganlık 1880-1940. İletişim Yayınları (Özgün Eser Basım 1991)
  14. Foucault, M. (1995). Discipline And Punish: The Birth Of The Prison (A. Sheridan Çev.). Vintage Books (Özgün Eser Basım 1975)
  15. Foucault, M. (2007). Cinselliğin Tarihi (Hülya Uğur Tanrıöver Çev.). Ayrıntı Yayınları (Özgün Eser Basım 1984)
  16. Foucault, M. (2013). Güvenlik, Toprak, Nüfus: Collège De France Dersleri 1977-1978 (Ferhat Taylan Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları (Özgün Eser Basım 2004)
  17. Foucault, M. (2015). Biyopolitikanın Doğuşu: Collège De France Dersleri 1978-1979 (Alican Tayla Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları (Özgün Eser Basım 2004)
  18. Foucault, M. (2014). Özne ve İktidar (Işık Ergüden & Osman Akınhay Çev.). Ayrıntı Yayınları (Özgün Eser Basım 1994)
  19. Foucault, M. (2023). İktidarın Gözü (Işık Ergüden & Osman Akınhay Çev.). Ayrıntı Yayınları (Özgün Eser Basım 1994)
  20. Frey, F. W. (1975). Patterns Of Elite Politics in Turkey. G. Lenczowski (Ed.), Political Elites in The Middle East (pp. 41-82) içinde. American Enterprise Institute For Public Policy Research
  21. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar (Şerife Geniş, Levent Ünsaldı & Nejat Ağırnaslı Çev.). Heretik Yayıncılık (Özgün Eser Basım 1963).
  22. Goffman, E. (2018). Günlük Yaşamda Benliğin Sunumu (Barış Cezar Çev.). Metis Yayıncılık (Özgün Eser Basım 1959)
  23. Göle, N. (2011). Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme (11. Baskı). Metis Yayıncılık
  24. Günay, D.& Günay, A. (2011). 1933’ten Günümüze Türk Yükseköğretiminde Niceliksel Gelişmeler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1(1), 1-22.
  25. Hathaway, J. (1997). The Politics Of Households İn Ottoman Egypt: The Rise Of The Qazdağlıs. Cambridge University Press.
  26. Hobsbawm, E. J. (2007). Inventing Traditions. E. J. Hobsbawm &T. Ranger (Ed.), The Invention Of Tradition (15. Baskı, pp. 1-15) İçinde. Cambridge University Press.
  27. Hourani, A. (1981). The Emergence Of The Modern Middle East. University Of California Press.
  28. İnalcık, H. (1977). Centralization And Decentralization İn Ottoman Administration. T. Naff & R. Owen (Eds.), Studies İn The Eighteenth Century Islamic History 4 (1. Baskı, pp. 27-53) İçinde. Southern Illinois University Press.
  29. Kahraman, H. B. (2005). Türk Milliyetçi Romantisizminin Sonu: Kurucu Modernist İdeolojinin Dönüşümü ve Yazınsal Söylem. A. Öncü &O. Tekelioğlu (Ed.). Şerif Mardin’e Armağan (ss. 105-154) İçinde. İletişim Yayınları.
  30. Kalaycıoğlu, E. (2023). Kemalizm ve Post-Kemalizm Ayrışmasında Türkiye’de Siyaset Bilimi. İ. Aytürk &B. Esen (Ed.), Post-Post Kemalizm: Türkiye Çalışmalarında Yeni Arayışlar (3. Baskı, S. 51-97) İçinde. İletişim Yayınları.
  31. Kandiyoti, D. (1991). End Of Empire: Islam, Nationalism And Women İn Turkey. D. Kandiyoti (Ed.), Women, Islam And The State (pp. 22-48) İçinde. Temple University Press.
  32. Kasaba, R. (1999). Eski ile Yeni Arasında Kemalizm ve Modernizm. S. Bozdoğan ve R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (2. Baskı, pp. 1-12) İçinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  33. Karadağ, M. (2005). Class, Gender And Reproduction: Exploration Of Change in A Turkish City [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. University Of Essex.
  34. Keyder, Ç. (1999). 1990’larda Türkiye’de Modernleşmenin Doğrultusu. S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (2. Baskı, ss. 29-42) içinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  35. Keyman, E. F. (2005). Şerif Mardin’i Okumak: Modernleşme, Yorumbilgisel Yaklaşım ve Türkiye. A. Öncü & O. Tekelioğlu (Ed.). Şerif Mardin’e Armağan (ss. 32-64) içinde. İletişim Yayınları.
  36. Khoury, D. R. (2008). Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Taşra Toplumu: Musul 1540-1834 (Ülkü Tansel Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları (Özgün Eser Basım 1997).
  37. Kuş, E. (2012). Nicel-Nitel Araştırma Teknikleri: Sosyal Bilimlerde Araştırma Teknikleri Nicel Mi Nitel Mi? (4. Baskı). Anı Yayıncılık.
  38. Kümbetoğlu, B. (2019). Sosyolojide ve Antropolojide Niteliksel Yöntem ve Araştırma (6. Baskı). Bağlam Yayıncılık.
  39. Lipset, S. M. & Rokkan, S. (1967). Cleavage Structures, Party Systems, And Voter Alignments: An İntroduction. S. M. Lipset & S. Rokkan (Eds.), Party Systems And Voter Alignments: Cross National Perspectives (pp. 1-65) İçinde. The Free Press.
  40. Marcus, A. (1989). The Middle East On The Eve Of Modernity: Aleppo İn The Eighteenth Century. (Columbia University Press.
  41. Mardin, Ş. (1974). Super Westernization İn Urban Life in The Ottoman Empire İn The Last Quarter Of The Nineteenth Century. P. Benedict, E. Tümertekin & F. Mansur (Eds.), Turkey: Geographic and Social Perspectives (pp. 403-446) İçinde. E. J. Brill.
  42. Mardin, Ş. (1999). Modern Türk Sosyal Bilimleri Üzerine Bazı Düşünceler. S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (2. Baskı, ss. 54-69) İçinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  43. Marvasti, A. (2003). Qualitative Research in Sociology. SAGE Publications.
  44. Migdal, J. S. (1999). Olgu ve Kurgunun Buluşma Zemini. S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (2. Baskı, ss. 207-215) İçinde. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  45. Navaro-Yashin, Y. (2002). Faces Of The State: Secularism and Public Life in Turkey. Princeton University Press.
  46. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal Araştırma Yöntemleri: Nitel ve Nicel Yaklaşımlar I (7. Baskı). Yayınodası Yayıncılık.
  47. Özbudun, E. (1976). Social Change and Political Participation in Turkey. Princeton University Press.
  48. Özdemirci, C. N. İ. (2022). Fötr Şapkalı Şıh: Cumhuriyet Sekülerleşmesi ve Taşra. İletişim Yayınları.
  49. Özgen, Y. (Ed.). (2024). Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri: Cilt III (1925-1938) (1. Baskı). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
  50. Özyürek, E. (2007). Modernlik Nostaljisi: Kemalizm, Laiklik ve Gündelik Hayatta Siyaset. (Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  51. Peirce, L. (2005). Ahlak Oyunları: 1540-1541 Osmanlı’da Ayntab Mahkemesi ve Toplumsal Cinsiyet (Ülkü Tansel Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları (Özgün Eser Basım 2003).
  52. Sancar, S. (2022). Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar (6. Baskı). İletişim Yayınları. Topal Akdoğmuş, B. N. (2025). Çapanoğulları: Taşra Elitinin Dönüşümü İletişim Yayınları.
  53. Toprak, Z. (1986). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Aydın Tipolojileri: Münevverden Aydına Popülist Özlemler. Milliyet Sanat Dergisi (157).
  54. Zürcher, E. J. (2024). Osmanlı’dan Modern Türkiye’ye: Bir Ulusun İnşası (Lütfi Yalçın çev.). Akılçelen Kitaplar (Özgün eser basım 2010).
  55. Aybars, E. (1975). İstiklâl Mahkemeleri. Bilgi Yayınevi
  56. Hathaway, J. (1997). The Politics Of Households İn Ottoman Egypt: The Rise Of The Qazdağlıs. Cambridge University Press.
  57. Hourani, A. (1981). The Emergence Of The Modern Middle East. University Of California Press.
  58. Marcus, A. (1989). The Middle East On The Eve Of Modernity: Aleppo İn The Eighteenth Century. (Columbia University Press.
  59. Marvasti, A. (2003). Qualitative Research in Sociology. SAGE Publications.
  60. Navaro-Yashin, Y. (2002). Faces Of The State: Secularism and Public Life in Turkey. Princeton University Press.
  61. Özbudun, E. (1976). Social Change and Political Participation in Turkey. Princeton University Press.
  62. Özdemirci, C. N. İ. (2022). Fötr Şapkalı Şıh: Cumhuriyet Sekülerleşmesi ve Taşra. İletişim Yayınları.