Dergiler / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2018 / Cilt: 2 Sayı: 2

ŞİRALİYEV’İN “BAKÜ DİYALEKTİ” ESERİ VE AZERBAYCAN AĞIZ ARAŞTIRMALARINDA KULLANDIĞI GRAMER TERİMLERİ

Şiraliyev’s "Bakı Dialect" Book and Terms Used in Azerbaijan Dialect Research

Gürkan Gümüşatam(ULUSLARARASI KIBRIS ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ)0000-0002-2465-6501
Sayfa
27–50
Yayın Tarihi
2018-12-20
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sovyet Devrimi ve ardından gelişen dil araştırmaları hakkında bilgilerin verildiği makalede; Şiraliyev’in lehçeler arasında yaptığı karşılaştırmalar değerlendirilecek ve Bakü ağzı konusunda saptadığı dillik özellikleri tanımlamak üzere kullandığı terimler Türkiye Türkçesi gramer terimleriyle karşılaştırılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale Sovyetler Birliği yönetiminin kurduğu “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”in başlattığı ağız çalışmalarının bir ürünü olarak Nesimi Dilcilik Enstitüsü yayını olan “Bakü Diyalekti” adlı eseri değerlendirmek; Türkiye dışında yürütülen diyalektoloji çalışmalarını ana hatlarıyla tanıtıp terminolojik kaynaklarına inmek üzere hazırlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sovyet Devrimi’nin ardından “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”e bağlı olarak Azerbaycan Bilimler Akademisi Şubesi kurulur. 1945’te Bilimler Akademisi ve onun içinde bir Dil Enstitüsü açılır. 1951’de Dil Enstitüsü, Edebiyat Enstitüsüyle birleşir; 1969 yılından itibaren de faaliyetlerine Nesimi Dilcilik Enstitüsü adıyla devam eder.
💡
Sonuç & Katkı:Sovyet Devrimi ve ardından gelişen dil araştırmaları hakkında bilgilerin verildiği makalede; Şiraliyev’in lehçeler arasında yaptığı karşılaştırmalar değerlendirilecek ve Bakü ağzı konusunda saptadığı dillik özellikleri tanımlamak üzere kullandığı terimler Türkiye Türkçesi gramer terimleriyle karşılaştırılacaktır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Bakü Diyalekti · Ağız Araştırmaları · Baku Dialect

Özet

Bu makale Sovyetler Birliği yönetiminin kurduğu “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”in başlattığı ağız çalışmalarının bir ürünü olarak Nesimi Dilcilik Enstitüsü yayını olan “Bakü Diyalekti” adlı eseri değerlendirmek; Türkiye dışında yürütülen diyalektoloji çalışmalarını ana hatlarıyla tanıtıp terminolojik kaynaklarına inmek üzere hazırlanmıştır. Sovyet Devrimi’nin ardından “Azerbaycan’ı Tetkik Eden ve Öğrenen Cemiyet”e bağlı olarak Azerbaycan Bilimler Akademisi Şubesi kurulur. 1945’te Bilimler Akademisi ve onun içinde bir Dil Enstitüsü açılır. 1951’de Dil Enstitüsü, Edebiyat Enstitüsüyle birleşir; 1969 yılından itibaren de faaliyetlerine Nesimi Dilcilik Enstitüsü adıyla devam eder. Dilcilik Enstitüsü’ne H. Aşmarin ve B. Çobanzade’nin ardından 1940’lı yıllarda M. Şiraliyev getirilir. Şiraliyev’in başkanlığını yürüttüğü Diyalektoloji Şubesi, Azerbaycan ağızlarının tetkiki yönünde yürüttüğü çalışmalarla Sovyetler içinde yeni bir ivmenin yaratılmasını sağlar. Sovyetler Birliği içindeki halklarla Azerbaycan Türkçesinin karşılaştırılması ilk kez M. Şiraliyev’in öncülüğünde gerçekleşir. İncelemenin ana konusunu sözlük, ağız atlası, metin derlemeleri ve gramer yazımı konularına aktif katılan Şiraliyev’in Bakü Diyalekti eseri oluşturmaktadır. Sovyet Devrimi ve ardından gelişen dil araştırmaları hakkında bilgilerin verildiği makalede; Şiraliyev’in lehçeler arasında yaptığı karşılaştırmalar değerlendirilecek ve Bakü ağzı konusunda saptadığı dillik özellikleri tanımlamak üzere kullandığı terimler Türkiye Türkçesi gramer terimleriyle karşılaştırılacaktır.

Abstract

This article is to evaluate the work "Baku Dialectic", a publication of Nesimi Dilçilik Institute, as a product of oral studies initiated by the Soviet Union Administration's "Revealing and Learning Society of Azerbaijan" Dialectology studies conducted outside of Turkey was prepared to introduce terminological resources in the outline. Following the Soviet Revolution, the Azerbaijan Academy of Science Branch is established in accordance with the "Association and Learning Society of Azerbaijan". In 1945 the Academy of Sciences and a Language Institute were opened in it. In 1951, the Language Institute merges with the Institute of Literature; Since 1969, its activities continue with the name Nesimi Dilcilik Institute. In the 1940s, M.Shiraliyev was brought to the Dilçilik Institute by H. Aşmarin and B. Cobanzade. The Department of Dialectology, which is chaired by Shiriliyev, is responsible for the creation of a new vision within the Soviets through studies conducted by the Azerbaijani dialects. The comparison of the Azerbaijani Turkic peoples within the Soviet Union occurs for the first time under the leadership of M. Shiraliyev. The main topic of the review is the Baku Dialectic work of Şiraliyev, who actively participated in the dictionaries, oral skip, text compilations and grammar writing. The article about the Soviet Revolution and subsequent language researches is given; Şiraliyev be evaluated comparisons between his mouth Baku dialect and the terms used to define the characteristics that determine Dillima will be compared in terms of Turkey Turkish grammar.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gümüşatam, G. (2018). ŞİRALİYEV’İN “BAKÜ DİYALEKTİ” ESERİ VE AZERBAYCAN AĞIZ ARAŞTIRMALARINDA KULLANDIĞI GRAMER TERİMLERİ. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 2 Sayı: 2, 27–50. https://doi.org/10.30563/turklad.431662

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. ADIGÜZEL, S. (2007). Tiflis Edebî Muhitinde Malla Nasreddin Dergisi ve Dergide Tartışılan Konular. Bilig, S: 47, s. 1-21.
  2. AKAR, A. (2010). Lehçe Oluşma Şartları ve Evreleri Bakımından Eski Türkiye Türkçesi. TÜBAR, S: XXVIII, s. 15-29.
  3. BOZ, E. (2008). Ağız Atlasları. Turkish Studies, V:3/3, s. 152-166.
  4. DEMİR, N. (2006). Türkiye’de Dil-Lehçe-Şive-Ağız Tartışmaları. Türkiye’de Dil Tartışmaları. (Derleyenler: Astrid Menz – Christoph Schroeder), İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  5. ERDEM, M. (2016). Türk Diyalekt Coğrafyası Araştırmalarında İran Türk Ağız Araştırmalarının Yeri. ÇÜTAD, C: 1, S:1, s. 7-16.
  6. HACIYEVA, G. (2008). Azerbaycan ve Türkiye Türkçesinin Ortak Diyalektizmleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. S: 1/3, s. 210-218.
  7. KARAHAN, L. (2006). Eski Anadolu Türkçesinin Kuruluşunda Yazı Dili Ağız İlişkisi. Turkish Studies, S: I, s. 9-18.
  8. KARAHAN, L. (2015). Azerbaycan Dilinin Naxçıvan Dialektoloji Atlası. Dil Araştırmaları, S:2015/17, s. 271-276.
  9. KONONOV, A. N. (2004). SSCB’deki Türk Filolojisi. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi – Türkoloji Özel Sayısı İkinci Kitap, (Çev. Ayhan Çelikbay), s. 153-181.
  10. KORKMAZ, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK.
  11. NASKALİ, E. G. (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu. Ankara: TDK.
  12. ŞİRALİYEV, M. Ş. (1957). Bakı Dialekti. Bakü: Azerbaycan SSCB İlimler Akademisi Neşriyatı.
  13. TOPALOĞLU, A. (1989). Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  14. TOPSAKAL, İ. (2009). Rus Çarlığı ve Türkler (1552-1917). İstanbul: Türk Dünyası Vakfı.
  15. UYGUR, E. (2007. Füyûzat ve Molla Nasreddin Dergilerinde Edebî Dil Tartışmaları. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, S: 4, s. 53-64.
  16. UYGUR, E. (2010). Azerbaycan Matbuatında Füyûzât Dergisi. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, C. 7, S: 2, s. 150-176.
  17. YILMAZ, M. Y. (2014). İşgal Dönemi Türkistan’da Rus Dil Planlaması ve Cedid Hareketi. JASSS, S:29, s. 339-349.
  18. ZİYAYEVA, Z. (2011). Azerbaycan Diyalektolojisinin Tarihi Üzerine. Karadeniz Araştırmaları, S:30, s. 93-106.