KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 1

KAZAKÇADA MOĞOLCA ORGAN ADLARI ÜZERİNE

On Mongolian organ names in Kazakh

Emin Oba0000-0002-5299-8023
Sayfa
89–98
Yayın Tarihi
2025-06-20
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca sözcükle ilgili köken açıklamalarına da değinilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kazakça, bugünkü Kıpçak grubu (Kuzey-Batı) çağdaş Türk lehçeleri arasında yer alır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak farklı dillerden sözcükler de Kazakçanın söz varlığında yer almaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca sözcükle ilgili köken açıklamalarına da değinilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kazakça · Moğolca · alıntı sözcükler

Özet

Kazakça, bugünkü Kıpçak grubu (Kuzey-Batı) çağdaş Türk lehçeleri arasında yer alır. Söz varlığının geneli, Türkçe kökenli sözcüklerden oluşmaktadır. Ancak farklı dillerden sözcükler de Kazakçanın söz varlığında yer almaktadır. Bu çalışmada, Kazakçaya Moğolcadan alınan sözcükler ele alınmıştır. Bu sözcüklerden organ adları kategorisine giren sözcükler incelenmiştir. Organ adlarıyla ilgili sözcükler incelenirken sözcüğün Orta Moğolca, Edebî Moğolca ve Çağdaş Moğolcada görülen şekil ve anlamları verilmiştir. Bununla birlikte sözcüğün Türkçenin tarihî ve çağdaş lehçelerindeki şekil ve anlamları hakkında da bilgi verilmiştir. Ayrıca sözcükle ilgili köken açıklamalarına da değinilmiştir.

Abstract

Kazakh is among the modern Turkic dialects of today's Kipchak group (North-West). Its vocabulary is mostly composed of words of Turkic origin. However, words from different languages are also included in the vocabulary of Kazakh. In this study, words taken from Mongolian into Kazakh are discussed. Among these words, words that fall into the category of organ names are examined. While examining the words related to these organ names, the forms and meanings of the words seen in Middle Mongolian, Literary Mongolian and Modern Mongolian are given. In addition, information is given about the forms and meanings of the words in historical and modern dialects of Turkic. Additionally, explanations of the origin of the words are also mentioned.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Oba, E. (2025). KAZAKÇADA MOĞOLCA ORGAN ADLARI ÜZERİNE. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 9 Sayı: 1, 89–98. https://doi.org/10.30563/turklad.1631374

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Ağar, M. E. (1986). Baytaratü’l-Vâzıh (İnceleme-Metin-İndeks). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (BV)
  2. Atalay, B. (1945). Ettuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lugat’it-Türkiyye. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (TZ)
  3. Aytbayulı, Ö., vd. (2007). Diyalektologiyalık Sözdik. Almatı: Arıs Baspası.
  4. Baskakov, N. (1953). Hakassko-Russkiy Slovar’. Moskva.
  5. Baskakov, N. (1958). Karakalpakşa-Rusşa Sözlik. Moskva.
  6. Baskakov, N. (1963). Nogaysko-Russkiy Slovar’. Moskva.
  7. Budagov, L. (1869-1871). Sravnitel’nıy Slovar’ Turetsko-Tatarskih Nareçiy I-II. Sanktpeterburg.
  8. Clauson, Sir G. (1959). The earliest Turkish loan words in Mongolian. Central Asiatic Journal 4/3, 174-187.
  9. Clauson, Sir G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth Century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
  10. Csáki, E. (2006). Middle Mongolian Loan Words in Volga Kipchak Languages. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
  11. Çeremisov, K. M. (1951). Buryatsko-Russkiy Slovar’. Moskva.
  12. De Smedt, A., A. Mostaert (1933). Le Dialecte Monguor Parlé Par les Mongols de Kansou Occidental IIIE Partie, Dictionnaire Mongour-Français. Pekin.
  13. Doerfer, G. (1963-1975). Turkische und mongolische Elemente im Neupersischen Band I-IV. Wiesbaden: Fransz Steiner Verlag GMBH. (TMEN)
  14. Eren, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Bizim Büro.
  15. Grønbech, K. (1942). Komanisches Wörterbuch. Türkischer Wortindex zu Codex Cumanicus. Kopenhagen. (CC)
  16. MGT = Haenisch, E. (1939). Wörterbuch zu Mongḥol un nuica tobca’an (Yüanch’ao psi-hi) geheime Geshichte der Mogolen. Leipzig.
  17. Iskakov, A. (2011). Kazak Edebi Tiliniŋ Sözdigi 15 cilt. Almatı.
  18. Kaçalin, M. (2019). Mahmûd el-Kâşgarî, Dîvânu Lugâti’t-Turk (Yayına Hazırlayan: Mehmet Ölmez). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  19. Kaliyev, G., O. Nakısbekov, Ş. Sarıbayev, A. Uderbayev. (2005). Kazak Tiliniŋ Aymaktık Sözdigi. Almatı: Arıs Baspası.
  20. Kara, G. (1990). Zhiyuan Yiyu. Index Alphabétique des mots Mongols. AOH 44/ 3.
  21. Kincses-Nagy, É. (2018). Mongolic Copies in Chaghatay. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
  22. Koç, K., Ayabek Bayniyazov, Vehbi Başkapan. (2003). Kazak Türkçesi Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayıncılık.
  23. Lessing, Ferdinand D. (1960). Mongolian-English Dictionary. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
  24. Martin, S. E. (1961). Dagur Mongolian (Grammar, Texts and Lection). Bloomington.
  25. Mostaert, A. (1968). Dictionnaire Ordos. New York-London.
  26. Naskali, E. G., Muvaffak Duranlı. (1999). Altayca-Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  27. Oba, E. (2020). Kazakçanın Tarihî Türk Lehçelerine Göre Söz Varlığı. IQ Kültür-Sanat.
  28. Oraltay H., Nuri Yüce, Saadet Pınar. (1984). Kazak Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Yayını.
  29. Orucov A., B. Abdullayev ve N. Rəhimzəde. (2006). Azərbaycan Dilinin İzahlı Lügəti Cilt I. Bakı. (ADİL)
  30. Ölmez, M. (2007). Tuwinischer Wortschatz -mit alttürkischen und mongolischen Parallelen-(Tuvacanın Sözvalığı -Eski Türkçe Moğolca Denklikleriyle-). Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
  31. Ölmez, Z. (1993). Ölmez, Z. (1993). Mahbûbu’l-Kulûb, (İnceleme-Metin-Sözlük). Doktora Tezi Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (MK)
  32. Öner, M. (2009). Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  33. Özönder, F. S. B. (1996). ‘Alī Şîr Nevâyī Muḥākemetü'l-luġateyn İki Dilin Muhakemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (ML)
  34. Özşahin, M. (2017). Başkurt Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  35. Pavet de Corturteille, M. (1870). Dictionnarie Turk-Oriental. Paris. (DTO)
  36. Pekarskiy, E. K. (1959). Slovar’ Yakutskogo Yazıka II. Akademiya Navuk SSSR.
  37. Poppe, N. N. (1938). Mongolskiy Slovar’, Mukaddimat al-adab I-II. Moskva. (ME)
  38. Poppe, N. N. (1991). Mongolian loanwords in Kazakh. In Varia Eurasiatica. Festschrift für Professor András Róna- Tas (pp. 149-152). Szeged: Attila József University.
  39. Radloff, W. (1893-1911). Opıt Slovarya Tyurskskih Nareçiy I-IV. Sanktpeterburg.
  40. Ramstedt, G. J. (1935). Kalmückisches Wörterbuch. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.
  41. Räsänen, M. (1969). Versuch eines Etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. (VEWT)
  42. Sanjeyev, G. D., M. N. Orlovskaya ve Z. V. Şevernina. (2015-2018). Etimologiçeskiy Slovar’ Mongolskiḫ Yazıkov I-III. Moskva.
  43. Schönig, C. (2000). Mongolische Lehnwörter im Westoghusischen. Wiesbaden.
  44. Sevortyan, Yervand V. (1974-2003). Etimologiçeskiy Slovar’ Tyurkskih Yazıkov. Moskva. (ESTY)
  45. Smagulov, A. (2013). Kazak Esimderi (Entsiklopediyalık Anıktamalık). Almatı: Atamura.
  46. Starostin, S. A., A. V. Dybo, O. A. Mudrak. (2003). An Etimological Dictionary of Altaic Languages. Leiden-Boston: Brill. (EDAL)
  47. Şçerbak, A. (2019). Eski Dönem Türk-Moğol Dil İlişkileri (8.-14. Yüzyıllar). (Çev.: Rysbek Alimov). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  48. Şeyh Süleymān Efendi. (1298). Lugat-i Çağatay ve Türki-yi Osmani. (LÇT)
  49. Tenişev, E. R. (2001). Sravnitelno-Istoriçeskaya Gramatika Tyurkskiḫ Yazıkov-Leksika. Moskva.
  50. Toparlı, R. (1992). İrşâdü'l-Mülûk ve's-Selatîn. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (İM)
  51. Toparlı, R. (2003). Ed-Dürretü’l-Mudiyye Fi’l-lügati’t-Türkiyye. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (DM)
  52. Tuna, Osman N. (1972). “Osmanlıcada Moğolca Ödünç Kelimeler I”. Türkiyat Mecmuası XVII: s. 209-250.
  53. Türkiye’de Halk Ağızlarından Derleme Sözlüğü. (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (DS)
  54. Ünlü, S. (2012). Harezm Altınordu Türkçesi Sözlüğü. Konya: Eğitim Kitabevi.
  55. Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi Sözlüğü. Konya: Eğitim Kitabevi.
  56. Vasmer, M. (1986-1987). Etimologiçeskiy Slovar’ Russkogo Yazıka I-IV. Moskva: Progress.
  57. Wilkens, J. (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen, Altuigurisch - Deutsch - Türkisch (Eski Uygurcanın El Sözlüğü, Eski Uygurca - Almanca - Türkçe). Göttingen: Universitetsverlag Göttingen.
  58. Yudahin, K. K. (1998). Kırgız Sözlüğü, (Çev. Abdullah Taymas). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  59. XII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü. (1995-1996). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (TS)