KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 1

Yatırımcı Psikolojisi Bağlamında Risk ve Belirsizlik Göstergelerinin Borsa İstanbul Üzerindeki Etkileri

The Impact of Risk and Uncertainty Indicators on Borsa Istanbul through the Lens of Investor Psychology

Aslı Güler(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2900-1184
Sayfa
277–296
Yayın Tarihi
2026-04-10
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, ülke riskindeki ve küresel piyasa korkusundaki artışın hisse senedi getirilerini olumsuz etkilediğini; döviz kuru oynaklığı ve ekonomik politika belirsizliğinin bu negatif etkiyi güçlendirdiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma risk ve belirsizlik göstergelerinin yatırımcı psikolojisini yansıtan piyasa davranışları aracılığıyla Borsa İstanbul (BIST 100) üzerindeki etkilerini bütüncül bir perspektiften incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Şubat 2018–Aralık 2024 dönemi için Kesirli frekanslı bootstrap Fourier ARDL metodolojisi ile yürütülen analizde, yalnızca piyasa riskini değil, yatırımcıların korku ve iyimserlik algısını da yansıtan göstergeler kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, ülke riskindeki ve küresel piyasa korkusundaki artışın hisse senedi getirilerini olumsuz etkilediğini; döviz kuru oynaklığı ve ekonomik politika belirsizliğinin bu negatif etkiyi güçlendirdiğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2018 Verileri
⚙️Değişkenler:Yatırımcı Psikolojisi · Piyasa ve Politika Belirsizliği · Risk Algısı

Özet

Bu çalışma risk ve belirsizlik göstergelerinin yatırımcı psikolojisini yansıtan piyasa davranışları aracılığıyla Borsa İstanbul (BIST 100) üzerindeki etkilerini bütüncül bir perspektiften incelemektedir. Şubat 2018–Aralık 2024 dönemi için Kesirli frekanslı bootstrap Fourier ARDL metodolojisi ile yürütülen analizde, yalnızca piyasa riskini değil, yatırımcıların korku ve iyimserlik algısını da yansıtan göstergeler kullanılmıştır. Bulgular, ülke riskindeki ve küresel piyasa korkusundaki artışın hisse senedi getirilerini olumsuz etkilediğini; döviz kuru oynaklığı ve ekonomik politika belirsizliğinin bu negatif etkiyi güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşın, kripto para piyasalarındaki iyimserliğin piyasalara pozitif yönde yansıdığı saptanmıştır. Sonuçlar, Türk hisse senedi piyasasında yatırımcı davranışının risk ve belirsizlik dinamiklerine duyarlılığını ortaya koymakta; yatırımcı güveni ve finansal istikrar için risk primini düşürücü, kur istikrarını koruyucu ve öngörülebilir ekonomi politikalarının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, kripto para piyasasına ilişkin eğilimlerin hisse senedi piyasasına yayılım etkisi, hem politika yapıcılar hem de yatırımcılar tarafından karar süreçlerinde dikkate alınabilecek bir referans aracı olarak değerlendirilebilir.

Abstract

This study examines the impact of risk and uncertainty indicators on the Borsa Istanbul (BIST 100) through the lens of investor psychology and the resulting market behavior, taking a holistic perspective. Utilizing the Fractional Frequency Bootstrap Fourier ARDL methodology for the period February 2018-December 2024 the analysis employs indicators that reflect not only market risk but also investors' perception of fear and optimism. The findings reveal that increases in country risk and global market fear (VIX) negatively affect stock returns, while exchange rate volatility and economic policy uncertainty amplify this negative impact. Conversely, optimism in cryptocurrency markets is found to have a positive spillover effect on the equity market. The results underscore the high sensitivity of investor behavior in the Turkish stock market to risk and uncertainty dynamics. They emphasize the critical importance of implementing policies that reduce the risk premium, ensure currency stability, and promote predictable economic policies to safeguard investor confidence and financial stability. Furthermore, the spillover effect from cryptocurrency market sentiment can be viewed as a valuable reference tool for both policymakers and investors in their decision-making processes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Güler, A. (2026). Yatırımcı Psikolojisi Bağlamında Risk ve Belirsizlik Göstergelerinin Borsa İstanbul Üzerindeki Etkileri. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1, 277–296. https://doi.org/10.29216/ueip.1801905

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Aggarwal, R. (1981). Exchange Rates And Stock Prices: A Study of The US Capital Markets Under Floating Exchange Rates. Akron Business and Economic Review, January, 7–12.
  2. Altınöz, B. ve Umut, A. (2022). Döviz Kuru ve Petrol Fiyatlarındaki Dalgalanmaların Hisse Senedi Getirileri İle İlişkisi: Borsa İstanbul Sektör Endeksleri İçin Bir Uygulama. İstanbul İktisat Dergisi, 72(1), 385–405.
  3. Astaíza-Gómez, J. G. (2025). Uncertainty, Risk, and Opaque Stock Markets. International Journal of Financial Studies, 13(1), 35.
  4. Bahmani-Oskooee, M. ve Saha, S. (2016). Do Exchange Rate Changes Have Symmetric or Asymmetric Effects on Stock Prices? Global Finance Journal, 31, 57–72. https://doi.org/10.1016/j.gfj.2016.06.005
  5. Baker, S. R. ve Bloom, N. ve Davis, S. J. (2016). Measuring Economic Policy Uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593–1636. https://doi.org/10.1093/qje/qjw024
  6. Banerjee, P. ve Arčabić, V. ve Lee, H. (2017). Fourier ADL Cointegration Test to Approximate Smooth Breaks With New Evidence From Crude Oil Market. Economic Modelling, 67, 114–124.
  7. Barber, B. M. ve Odean, T. (2001). Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, And Common Stock Investment. The Quarterly Journal of Economics, 116(1), 261–292. https://doi.org/10.1162/003355301556400
  8. Bektur, Ç. ve Malcıoğlu, G. (2017). Kredi Temerrüt Takasları ile BİST 100 Endeksi Arasındaki İlişki: Asimetrik Nedensellik Analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 73–83.
  9. Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. The quarterly journal of economics, 98(1), 85-106. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w0502/w0502.pdf
  10. Bhargava, V. ve Konku, D. (2023). Impact of Exchange Rate Fluctuations on US Stock Market Returns. Managerial Finance, 49(10), 1535–1557. https://doi.org/10.1108/MF-08-2022-0387
  11. Bikhchandani, S. ve Hirshleifer, D. ve Welch, I. (1992). A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change As Informational Cascades. Journal of Political Economy, 100(5), 992–1026.
  12. Bloom, N., Bond, S., & Van Reenen, J. (2007). Uncertainty and investment dynamics. The Review Of Economic Studies, 74(2), 391-415. https://doi.org/10.1111/j.1467-937X.2007.00426.x
  13. Christopoulos, D. K. ve Leon-Ledesma, M. A. (2011). International Output Convergence, Breaks, and Asymmetric Adjustment. Studies in Nonlinear Dynamics and Econometrics, 15(3). https://doi.org/10.2202/1558-3708.1823
  14. Coronado, M., Corzo, M. T. ve Lazcano, L. (2012). A Case for Europe: The Relationship Between Sovereign CDS and Stock Indexes. Frontiers in Finance and Economics, 9(2), 32–63.
  15. Coşkun, M., Kiracı, K. ve Muhammed, U. (2016). Seçilmiş Makroekonomik Değişkenlerle Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki İlişki: Türkiye Üzerine Ampirik Bir İnceleme. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (616), 61–74.
  16. Davis, S. J., Liu, D. ve Sheng, X. S. (2019, September). Economic Policy Uncertainty in China Since 1949: The View From Mainland Newspapers. In Fourth Annual IMF–Atlanta Fed Research Workshop on China’s Economy, Atlanta (Vol. 19, pp. 1–37).
  17. De Bondt, W. F. M. ve Thaler, R. (1985). Does the Stock Market Overreact?. The Journal of Finance, 40, 793–805. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1985.tb05004.x
  18. Dilmaç, M., Sumer, S., ve Mola, H. (2023). The Effect of the Fear Index, Dollar Index and Bitcoin on Volatility: An Example from Borsa Istanbul. Asian Economic and Financial Review, 13(12), 970–980. https://doi.org/10.55493/5002.v13i12.4902
  19. Erdoğan, S., Gedikli, A., ve Çevik, E. İ. (2020). Volatility Spillover Effects between Islamic Stock Markets and Exchange Rates: Evidence from Three Emerging Countries. Borsa Istanbul Review, 20(4), 322–333. https://doi.org/10.1016/j.bir.2020.04.003
  20. Ersin, İ., ve Kırca, M. (2024). Türkiye’de Cari Transfer Harcamalarının Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Kesirli Frekanslı Fourier ARDL Sınır Testi ile Analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(3), 887–905. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1372668
  21. Evci, S. (2020). Kredi Temerrüt Swapları ile Borsa İstanbul Arasındaki Eşbütünleşme İlişkisinin Analizi. Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 100–117.
  22. Faisal, F., Rahman, S. U., Chander, R., Ali, A., Ramakrishnan, S., Ozatac, N.,. ve Tursoy, T. (2021). Investigating the Nexus between GDP, Oil Prices, FDI, and Tourism for Emerging Economy: Empirical Evidence from the Novel Fourier ARDL and Hidden Cointegration. Resources Policy, 74, 102368.
  23. Fama, E. F. (1970). Efficient Capital Markets: A Review of Theory and Empirical Work. The Journal of Finance, 25(2), 383–417.
  24. Fung, H. G., Sierra, G. E., Yau, J., ve Zhang, G. (2008). Are the US Stock Market and Credit Default Swap Market Related? Evidence from the CDX Indices. Journal of Alternative Investments, Summer.
  25. Gallant, A. R. (1981). On the Bias in Flexible Functional Forms and an Essentially Unbiased Form: The Fourier Flexible Form. Journal of Econometrics, 15(2), 211–245. https://doi.org/10.1016/0304-4076(81)90115-9
  26. Gallant, A. R., ve Souza, G. (1991). On the Asymptotic Normality of Fourier Flexible Form Estimates. Journal of Econometrics, 50(3), 329–353.
  27. Ghani, M., ve Ghani, U. (2024). Economic Policy Uncertainty and Emerging Stock Market Volatility. Asia-Pacific Financial Markets, 31(1), 165–181. https://doi.org/10.1007/s10690-023-09410-1
  28. Gigerenzer, G., ve Selten, R. (2001). Bounded Rationality: The Adaptive Toolbox. Cambridge, MA: MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/1654.001.0001
  29. Gil-Alana, L. A., Abakah, E. J. A., ve Rojo, M. F. R. (2020). Cryptocurrencies and Stock Market Indices. Are They Related?. Research in International Business and Finance, 51, 101063.
  30. Gündüz, L., ve Hatemi-J, A. (2002). On the Causal Relationship between Stock Prices and Exchange Rates: Evidence from MENA Region. Available at SSRN 317081.
  31. İşanç, Y., ve Ertuğrul, İ. (2025). Makro Ekonomik Değişkenlerin Hisse Senedi Piyasalarıyla Etkileşimi: BİST-100 Üzerine Bir Analiz. Business Economics and Management Research Journal, 8(2), 67–78.
  32. Kahneman, D., ve Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291.
  33. Kahneman, D. (2003). Maps of Bounded Rationality: Psychology for Behavioral Economics. American Economic Review, 93(5), 1449–1475. https://doi.org/10.1257/000282803322655392
  34. Kaya, E. (2015). Borsa İstanbul (BIST) 100 Endeksi ile Zımni Volatilite (VIX) Endeksi Arasındaki Eş-Bütünleşme ve Granger Nedensellik. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2015(1), 1–6.
  35. Kilic, I., ve Balli, F. (2024). Measuring Economic Country-Specific Uncertainty in Türkiye. Empirical Economics, 67(4), 1649–1689.
  36. Lo, A. W., ve Repin, D. V. (2002). The Psychophysiology of Real-Time Financial Risk Processing. Journal of Cognitive Neuroscience, 14(3), 323–339.
  37. Maccheroni, F., Marinacci, M., ve Ruffino, D. (2013). Alpha as Ambiguity: Robust Mean‐Variance Portfolio Analysis. Econometrica, 81(3), 1075–1113.
  38. McNown, R., Sam, C. Y., ve Goh, S. K. (2018). Bootstrapping the Autoregressive Distributed Lag Test for Cointegration. Applied Economics, 50(13), 1509–1521. https://doi.org/10.1080/00036846.2017.1366643
  39. Meriç, E., ve Kamışlı, M. (2024). Ekonomik Politika Belirsizlikleri ile Pay Senedi Piyasası Oynaklığı Arasında Asimetrik İlişkiler: Borsa İstanbul Sektörlerine İlişkin Uygulama. Business ve Management Studies: An International Journal, 12(4), 1067–1082.
  40. Narayan, P. K. (2005). The Saving and Investment Nexus for China: Evidence from Cointegration Tests. Applied Economics, 37(17), 1979-1990. https://doi.org/10.1080/00036840500278103
  41. Odionye, J. C., Ojiaku, E. U., Okpara, G. C., Agoh, N., ve Okpara, R. M. (2024). Economic Policy Uncertainty and Stock Market Index: Fresh Insights from Augmented-ARDL and Multiple Structural Breaks. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 15(02), 2450010. https://doi.org/10.1142/S1793993324500108
  42. Omay, T. (2015). Fractional Frequency Flexible Fourier Form to Approximate Smooth Breaks in Unit Root Testing. Economics Letters, 134, 123–126. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2015.07.010
  43. Pesaran, M. H., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationship. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
  44. Pazarcı, Ş., Kar, A., Kılıç, E., ve Umut, A. (2022). Türkiye’de Borsa, Döviz Kuru, CDS Primi ve VIX Endeksi İlişkisinin Ampirik Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1090–1103.
  45. Polat, M., ve Kılıç, E. (2022). BRICS Ülkelerinde Döviz Kuru ve Borsa Arasındaki Getiri ve Volatilite Etkileşimi: VAR-EGARCH Modeli ile Bir Uygulama. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (49), 539–551. https://doi.org/10.30794/pausbed.957410
  46. Sam, C. Y., McNown, R., ve Goh, S. K. (2019). An Augmented Autoregressive Distributed Lag Bounds Test for Cointegration. Economic Modelling, 80, 130–141. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2018.11.001
  47. Sami, M., ve Abdallah, W. (2020). Cryptocurrency and Stock Market: Complements or Substitutes?. Applied Finance Letters, 9, 25–35.
  48. Sami, M., ve Abdallah, W. (2021). How Does the Cryptocurrency Market Affect the Stock Market Performance in the MENA Region?. Journal of Economic and Administrative Sciences, 37(4), 741–753.
  49. Samuelson, P. A. (1965). Proof That Properly Anticipated Prices Fluctuate Randomly. Industrial Management Review, 6, 41–49.
  50. Sarwar, G. (2012). Is VIX an Investor Fear Gauge in BRIC Equity Markets?. Journal of Multinational Financial Management, 22(3), 55–65. https://doi.org/10.1016/j.mulfin.2012.01.003
  51. Shefrin, H., ve Statman, M. (1985). The Disposition to Sell Winners Too Early and Ride Losers Too Long: Theory and Evidence. The Journal of Finance, 40(3), 777–790.
  52. Shiller, R. J. (1981). Do Stock Prices Move Too Much To Be Justified By Subsequent Changes in Dividends?. The American Economic Review, 71(3), 421-436.
  53. Shiller, R. J. (2003). From Efficient Markets Theory to Behavioral Finance. Journal of economic Perspectives, 17(1), 83-104.
  54. Solarin, S. A. (2019). Modelling the Relationship between Financing by Islamic Banking System and Environmental Quality: Evidence from Bootstrap Autoregressive Distributive Lag with Fourier Terms. Quality & Quantity, 53, 2867–2884.
  55. Topaloğlu, E. E., ve Ege, İ. (2020). Kredi Temerrüt Swapları (CDS) ile Borsa İstanbul 100 Endeksi Arasındaki İlişki: Kısa ve Uzun Dönemli Zaman Serisi Analizleri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1373–1393. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.918
  56. Tsong, C. C., Lee, C. F., Tsai, L. J., ve Hu, T. C. (2016). The Fourier Approximation and Testing for the Null of Cointegration. Empirical Economics, 51, 1085–1113. https://doi.org/10.1007/s00181-015-1028-6
  57. Tzika, P. (2021). The Effects of Economic Policy Uncertainty on the Macroeconomy and the Stock Market [Master’s thesis, University of Macedonia]. University of Macedonia Institutional Repository. http://dspace.lib.uom.gr/handle/2159/25994
  58. Türsoy, T. (2017). Causality between Stock Prices and Exchange Rates in Turkey: Empirical Evidence from the ARDL Bounds Test and a Combined Cointegration Approach. International Journal of Financial Studies, 5(1), 8.
  59. Umar, M., Hung, N. T., Chen, S., Iqbal, A., ve Jebran, K. (2020). Are Stock Markets and Cryptocurrencies Connected?. The Singapore Economic Review, 1–16.
  60. Ünlü, M. (2024). Borsa Endeksi ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki Zamanla Değişen Nedensellik İlişkisi: BİST X100 Endeksi Üzerinden Ampirik Kanıtlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (60), 243–256.
  61. Yılancı, V. (2019). A Residual-Based Cointegration Test with a Fourier Approximation. MPRA Papers. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/95395/1/MPRA_Paper_95395.pdf
  62. Yilanci, V., Bozoklu, S., ve Gorus, M. S. (2020). Are BRICS Countries Pollution Havens? Evidence from a Bootstrap ARDL Bounds Testing Approach with a Fourier Function. Sustainable Cities and Society, 55, 102035. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102035
  63. Yılancı, V., ve Kırca, M. (2024). Testing the Relationship between Employment and Tourism: A Fresh Evidence from the ARDL Bounds Test with Sharp and Smooth Breaks. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 7(1), 394–413. https://dx.doi.org/10.1108/JHTI-10-2022-0509
  64. Wang, H., Wang, X., Yin, S., ve Ji, H. (2022). The Asymmetric Contagion Effect between Stock Market and Cryptocurrency Market. Finance Research Letters, 46, 102345. https://doi.org/10.1016/j.frl.2021.102345
  65. Faisal, F., Rahman, S. U., Chander, R., Ali, A., Ramakrishnan, S., Ozatac, N.,. ve Tursoy, T. (2021). Investigating the Nexus between GDP, Oil Prices, FDI, and Tourism for Emerging Economy: Empirical Evidence from the Novel Fourier ARDL and Hidden Cointegration. Resources Policy, 74, 102368.