Dergiler / Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 3

KIRGIZ KADIN ADLARI ÜZERİNE TEMATİK BİR ÇALIŞMA

A THEMATIC ANALYSIS OF KYRGYZ FEMALE NAMES

Fatma Hoşca(University of New York Tirana)0000-0003-2245-1438
Sayfa
914–930
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Uygulanan üç aşamalı analiz sürecinde, ilk olarak anahtar morfemler üzerinden biçimsel sınıflandırma yapılmış, ikinci aşamada anlamsal sınıflandırma gerçekleştirilmiş, üçüncü aşamada ise sınıflandırılamayan adlar tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ad bilimi, özel adların kökenini, yapısını ve toplumsal işlevlerini inceler.
📊
Temel Bulgular & Veri:Analiz, 6.347 Kırgız kadın adını kapsayan geniş bir veri tabanı üzerinden bilgisayar destekli yöntemlerle gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Uygulanan üç aşamalı analiz sürecinde, ilk olarak anahtar morfemler üzerinden biçimsel sınıflandırma yapılmış, ikinci aşamada anlamsal sınıflandırma gerçekleştirilmiş, üçüncü aşamada ise sınıflandırılamayan adlar tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kırgız kadın adları · anlamsal sınıflandırma · kültürel isimler.

Özet

Ad bilimi, özel adların kökenini, yapısını ve toplumsal işlevlerini inceler. Bu disiplin, bir toplumun kültürel kodlarını ve kimlik algısını adlandırma pratikleri üzerinden çözümlemeye olanak tanır. Bu çalışmada, Kırgız kadın adlarının biçimsel ve anlamsal özelliklerinin ad bilimi yöntemleriyle incelenmesi amaçlanmıştır. Analiz, 6.347 Kırgız kadın adını kapsayan geniş bir veri tabanı üzerinden bilgisayar destekli yöntemlerle gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel veri kaynağını, Şeralı Caparov'un Kişi Adları Halkın Zenginliği adlı eserinde yer alan kadın adları oluşturmaktadır. Eserdeki adlar dijital ortama aktarılmış ve bilgisayar destekli analiz yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Uygulanan üç aşamalı analiz sürecinde, ilk olarak anahtar morfemler üzerinden biçimsel sınıflandırma yapılmış, ikinci aşamada anlamsal sınıflandırma gerçekleştirilmiş, üçüncü aşamada ise sınıflandırılamayan adlar tespit edilmiştir. Bulgular, adların %64,2'sinin en az bir anlamsal kategoriye dâhil edilebildiğini göstermektedir. En yüksek oranı millî, tarihî ve siyasi çağrışım taşıyan adlar (%23,46) oluşturmaktadır. Bunu bitki adları (%22,33) ve mensubiyet bildiren adlar (%17,12) izlemektedir. Dinî çağrışım taşıyan adlar (%4,49), gök cisimleri (%2,16) ve soyut değerler (%1,42) daha düşük oranlardadır. Beden veya meslekle ilişkili adlar ise en az görülen gruptur. Sonuçlar, Kırgız kadın adlarının tarih, kültür, toplumsal aidiyet ve doğa temelli sembolik değerler ekseninde şekillendiğini göstermektedir.

Abstract

Onomastics examines the origin, structure, and social functions of proper names, including personal names, place names, and titles. This discipline enables the analysis of a society's cultural codes and identity perception through naming practices. This study aims to investigate the formal and semantic characteristics of Kyrgyz female personal names using onomastic methods. The analysis was conducted on a comprehensive database of 6,347 Kyrgyz female names through computer-assisted methods. The primary data source of the study consists of female names listed in Şeralı Caparov's work Personal Names Are the Wealth of the People. The names identified in Caparov's work were transferred to digital environment and analyzed using computer-assisted methods. In the three-stage analysis process, formal classification was first conducted based on key morphemes, followed by semantic classification in the second stage, and names that could not be classified either formally or semantically were identified in the third stage. The findings demonstrate that 64.2% of the names could be included in at least one semantic category. The highest proportion consists of names carrying national, historical, traditional, and political connotations (23.46%), followed by plant names (22.33%) and names indicating affiliation (17.12%). Names with religious connotations (4.49%), celestial bodies (2.16%), and abstract values (1.42%) represent lower proportions. Names associated with body parts or professions constitute the smallest group. The results reveal that Kyrgyz female names are shaped around history, culture, social belonging, and nature-based symbolic values.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Hoşca, F. (2026). KIRGIZ KADIN ADLARI ÜZERİNE TEMATİK BİR ÇALIŞMA. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 3, 914–930. https://doi.org/10.37999/udekad.1921134

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Acıpayamlı, O. (1992). Türk kültüründe ad koyma folklorunun morfolojik ve fonksiyonel yönlerden incelenmesi. IV. Milletlerarası Halk Kültürü Kongresi Bildirileri, Gelenek, Görenek ve İnançlar, 4, s. 1–15.
  2. Akmataliyev, A. (2021). Kırgız folkloru ve tarihî kahramanlar. (K. Kulamşaev, Çev.). Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  3. Alizade, R., & Küçük, F. (2024). Dede Korkut Kitabı’ndaki ad verme geleneği ve yeme içme kültürünün incelenmesi. İçinde Halk Gastronomisi II. M. Erol (ed.). ss. 262-268. Paradigma Akademi.
  4. Referans4 Alkaya, E. (2001). Tatar Türklerinin kullandığı Türkçe kişi adları üzerine bir değerlendirme. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 115–136.
  5. Bayat, F. (2007). Türk mitolojik sistemi. Ötüken Yayınevi.
  6. Baytok, A. (2018). Kırgız Türklerinde ad verme geleneği. Tanrı Dağlarının Anadolu’daki İlk Profesör Kızı Gülzura Cumakunova. A. İsakov & G. Murzakulova (Ed.), (ss. 161–193). Bengü Yayınları.
  7. Beydili, C. (2004). Türk mitolojisi ansiklopedik sözlük. Yurt Kitap-Yayın.
  8. Calp, M. (2014). Kişi adları üzerine dilbilimsel bir çalışma (Ağrı İli Örneği). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 52, 27–49.
  9. Caparov, Ş. (2009). Kişi adları – Halkın zenginliği (3. genişletilmiş bs.). Teknik Basımevi.
  10. Çelik, S. (2020). Metin madenciliği ile Shakespeare külliyatının incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 1344-1357.
  11. Donuk, A. (1988). Eski Türk devletlerinde idari-askeri unvan ve terimler. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
  12. Ergin, M. (1970). Orhun Âbideleri. Milli Eğitim Basımevi.
  13. Genç, R. (1997). Türk inanışları ile millî geleneklerinde renkler ve sarı, kırmızı, yeşil. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yayınları.
  14. Gömeç, S. Y. (2021). Kırgız etnik oluşumu ve tarihlerinin ilk devirleri. İçinde S. Çirkin (Ed.), Kökler yay çeken kavimlerin şafağı: Dil, arkeoloji, tarih, antropoloji ve etnografya ışığında Altay halklarının kökeni (C. 2, ss. 372-373).
  15. Günay, U. (1998). Manas Destanı’ndaki kadın adları ile ilgili bir deneme. D. Yıldırım (Ed.), Dr. Dursun Yıldırım Armağanı: Pars Yılı. (ss. 49-61).
  16. İnan, A. (1995). Eski Türk dini tarihi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  17. İnan, A. (1998). Göçebe Türkmen destanlarında kahramanların doğumları ad almaları ve başka hususiyetler. Makaleler ve İncelemeler (C. II). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  18. Kızıloğlu, M. (2021). Türklerin ad verme kültüründe ad verici profili. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7, 45–64.
  19. Lévi-Strauss, C. (2016). Yaban düşünce. (T. Yücel, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  20. Nur, R. (1981). Türk tarihi. Toker Yayınları.
  21. Ögel, B. (1971). Türk mitolojisi. (C. I). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  22. Ögel, B. (1993). Türk mitolojisi. (C. I). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  23. Radloff, W. (1956). Sibirya’dan (C. II) (A. Temir, Çev.). Maarif Basımevi.
  24. Rásonyi, L. (1964). Türklükte kadın adları. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 11, 63–87.
  25. Sakaoğlu, S. (2001). Türk ad bilimi I: Giriş, Ad Bilimi Çalışma Grubu I. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  26. Satıcıoğlu, H. (2018). Kırgız toponimik efsanelerinde tanrı, insan ve tabiat ilişkisi üzerine bir inceleme. I. Uluslararası Türk Halklarının Felsefî Mirası Sempozyumu. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi.
  27. Tamgasoft. (t.y.). Türk dilleri sözlüğü. İçinde Tamgasoft. https://tamgasoft.kg/dict/index.php?page=dic_info&dic_id=120. (Erişim tarihi: 27.04.2026)
  28. Tavkul, U. (1993). Kafkasya dağlılarında hayat ve kültür. Ötüken Yayınevi Türk Dil Kurumu. (t.y.). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 27.04.2026).
  29. Türktaş, M. M. (2019). Türklerde ad verme ile ilgili bazı tespitler. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(17), 34-44. http://dx.doi.org/10.12992/TURUK652.
  30. Tamgasoft. (t.y.). Türk dilleri sözlüğü. İçinde Tamgasoft. https://tamgasoft.kg/dict/index.php?page=dic_info&dic_id=120. (Erişim tarihi: 27.04.2026)