Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, başörtüsü üzerinden evlilik ve yas ritüellerinde belirleyici olduğunu göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, Türkiye Türkçesi ile Kırgız Türkçesindeki yağlık ve cooluk sözcüklerinin anlam ve kullanım özelliklerini kültürel antropoloji ve anlam bilimi perspektifinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Eski Uygurcada yaɣlıq biçimiyle “mendil” anlamında tanıklanan sözcük, Harezm, Kıpçak ve Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde aynı anlamı korumuştur. Günümüzde ise her iki lehçede de anlam genişlemesine uğrayarak başörtüsü, çevre, kuşak, yas sembolü, nişan göstergesi, evlilik göstergesi, terlik ve hediye gibi farklı kavram alanlarına kaymıştır. Çalışmada türkü metinleri, destanlar ve atasözleri taranmış, yağlık/cooluk sözünün kullanımı incelenmiştir. Bulgular, başörtüsü üzerinden evlilik ve yas ritüellerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Türkiye’de yağlık bağlamak deyimi nişanlanmayı ifade ederken, Kırgızistan’da ak cooluk örtmek erkek evinin geline yönelik iyi niyetini sembolize eder. Kırgızcada cooluk ayrıca Cooluk Taştamay adlı geleneksel bir çocuk oyununa ad vermişken, Türkiye Türkçesi ağızlarında bu tür bir kullanım tespit edilmemiştir. Atasözlerinde de ak coluk sağlık, bereket ve zenginlikle ilişkilendirilirken, türkülerde yağlık daha çok sevgiliye gönderilen bir hediye veya süs eşyası olarak karşımıza çıkar. Aynı etimolojik kökten gelen bu iki sözcük, ortak bir kültürel mirası yansıtmakla birlikte, her bir lehçenin bağımsız anlam geliştirme süreçleri sonucunda farklı kullanım alanları kazanmıştır.
Abstract
This study comparatively examines the semantic and functional features of the words yağlık in Turkish and cooluk in Kyrgyz Turkish from the perspectives of cultural anthropology and semantics. The word, attested in Old Uyghur as yaɣlıq meaning “handkerchief,” preserved the same meaning in Khwarezm, Kipchak, and Old Anatolian Turkish texts. Today, however, in both dialects the word has undergone semantic expansion and shifted into various conceptual domains such as headscarf, kerchief, sash, symbol of mourning, sign of engagement, indicator of marriage, slipper, and gift. In the study, folk song texts, epics, and proverbs were analyzed, and the usage of the words yağlık/cooluk was examined. The findings demonstrate that the headscarf plays a determining role in marriage and mourning rituals. In Turkey, the expression yağlık bağlamak refers to becoming engaged, whereas in Kyrgyzstan ak cooluk örtmek symbolizes the goodwill of the groom’s family toward the bride. In Kyrgyz Turkish, cooluk has also given its name to a traditional children’s game called Cooluk Taştamay, while no such usage has been identified in the dialects of Turkey Turkish. In proverbs, ak coluk is associated with health, abundance, and prosperity, whereas in Turkish folk songs yağlık generally appears as a gift or ornament sent to the beloved. Although these two words derive from the same etymological root and reflect a shared cultural heritage, they have acquired different fields of usage as a result of the independent semantic development processes of each dialect.